به گزارش اقتصادران، این روزها بیش از همیشه خانوادههایی که نوزادی در خانه دارند، نگران تامین شیرخشک مکملها و پوشک نوزادانشان هستند. نگرانی که در مادران و پدرانی که نوزاد یا نوزادان آلرژیک دارند بیشتر است.
در واقع مساله تامین پوشک یا شیرخشک مورد نیاز هر نوازد از سویی و موضوع افزایش قیمت برخی شیرخشکها از سوی دیگر خانوادهها را دچار دردسر کرده است. در این گزارش نگاهی به وضعیت بازار شیرخشک و پوشک نوزاد در برخی داروخانهها داشتهایم و از سویی در مورد آینده بازار این اقلام با برخی تولیدکنندگان گفتوگو کردیم. بررسی «اعتماد» نشان میدهد، در ماههای اخیر و به ویژه در زمان جنگ تغییرات زیادی در این دو بخش رخ داده است.
فروشنده داروخانهای در مرکز شهر در پاسخ به این پرسش که «وضعیت موجودی شیر خشک در داروخانه شما به چه شکل است؟» به «اعتماد» میگوید: وضعیت خیلی متفاوت شده، دیگر شبیه سابق همه داروخانهها شیرخشک ندارند و فقط تعداد محدودی از داروخانهها میتوانند به خانوادهها شیرخشک بفروشند و آن هم با یارانه و سهمیه هر خانواده هم مشخص است و در ماه معمولا حدود ۸ تا ۱۰ عدد قوطی شیرخشک برای هر کودک در نظر گرفته شده است. اما باید توجه داشت که قیمتها نسبت به سالهای گذشته خیلی افزایش پیدا کرده و بعضی کالاها به سختی پیدا میشوند، به خصوص شیرخشکهای رژیمی برای نوزادانی که آلرژی یا بیماری گوارشی دارند یا برندهای خارجی که بیشتر خانوادهها دنبال آن هستند.
این فروشنده ادامه میدهد: قبلا هر نوع شیرخشکی به راحتی در داروخانهها موجود بود و خانوادهها میتوانستند بدون مشکل آن را تهیه کنند. ولی این روزها این وضعیت متفاوت شده است. بخشی از مشکل به دلیل احتکار است؛ برخی افراد و مغازهها هم تعداد زیادی شیرخشک نگه داشتهاند و باعث شدهاند که عرضه کاهش پیدا کند و همین مساله باعث شده که حتی بعضی برندهای ایرانی که قبلا در دسترس بودند، این روزها به سختی پیدا شوند. شیرخشک برند «هیپ» هم کم شده و اگر هم جایی داشته باشد، گران است و اکثر داروخانهها نمیآورند و مارک «سیمیلاک» هم مدت زیادی است که در داروخانهها نیست.
در حال حاضر ۴ قوطی شیرخشک با بیمه و ۶ قوطی آزاد آن هم با کدملی پدر و مادر در ماه به کودکان تعلق میگیرد که از هر شیرخشک حدود ۶۵- ۶۰ هزار تومان را بیمه میدهد و قیمت اصلی اکثر شیرخشکها هم در محدوده ۲۵۰ تا ۳۵۰ هزار تومان است و این قاعده برای تمام شیرخشکهاست از آپتامیل گرفته تا ببلاک و نان و… .
فروشنده دیگری در داروخانهای در غرب تهران به «اعتماد» میگوید: قیمت شیرخشک به شدت بالا رفته، البته شیرخشکهای معمولی ایرانی هنوز قابل تهیه هستند و قیمتشان مناسبتر است، اما شیرخشکهای رژیمی بسیار گران شدهاند و یک قوطی شیرخشک خارجی که قبلا شاید کمتر از یک میلیون تومان بود، در حال حاضر دو تا سه میلیون تومان قیمتگذاری شده است. به عنوان مثال شیرخشک آپتامیل ۸۰۰ گرمی انگلستان ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، شیرخشک سیمیلاک ۹۰۰ گرمی ۴ میلیون و ۲۶۶ هزار تومان و شیرخشک گلدن گات ساخت ترکیه برای کودکان آلرژیک و دارای حساسیت به پروتئین گاوی ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان شده است. خرید این اقلام برای خانوادههایی که فرزندان آلرژیک دارند دشوار شده است.
