به گزارش اقتصادران، بیمارستانهای دولتی با کمبود جدی پزشک و پرستار دستوپنجه نرم میکنند؛ بحرانی که نهتنها کیفیت خدمات درمانی را بهشدت کاهش داده، بلکه جان بیماران را نیز در معرض خطر قرار داده است. مشکلات معیشتی و موج مهاجرت کادر درمان، آینده نظام سلامت کشور را بیش از پیش تهدید میکند. اما آنچه در این بین بیش از همه شرایط را بغرنج میکند بیتوجهی مسوولان به مشکلاتی است که در این حوزه وجود دارد و آنچه تاکنون رخ داده فقط وعدههایی بوده که یا اصلا اجرایی نشدهاند یا به صورت ناقص به اجرا درآمدهاند. بیش از یک سال از وعده بهبود شرایط معیشتی پزشکان از سوی دولت چهاردهم میگذرد اما همین الان هم وقتی با پرستاران در این باره صحبت میکنیم معتقدند هیچ کدام از مطالبات آنها محقق نشده و مسوولان سعی دارند این مطالبات را در سطح معوقات مزدی پایین بیاورند اما حتی این معوقات مزدی هم بهطور کامل پرداخت نشده است.
فشار مضاعف بر پرستاران و پزشکان
یکی از ملموسترین ابعاد این بحران، فشار کاری سنگین بر پرستاران و پزشکان شاغل در بیمارستانهای دولتی است. بر اساس استانداردهای سازمان بهداشت جهانی، به ازای هر هزار نفر جمعیت، باید دستکم سه پرستار وجود داشته باشد. اما در ایران، این نسبت کمتر از دو نفر است. همین موضوع باعث شده است که پرستاران در شیفتهای طولانی و طاقتفرسا مشغول به کار باشند.
زهرا محمودی، پرستار یکی از بیمارستانهای دولتی تهران در این باره به «تعادل» میگوید: در بعضی از بخشها، یک پرستار باید به بیش از ۲۰ بیمار رسیدگی کند. حجم کار بسیار زیاد است و گاهی آنقدر خسته میشویم که عملا توان تصمیمگیری سریع در شرایط اورژانسی را از دست میدهیم. این مساله هم برای ما آسیبزاست و هم برای بیماران. او میافزاید: وقتی یک پرستار به جای سه نفر کار میکند و پزشکان خسته و ناامید کشور را ترک میکنند، بیمارستانهای دولتی عملا توان خدمت رسانی ایمن و با کیفیت به بیماران را از دست میدهند. پزشکان نیز شرایطی مشابه را تجربه میکنند. با توجه به تعداد زیاد بیماران، بهویژه در بخش اورژانس، پزشک ناچار است در زمان کوتاهی برای هر بیمار تصمیمگیری کند. نتیجه چنین شرایطی، کاهش کیفیت معاینه و احتمال افزایش خطاهای پزشکی است.
کیفیت خدمات قربانی کمبود نیرو
کمبود کادر درمانی بهطور مستقیم بر کیفیت خدمات بیمارستانی تأثیر گذاشته است. در بسیاری از بیمارستانها بیماران مجبورند ساعتها در صف انتظار بمانند. رسیدگی به بیماران مزمن یا سالمندان، که نیاز به توجه بیشتر دارند، اغلب به شکل سطحی انجام میشود. وقتی وارد بیمارستانهای دولتی میشوید اولین چیزی که توجه شما را جلب میکند صدای اعتراض مراجعانی است که ساعتها در صف ایستادهاند و هیچ خدماتی دریافت نکردهاند. علی رضایی یکی از بیماران مراجعهکننده به بیمارستان دولتی میگوید: برای گرفتن نوبت متخصص باید هفتهها صبر کنیم. وقتی هم بالاخره وقت میگیریم، پزشک در چند دقیقه معاینه را انجام میدهد و سریع بیمار بعدی را صدا میکنند. معلوم است در چنین شرایطی امکان تشخیص دقیق یا بررسی کامل وجود ندارد. او میافزاید: در اغلب موارد بعد از ساعتها انتظار به بیمار میگویند پزشک متخصص حضور ندارد و او باید از خدمات پزشک عمومی به جای متخصص استفاده کند. در حالی که بیمار نیازمند ویزیت شدن توسط دکتر متخصص است.
