به گزارش اقتصادران، رئیس اتحادیه ماشینآلات صنعتی و ساختمانی گفت: با آغاز کمآبی در تهران، مافیای پمپ آب فعال شد و از دوبی کاری کرد که مردم پمپ آب را ۵۰ درصد گرانتر بخرند.
مهدی آذرنیا رئیس اتحادیه ماشینآلات صنعتی و ساختمانی در این باره افزود: امسال تقاضای مردم برای خرید پمپ آب ۱۰۰ درصد افزایش داشته و تبدیل به هجوم شده است.
وی بیان کرد: تولیدکنندهای که مواد اولیه و ارز دولتی گرفته، چرا یکدفعه قیمت پمپ آب را ۵۰ درصد گران کرد؟
به گزارش اقتصادران، همزمان با فراگیر شدن مشکل کاهش فشار آب در تهران و دیگر شهرهای کشور، بازار پمپهای خانگی در تابستان ۱۴۰۴ شاهد افزایش چشمگیر قیمت پمپ آب و تنوع مدلها شده است.
یکی از فروشندگان پمپ و تجهیزات آبرسانی در تهران گفت: برای پمپ و نصب آن و تأمین سیستم ذخیره در یک واحد مسکونی یکطبقه، باید حدود ۲۰ میلیون تومان هزینه کنید.
یکی از خریداران پمپ آب در تهران میگوید به مدت ۴۸ ساعت جریان آب ساختمان قطع شده بود به همین دلیل برای یک ساختمان چهار طبقه که با مشارکت همسایگان اقدام به خرید پمپ و تجهیزات شد، مجموع هزینه حدود ۶۰ میلیون تومان آب خورد.
این روایت تنها یکی از دهها نمونهای است که نشان میدهد بحران افت فشار آب در تهران چگونه خانوارها را به صرف هزینههای سنگین برای تأمین تجهیزات آبرسانی سوق داده است.
همچنین بررسیها نشان میدهد قیمت پمپ آبهای نیماسب از حدود ۳.۵ میلیون تومان آغاز میشود و مدلهای پرقدرتتر تا ۸.۵ میلیون تومان قیمت دارند. در کنار این، خرید مخزن آب و ست کنترل نیز تا سقف ۱۵ میلیون تومان آب میخورد.
تصویر زیر مربوط به قیمت پمپ آب در یکی از وبسایتهای فروش تجهیزات خانگی است. همانطور که مشخص است، قیمتها بسته به مدل، قدرت موتور و برند از حدود دو میلیون تومان آغاز میشود و در برخی مدلهای صنعتی یا چندمرحلهای تا ۳۰ میلیون تومان نیز میرسد.
در تصویر زیر که مربوط به یکی دیگر از وبسایتهای فروش تجهیزات آبرسانی است، فروشنده اعلام کرده که به دلیل نوسانات ارزی و شرایط بازار، قیمتها بهصورت لحظهای و از طریق پیامرسانهای داخلی اطلاعرسانی میشود.
این شیوه اطلاعرسانی، خود نشانهای روشن از بیثباتی بازار و روند افزایشی قیمتهاست؛ روندی که تحت تأثیر افزایش شدید تقاضا در پی افت فشار آب در تهران و سایر شهرها، هر روز شدت میگیرد. نبود شفافیت قیمتی در چنین شرایطی، فضا را برای سودجویی و ایجاد نوسانات غیرمنطقی بیشتر فراهم میکند.
محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، در جلسه بررسی وضعیت تنش آبی استان که دوم مردادماه برگزار شد، اعلام کرد: ۲۰ درصد از مشترکان در تهران فاقد مخزن یا پمپ هستند. این تجهیزات باید در سریعترین زمان ممکن برای آنها تأمین شود.
اما در حالی که مسئولان بر ضرورت تجهیز خانوارها به پمپ و مخزن آب تأکید دارند، قدرت خرید مردم و نبود نظارت جدی بر بازار تجهیزات آبرسانی، تقریبا نادیده گرفته شده است. امروز قیمت یک پمپ آب خانگی مناسب با لوازم جانبی مانند مخزن و ست کنترل در بسیاری موارد از حقوق ماهانه یک کارگر با پایه وزارت کار نیز فراتر رفته است.
