به گزارش اقتصادران، اطلاعات نوشت: مسئولان فرهنگی از بازگشت تدریجی اجراهای زنده سخن گفتهاند، اما تأکید دارند شکل و محتوای کنسرتها باید با شرایط جامعه هماهنگ باشد
همزمان با ناآرامیهای دیماه و جان باختن شماری از هموطنان، اصحاب موسیقی با توقف داوطلبانه اجراها و نیز درگیر شدن سالنها با جشنواره موسیقی، عملاً چرخه کنسرتها را متوقف کردند؛ وضعیتی که اکنون با عوامل اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی درهم تنیده و آینده اجراهای زنده را در هالهای از ابهام قرار داده است.
بررسی وضعیت کنونی موسیقی کشور نشان میدهد توقف کنسرتها تنها حاصل یک تصمیم اداری یا محدودیت رسمی نیست، بلکه مجموعهای از عوامل اجتماعی، فرهنگی و اجرایی در این روند نقش داشتهاند. یکی از مهمترین دلایل این توقف، ناآرامیهای دیماه و جان باختن تعدادی از شهروندان بود؛ رخدادهایی که فضای عمومی جامعه را در وضعیت سوگواری و التهاب قرار داد. در واکنش به این شرایط، بسیاری از هنرمندان و فعالان موسیقی تصمیم گرفتند به احترام قربانیان، از برگزاری کنسرت خودداری کنند و بهنوعی «سازهای خود را زمین بگذارند». این تصمیم بیش از آنکه ناشی از اجبار بیرونی باشد، ریشه در نگاه اخلاقی و مسئولیت اجتماعی هنرمندان داشت.
در کنار این عامل اجتماعی، برگزاری جشنواره موسیقی نیز در توقف عملی کنسرتها مؤثر بود. در هفتههای برگزاری جشنواره، اغلب سالنهای اصلی اجرا در اختیار این رویداد قرار گرفت و امکان برنامهریزی مستقل برای کنسرتهای عمومی به حداقل رسید. همین همزمانی باعث شد حتی هنرمندانی که قصد از سرگیری اجرا داشتند، با مانع کمبود سالن و مشکلات اجرایی روبهرو شوند. به این ترتیب، مجموعهای از عوامل نمادین (سوگواری و همدلی اجتماعی) و ساختاری (اشغال سالنها توسط جشنواره) چرخه اجراهای زنده را بیش از پیش کند کرد.
در ادامه این وضعیت، بخشی از جامعه، برگزاری کنسرت در شرایط دشوار اقتصادی و فضای ملتهب اجتماعی را نوعی «عادیسازی» تلقی کرد. این نگاه موجب شد برخی هنرمندان و برگزارکنندگان از ترس واکنشهای منفی یا حاشیههای رسانهای، برنامههای خود را لغو یا به تعویق بیندازند.
در مقابل، گروهی از کارشناسان موسیقی معتقدند تعطیلی کامل کنسرتها نهتنها کمکی به کاهش بحرانها نمیکند، بلکه معیشت هزاران نفر از شاغلان این حوزه را به خطر میاندازد. آنان تأکید دارند موسیقی میتواند هم نقش التیامبخش داشته باشد و هم زبان انتقاد و همدلی اجتماعی شود.
از منظر نهادی نیز امکان برگزاری کنسرتها بهطور کامل منتفی نشده است. مسئولان فرهنگی از بازگشت تدریجی اجراهای زنده سخن گفتهاند، اما تأکید دارند شکل و محتوای کنسرتها باید با شرایط جامعه هماهنگ باشد. در این میان، نقش تنظیمگرانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و روند صدور مجوزها همچنان یکی از نقاط حساس است. تجربه سالهای گذشته نشان داده اختلاف نظر میان نهادها و پیچیدگیهای اداری میتواند به لغو ناگهانی اجراها منجر شود و ریسک فعالیت را برای برگزارکنندگان افزایش دهد.
عامل اقتصادی نیز در این وضعیت بیتأثیر نیست. افزایش هزینههای تولید کنسرت، قیمت بالای بلیت و کاهش توان مالی مخاطبان باعث شده برخی تهیهکنندگان، اجرای زنده را مقرونبهصرفه ندانند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند اگر کنسرتها به سمت اجراهای مردمیتر، کمهزینهتر و با محتوای متناسب با شرایط جامعه حرکت کنند، امکان بازگشت تدریجی آنها بیشتر خواهد شد.
پیشبینیها نشان میدهد تا پایان سال، کنسرتها بهصورت محدود و گزینشی از سر گرفته میشوند؛ با تمرکز بر موسیقیهای آرامتر و پرهیز از جلوههای صرفاً سرگرمکننده. به نظر میرسد آینده اجراهای زنده نه در تعطیلی کامل و نه در بازگشت بیقید و شرط، بلکه در یافتن «راه میانه» رقم خواهد خورد؛ مسیری که هم حرمت فضای اجتماعی را نگه دارد و هم چرخه زندگی حرفهای موسیقی را از رکود کامل نجات دهد.
در این باره، رضا مهدوی، مدرس و پژوهشگر موسیقی در گفتگو با مهر با اشاره به شرایط پرحادثه کشور گفت: اگر قرار باشد همه مشکلات و اتفاقات ناگوار متوجه موسیقی شود، این حوزه با بحران جدی روبهرو خواهد شد. او تأکید کرد که توقف اجراهای زنده، معیشت بسیاری از هنرمندان و فعالان موسیقی را تهدید میکند؛ هنرمندانی که اغلب منبع درآمدی جز فعالیت حرفهای خود ندارند. مهدوی افزود: در حالیکه بسیاری از صنوف مانند رستورانها، کافهها و مغازهها به فعالیت خود ادامه میدهند، هنرمندان موسیقی با هجمههای اجتماعی روبهرو میشوند و ناچار از چشمپوشی از حق طبیعی کار خود هستند.
از سوی دیگر، کاوه کشکولی، مدیر ارکستر میترا با انتقاد از ادامهدار شدن تعطیلی کنسرتها اظهار کرد: با وجود شرایط دشوار اجتماعی و سیاسی، کنسرتها هم مانند دیگر مشاغل باید امکان فعالیت داشته باشند. وی مشکل اصلی را مسائل مالی و حمایتی دانست و گفت: هنوز بنیاد رودکی راهکاری عملی برای جبران هزینههای بالای ارکسترها ارائه نکرده است. کشکولی ابراز امیدواری کرد با تدبیر و برنامهریزی، این مشکل برطرف شود تا گروههای موسیقی بتوانند در شرایط تورمی کنونی فعالیت خود را از سر بگیرند و اجرای کنسرتها دوباره به جریان طبیعی بازگردد.