مشکلات معیشتی پزشکان و پرستاران
یکی دیگر از ابعاد مهم بحران، مشکلات معیشتی کادر درمان است. پرستاران بارها نسبت به حقوق پایین و پرداختهای نامنظم اعتراض کردهاند. بسیاری از آنان تأکید میکنند که حقوق دریافتیشان حتی هزینههای اولیه زندگی را پوشش نمیدهد. مریم فلاح، پرستار یکی دیگر از بیمارستانها به «تعادل» میگوید: من با دو شیفت کاری و سختی فراوان، تازه میتوانم اجاره خانه و هزینههای روزمره را تأمین کنم. وقتی میبینیم همکاران ما در کشورهای دیگر با احترام و حقوق بالا کار میکنند، طبیعی است که به فکر مهاجرت بیفتیم. او میافزاید: ما در بیمارستانهای دولتی نه امنیت معیشتی و روانی داریم و نه حتی امنیت جانی در بسیاری از بیمارستانها همراهان بیماران که از کیفیت خدمات راضی نیستند با حمله کردن به کادر درمان اعتراض خود را نشان میدهند. هفتهای نیست که یکی از پرستاران یا کمک پرستارها در بیمارستانهای پر ازدحام دولتی مورد حمله قرار نگیرند.
موج مهاجرت کادر درمان و از بین رفتن سرمایه انسانی کشور
پزشکان متخصص نیز از وضعیت موجود ناراضیاند. اگرچه برخی در بخش خصوصی درآمدهای قابل توجهی دارند، اما بسیاری از پزشکان شاغل در بخش دولتی از دریافتیهای پایین شکایت دارند. بهویژه پزشکان جوان و عمومی که تازه وارد بازار کار شدهاند، در شرایطی هستند که درآمدشان به هیچوجه با میزان تحصیلات و سختی کارشان همخوانی ندارد. شرایط نامساعد کاری و اقتصادی باعث شده طی سالهای اخیر، موج مهاجرت پزشکان و پرستاران شدت بگیرد. گزارشهای غیررسمی حاکی از آن است که تنها در یک سال گذشته هزاران نفر از نیروهای درمانی کشور برای کار در کشورهای حاشیه خلیجفارس، اروپا و امریکای شمالی اقدام کردهاند. دکتر «احمد کریمی» پزشک عمومی در این باره میگوید: مسالهای که مسوولان به آن توجه نمیکنند این است که مهاجرت نیروهای درمانی نه تنها سرمایه انسانی کشور را از بین میبرد، بلکه هزینههای سنگینی برای نظام سلامت ایجاد میکند. تربیت یک پزشک یا پرستار سالها زمان و منابع مالی نیاز دارد، اما در نهایت بسیاری از این نیروها به دلیل شرایط نامطلوب داخلی جذب کشورهای دیگر میشوند.