فروشنده دیگری در داروخانهای در شرق تهران در مورد روش پرداخت شیرخشک میگوید: روش پرداختها تغییر کرده؛ قبلا به صورت چکی خرید میکردیم، اما مدتی است که باید نقدی پرداخت کنیم که هم برای داروخانه سخت شده است و هم برای خانوادهها. او در پاسخ به این پرسش که آیا وضعیت بازار شیرخشک به دلیل کمبود عرضه و افزایش قیمتها برای خانوادهها مشکلساز شده است، میگوید: دقیقا؛ این کمبودها به دلیل ترکیبی از احتکار، تغییر در روش پرداخت و افزایش قیمتهای جهانی است. ضمن آنکه شیرخشکهای رژیمی و بعضی برندهای خارجی مخصوصا برای کودکانی که نیاز ویژه دارند، به سختی پیدا میشوند.
حتی بعضی داروخانهها فقط مقادیر محدودی از این محصولات را دارند و معمولا اولویت با خانوادههایی است که سهمیه مشخص دارند و بعضی خانوادهها تلاش میکنند از چند داروخانه مختلف خرید کنند یا از دوستان و آشنایان کمک بگیرند، اما باز هم کافی نیست. بعضی خانوادهها مجبور میشوند هزینههای بالاتری پرداخت کنند تا نیاز کودکشان را تامین کنند. متاسفانه هنوز راهکاری برای برطرف کردن کامل کمبود وجود ندارد و این مساله در ماههای اخیر خیلی پررنگ شده است.
سفارشها در امارات قفل شده است
علیرضا عسگری، تولیدکننده شیرخشک در مورد وضعیت این کالا در بازار به «اعتماد» میگوید: در مورد برند شرکتی که ما تولیدکننده آن هستیم در حال حاضر، بخشی از محمولههای ما در امارات مانده است و هنوز مشخص نیست که چه زمانی وارد کشور میشوند. ما از قسمت بازرگانی پیگیری کردیم، اما فعلا تصمیم قطعی گرفته نشده که این کالاها برگشت میخورد یا مسیر دیگری برای وارداتشان انتخاب خواهد شد.
سه حالت ممکن دارد رخ بدهد، برگرداندن به ایران، ارسال مستقیم به مصرفکننده از طریق مسیر جایگزین یا باقی ماندن در امارات. او ادامه میدهد: برای همین ما یک سفارش دیگر از تولیدکننده و تامینکننده مواد اولیه خود گذاشتیم تا کالا به صورت زمینی وارد کشور شود. مسیر زمینی هزینه بیشتری دارد، اما در وضعیت فعلی چاره دیگری نداریم و انتظار داریم این محموله طی دو تا سه هفته آینده به دستمان برسد. عسگری در خصوص تغییرات قیمتی و سیاستهای دستوری قیمت شیرخشک در ایران نیز توضیح میدهد: نرخگذاریها عمدتا دستوری است و شرکتهای تولیدکننده نمیتوانند آزادانه قیمتگذاری کنند. معمولا تغییر قیمت یک یا دو بار در سال رخ میدهد.
در سال گذشته، تغییر قیمت یکبار و حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد بود. نیمه دوم سال هم به دلیل افزایش هزینههای تولید، تغییراتی در قیمتها داشتیم. او در مورد واردات شیرخشک نیز میگوید: شیرخشکهایی که در حال حاضر در بازار وجود دارد، عمدتا تولید داخل هستند. البته مواد اولیه اصلی از خارج کشور وارد میشود، اما با برنامهریزی قبلی و تخصیص منابع از طریق سازمان غذا و دارو و بانک مرکزی است، اما تامین آن هنوز کامل و جامع انجام نشده است. به همین دلیل تولیدکنندگان نتوانستند همه محمولهها را به موقع و به میزان کافی وارد کنند. عسگری در مورد وضعیت موجودی و پخش شیرخشک نیز ادامه میدهد: در حال حاضر شیرخشک تولیدی ما در داروخانهها موجود است، اما به اندازهای نیست که بتواند کل بازار را پوشش دهد.