در چنین شرایطی، این پرسش جدی مطرح است که چگونه انتظار میرود خانوارهای کمدرآمد یا ساکنان مناطق حاشیهای که در معرض بیشترین تنش آبی هستند از پس هزینههای میلیونی این تجهیزات برآیند؟ نبود بستههای حمایتی، یارانهای یا تسهیلات بانکی در این حوزه، بحران را از یک مشکل زیربنایی به معضل اقتصادی و اجتماعی تبدیل کرده است.
این بازار پررونق در عین حال باری سنگین بر دوش خانوادههایی گذاشته که پیش از این نیز با فشار اقتصادی مواجه بودهاند. برای تجهیز یک آپارتمان معمولی به پمپ، مخزن و کنترل، باید رقمی بالای ۱۵ میلیون تومان هزینه کرد؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارها غیرقابل تأمین است.
به گزارش اقتصادران، «خشکسالیهای ۵ سال اخیر و کاهش بارشهای استان تهران در سال آبی جاری که در ۶۰ سال اخیر بیسابقه بوده، به شدت منابع آبی تهران را تحت تاثیر قرار داده. برای جبران محدودیتهای ناشی از افت فشار، به مشترکانی که فاقد مخزن و پمپ و در مجتمعهای مسکونی چند طبقه ساکن هستند، توصیه میشود نسبت به نصب مخزن و بعد از آن پمپ در طبقه همکف و یا طبقات زیرزمین اقدام کنند.»
انتشار این پیام از شرکت آبفای استان تهران کافی بود تا فوج تهرانیهای کلافهشده از قطعیهای مکرر آب، روانه بازارهای فروش مخزن و پمپ آب شوند و برای رهایی از مصائب بیآبی، هزینههای غیرمنتظره و سنگین تهیه این تجهیزات را به جان بخرند.
فارغ از درستی یا نادرستی چنین توصیهای از جانب نهاد رسمی متولی تامین و مدیریت آب در استان تهران، در یکی از روزهای پایانی تیرماه به بازار آهن شادآباد، یکی از مراکز اصلی فروش مخزن و پمپ آب، سر زدیم و از نزدیک از حال و هوای فروشندگان و مشتریان این بازار در این روزهای داغ خبر گرفتیم.
این روزها وقتی وارد بازار آهن شادآباد میشوی، کافی است رد ازدحام خودروها را بگیری تا تو را به راسته فروش مخزن و پمپ آب برسانند. از نمونه مخازنی که جای پارک خودروها را گرفته تا مغازههای شلوغ و فروشندگانی که فرصت سر خاراندن ندارند، میشود فهمید بازار فروش مخزن ذخیره آب، پمپ و لوازم جانبی، درست مثل تابستان ۱۴۰۴، حسابی داغ است. یکی دو ساعت به ظهر مانده که به بازار میرسم و خوششانسم که سرچراغی، گفتوگو با فردی نصیبم میشود که همین یکی دو روز قبل، یک خرید گرهگشا از راسته موردنظرم داشته.
مرد جوان یکراست میرود سر اصل مطلب و میگوید: «۹ روز، آب نداشتیم. از ساعت ۷ صبح، آب قطع میشد تا ساعت ۲ بامداد روز بعد! اما یک روز دیدیم همسایه، شیلنگ گرفته و دارد حیاط میشوید! آنجا متوجه شدیم مشکل از افت فشار آب است و در کوچه ما، فقط آنهایی آب دارند که پمپ کار گذاشتهاند… خب ما آگاهانه سراغ نصب پمپ نرفته بودیم چون میدانستیم نتیجه استفاده همگانی از پمپ، مصرف بیرویه و آسیب به منابع آبی است. اما بعد از آن بیآبی ۹ روزه و بعد از اینکه به طور رسمی از طرف آبفا اعلام شد مخزن آب و پمپ تهیه کنید، ما هم تصمیم گرفتیم اقدام کنیم.»