این پزشک در بخش دیگری از سخنان خود اظهار میدارد: ادامه این بحران، تبعاتی فراتر از حوزه درمان خواهد داشت. نخست آنکه، بیماران بیش از پیش به سمت بخش خصوصی سوق داده میشوند؛ بخشی که هزینههای درمان در آن بهشدت بالاست و عملااز توان بسیاری از خانوادهها خارج است. این مساله بهطور مستقیم عدالت در دسترسی به خدمات درمانی را تهدید میکند. کریمی میافزاید: همچنین فشار کاری بالا و نارضایتی معیشتی باعث افزایش فرسودگی شغلی در میان پرستاران و پزشکان میشود. این فرسودگی میتواند به افسردگی، ترک شغل یا کاهش انگیزه خدمت در نیروهای درمانی منجر شود. او ادامه میدهد: با تداوم روند مهاجرت، کشور در آیندهای نه چندان دور با کمبود شدید متخصصان پزشکی مواجه خواهد شد؛ موضوعی که مدیریت بحرانهای سلامت مانند همهگیریها یا بلایای طبیعی را به مراتب دشوارتر میسازد. این پزشک عمومی میگوید: بحران کمبود کادر درمان در بیمارستانهای دولتی، تنها یک مشکل صنفی یا اداری نیست، بلکه مسالهای است که بهطور مستقیم با سلامت مردم گره خورده است. هر روز تأخیر در حل این بحران، به معنای افزایش رنج بیماران، فشار بیشتر بر پرستاران و پزشکان و افزایش نابرابری در دسترسی به خدمات درمانی است.دکتر کریمی در پایان تاکید میکند: اگر تصمیمگیران حوزه سلامت به سرعت برای رفع این مشکلات چارهاندیشی نکنند، آینده نظام درمانی کشور با تهدیدی جدی مواجه خواهد شد. مهاجرت روزافزون نیروهای متخصص، فرسودگی شغلی پرستاران و پزشکان و نارضایتی بیماران، تنها بخشی از پیامدهای ادامه این وضعیت است.
کشور در حوزه بهداشت و درمان با مشکلات عدیدهای مواجه است
«سلام ستوده» نماینده مجلس و عضو کمیسیون بهداشت و درمان در این باره به تجارتنیوز گفت: قبل از هر چیز برای جبران کمبود نیرو باید ظرفیت پذیرش در بخش نیروی انسانی و به خصوص پرستار و پزشک افزایش قابل توجهی داشته باشد. متاسفانه در شرایط کنونی کمبود نیروی انسانی در بخش سلامت یکی از معضلاتی است که تمام بیمارستانهای کشور با آن مواجه هستند. او افزود: کمبود ۱۰۰ هزار نیروی پرستاری که در کشور وجود دارد با پذیرش ۱۰ تا ۱۵ هزار پرستار حل نمیشود. خلأ موجود میتواند ضربههای جبرانناپذیری به سلامت و اعتماد اجتماعی وارد کند. ستوده در پاسخ به این سوال که آیا مهاجرت به دلیل عدم تامین معیشت میتواند یکی از دلایل عمده کمبود نیروی انسانی در حوزه سلامت باشد، اظهار کرد: این هم یکی از دلایل است. به هر حال وقتی پرستاری در نهایت حقوقی که دریافت میکند ۲۰ میلیون تومان است و بخش اعظم آن را باید برای اجارهبها مسکن پرداخت کند قطعا نمیتواند انگیزه کافی برای ارائه خدمات مناسب به بیماران را داشته باشد.
تهدید سلامت بیماران و افزایش نارضایتی
این نماینده مجلس در ادامه با اشاره به این مساله که کمبود نیروی انسانی در بخش بهداشت و سلامت به صورت مستقیم با جان بیماران ارتباط دارد، گفت: متاسفانه این کمبودها اولین ضربهاش متوجه افرادی است که برای دریافت خدمات به بیمارستانها و مراکز درمانی مراجعه میکنند. او افزود: ما نمیتوانیم سلامت بیماران را قربانی سیاستگذاریهای نادرست کنیم. باید راهکارهای مناسبی هم برای تامین نیروی انسانی استاندارد برای حوزه درمان داشته باشیم و هم با تامین معیشت افرادی که در این حوزه کار میکنند عامل افزایش کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی شویم. ستوده در مورد این موضوع که نبود پزشک متخصص در بیمارستانهای دولتی هم یکی از مشکلاتی است که گویا هنوز راهکاری برای آن اندیشیده نشده است، اظهار میدارد: تمام سعی ما این است که قوانینی به تصویب برسد و حوزه بهداشت و درمان به گونهای مدیریت شود که بتواند نهایت تامین رضایت را از طرف مراجعان داشته باشد. همان طور که گفتم متاسفانه در حال حاضر ما در تمام کشور در حوزه بهداشت و درمان با مشکلات عدیدهای مواجه هستیم که باید هر چه سریعتر برای رفع آنها راهکارهای مناسبی ارائه شود.