محمولههایی که به دست ما رسیده، پس از ورود به کشور حدود یک هفته تا ۱۰ روز طول میکشد تا توزیع شوند. بنابراین موجودی فعلی کافی نیست و پیشبینیها نشان میدهد که تولیدکننده نتوانسته تقاضای جنگی یا غیرمنتظره بازار را پیشبینی کند. او توضیح میدهد: داروخانهها تلاش میکنند تا مقدار محدودی از شیرخشک را نگه دارند تا خانوادهها در خانه دچار مشکل نشوند، اما این محدودیت باعث شده که برخی مصرفکنندگان احساس کمبود کنند و حتی مقدار بیشتری نسبت به نیاز واقعی خریداری کنند. این تولیدکننده شیرخشک ادامه میدهد: تقاضا در بازار تحت تاثیر رفتار مردم قرار دارد. وقتی خانوادهها احساس کنند شیرخشک به اندازه کافی در داروخانهها موجود نیست، تلاش میکنند مقدار بیشتری تهیه کنند تا در خانه ذخیره داشته باشند.
این رفتار مصرفکننده خود باعث میشود کمبودها بیشتر به چشم بیاید.در شهرهای مختلف تقاضا متفاوت است. در استانهایی که مصرف شیرخشک پایینتر است، مانند اردبیل یا برخی مناطق آذربایجان شرقی و غربی، کمبود چندان محسوس نیست. اما در استانهای جنوبی مانند کرمان، تقاضا برای شیرخشک بسیار بالا و کمبود محسوستر است. او میگوید: ما تلاش میکنیم با تولیدات داخلی و تامین مواد اولیه از خارج، بازار را مدیریت کنیم. حتی اگر محمولههای خارجی با تاخیر مواجه شوند، تولید داخلی میتواند بخشی از نیاز بازار را تامین کند، اما همچنان محدودیت وجود دارد.شرکت ما در تلاش است تا همه محمولهها پس از ورود به کشور به سرعت توزیع شوند و از این طریق کمبود را کاهش بدهد. با این حال، شرایط بازار به گونهای است که پیشبینی دقیق نیاز مصرفکننده در شرایط غیرمنتظره مانند بحرانها و جنگ دشوار است.
عسگری میگوید: چشمانداز ما این است که با مسیرهای جایگزین واردات و افزایش تولید داخلی، نیاز خانوادهها تا حد امکان تامین شود. توصیه ما به مصرفکنندگان این است که تلاش کنند خرید خود را به برنامهریزی ماهانه محدود و از ذخیره بیش از حد خودداری کنند تا همه بتوانند به سهمیه خود دسترسی پیدا کنند.همچنین با توجه به محدودیت منابع و شرایط پیچیده واردات، ارتباط مستمر با تامینکنندگان و داروخانهها ضروری است تا اطلاعات دقیق در مورد موجودی و زمانبندی توزیع در اختیار مصرفکننده قرار بگیرد.
در بازار پوشک چه میگذرد؟
بازار پوشک کودکان نیز در این مدت پرنوسان بوده و افزایش قابل توجه قیمت پوشک نوزاد در سهماهه گذشته، نگرانیهای تازهای را برای خانوادهها بهویژه در شرایط اقتصادی فعلی ایجاد کرده است. بررسیهای میدانی «اعتماد» از بازار نشان میدهد که از بهمنماه ۱۴۰۴ تا اردیبهشتماه ۱۴۰۵، قیمت انواع پوشک با رشد چشمگیری همراه بوده و در برخی موارد حتی تا حدود دوبرابر افزایش یافته است.
یکی از فروشندگان پوشک به «اعتماد» میگوید: این کالا افزایش قیمت شدیدی داشته است. قبلا هر نوع پوشکی به راحتی در داروخانه موجود بود و خانوادهها میتوانستند هر برند و سایزی را تهیه کنند. اما در حال حاضر قیمتها تقریبا دوبرابر شده و بعضی برندها به سختی پیدا میشوند. مخصوصا برندهای خاص و بستههای بزرگ که قبلا فراوان بودند، اما این روزها خیلی محدود شدهاند و همین موضوع باعث شده که بعضی خانوادهها مجبور شوند برندهای جایگزین یا بستههای کوچکتر را خریداری کنند که هزینه بیشتری روی دوششان میگذارد. بر اساس گفتههای فروشندگان، پوشک ۲۰ عددی مدل BB120 که در بهمنماه سال گذشته با قیمت حدود ۱۰۴ هزار تومان عرضه میشد، اکنون به حدود ۲۰۰ هزار تومان رسیده است. این تغییر نشاندهنده رشدی نزدیک به ۹۰ تا ۹۵ درصد در عرض سه ماه است.
یکی از فروشندگان در این باره میگوید: افزایش قیمت در این مدل بسیار سریع اتفاق افتاد و مشتریان از این موضوع شوکه شدهاند. در نمونهای دیگر، پوشک ۲۲ عددی مایبیبی نیز از ۱۴۲ هزار تومان به حدود ۲۴۰ هزار تومان رسیده است که بیانگر افزایشی در حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد است. فروشندگان میگویند: این برند که پیشتر جزو گزینههای نسبتا اقتصادیتر محسوب میشد، اکنون برای بسیاری از خانوادهها به کالایی پرهزینه تبدیل شده است.افزایش قیمت تنها به این موارد محدود نمیشود. پوشک مولفیکس چسبی ۳۴ عددی نیز از ۴۱۵ هزار تومان به ۶۵۰ هزار تومان رسیده که رشدی در حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد را نشان میدهد. همچنین پوشک کانفی چسبی ۳۰ عددی از ۸۹۰ هزار تومان به ۹۹۵ هزار تومان افزایش یافته که هر چند در مقایسه با سایر برندها کمتر است، اما همچنان رشدی حدود ۱۰ تا ۱۵ درصدی را تجربه کرده است.در این میان بیشترین جهش قیمتی مربوط به پوشک پمپرز چسبی ۳۸ عددی است. این محصول از حدود ۳ میلیون و ۶۷۰ هزار تومان به ۵ میلیون و ۸۷۹ هزار تومان رسیده که افزایشی در حدود ۶۰ درصد را نشان میدهد. فروشندگان معتقدند وابستگی این برند به واردات و نوسانات نرخ ارز از عوامل اصلی این افزایش شدید قیمت است.
فروشندهای در داروخانهای در مرکز شهر در مورد بازار پوشک کودکان به «اعتماد» میگوید: یک مدت توزیع پوشک در بازار محدود شد تا قیمتهای جدید را اعلام کنند و بعد از آن نرخها به شدت بالا رفت، پوشک مایبیبی که در محدوده ۳۰۰ هزار تومان بود ۷۰۰ هزار تومان قیمتگذاری شد. مولفیکس هم همینطور از ۳۰۰ و خردهای به یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان رسید. از زمانی هم که واردات پوشک پمپرز قطع شد کالای قاچاق محسوب میشود. با این حال همه محصولات چنین روندی را تجربه نکردهاند. پوشک پریما ترکیه ۵۰ عددی چسبی در این مدت تقریبا بدون تغییر باقی مانده و همچنان در محدوده ۳ میلیون و ۳۷۵ هزار تومان عرضه میشود. این ثبات نسبی در حالی است که سایر برندها با افزایش قیمت روبهرو بودهاند.در مجموع، بررسی بازار نشان میدهد که قیمت پوشک نوزاد در سه ماهه گذشته بهطور میانگین بین ۵۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته است، هر چند در برخی اقلام این رشد به حدود ۹۰ درصد نیز رسیده است. این روند افزایشی در شرایطی رخ داده که پوشک به عنوان یکی از کالاهای اساسی خانوارهای دارای کودک، سهم قابلتوجهی از هزینههای ماهانه را به خود اختصاص میدهد.
کارشناسان معتقدند؛ عواملی مانند افزایش هزینههای تولید، رشد نرخ ارز، مشکلات واردات مواد اولیه و همچنین نوسانات بازار، در این افزایش قیمت نقش داشتهاند. در صورت تداوم این شرایط، احتمال افزایش بیشتر قیمتها در ماههای آینده نیز دور از انتظار نخواهد بود؛ موضوعی که میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر خانوادهها وارد کند.