ادامه صحبتهای این مشتری مطلع، تصویر روشنتری از این روزهای بازار این محصولات به من میدهد: «بازار آهن مولوی، مرتضی گِرد، آزادگان و شادآباد، نقاط اصلی عرضه مخزن و پمپ آب محسوب میشود و من برای اینکه این تجهیزات را تهیه کنم، تقریبا ۴ روز در این بازارها تحقیق میکردم! آنجا متوجه شدم خیلیها مثل ما برای خلاص شدن از سختیهای بیآبی، به خرید مخزن و پمپ متوسل شدهاند. صاحب مغازهای که از آن خرید کردم، میگفت من هر سال ۵۰۰ تا پمپ میفروختم اما الان در همین چند روز ۵ هزارتا سفارش داشتم!
در نهایت، یک مخزن ۵۰۰ لیتری به قیمت ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان خریدم. اما این فقط یک چهارم هزینههای ما بود. با احتساب قیمت پمپ، لوازم جانبی و دستمزد نصاب، دسترسی دوباره به آب برای ما ۲۰ میلیون تومان هزینه برداشت!… با نصب پمپ، مشکل حل شد؛ طوری میتوانم بگویم در ۱۵ سالی که در این خانه ساکنیم، چنین فشار آبی را تجربه نکرده بودیم. و همین، مرا نگران کرد! چون اگر بعد از نصب مخزن و پمپ، مردم صرفهجویی را فراموش کنند، خطر بیآبی تهران از حالا هم شدیدتر خواهد شد…»
اینجا اولین مراجعات، اغلب برای سر و گوش آب دادن و قیمت گرفتن است. من هم در لباس مشتری، همین رویه را در پیش میگیرم و در اولین مغازه میپرسم: برای یک ساختمان ۳ طبقه ۳ واحدی، چه مخزنی با چه حجمی مناسب است؟ مغازهدار در جواب میگوید: «طبق استاندارد، هر واحد ساختمان به یک مخزن ۲۵۰ لیتری نیاز دارد. بنابراین شما حداقل باید یک مخزن ۷۵۰، ۸۰۰ لیتری بخرید. استاندارد هم، یک موضوع عرفی است و نشاندهنده میانگین مصرف هر واحد است. درواقع هر واحد در زمان حضور ساکنانش، حدود ۲۵۰ لیتر مصرف آب دارد.»
از قیمت که میپرسم، فروشنده فهرستی از امتیازات مخازن را ردیف میکند و میگوید: «اگر بخواهید برای هر واحد به طور مستقل یک مخزن ۲۵۰ لیتری تهیه کنید، باید برای هرکدام ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان هزینه کنید. اما در صورت سفارش یک مخزن ۸۰۰ لیتری برای کل ساختمان ۳ واحدی، قیمت تقریبا دو برابر میشود؛ ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان.
البته در بازار که بگردید، یک تفاوت حدود یک میلیون تومانی میان برندهای مختلف میبینید اما با وجود این تفاوت قیمت، اغلب مخازن، سه لایه، ضد جلبک، ضد باکتری و ضد بو است و علاوهبر ضمانت تعویض و خدمات پس از فروش، نشان استاندارد و سیب سلامت هم دارد.»
در مغازه دوم، صدا به صدا نمیرسد. مرد میانسالی از دم در گردن میکشد و میپرسد: آقا! مخزن ۸۰۰ لیتری چند؟ فروشنده در حالی که مشغول نوشتن فاکتور برای مشتری است، میگوید: ایستاده یا خوابیده؟ مشتری میگوید: ایستاده. فروشنده بدون اینکه سرش را بالا بیاورد، میگوید: ایستاده تمام کردیم. موجودیمان، فقط خوابیده ست. آن هم ۸۰۰ لیتری میشود ۷ میلیون و ۸۰۰٫
مرد میگوید: ساختمان ما جا ندارد برای مخزن ایستاده… مُهر مغازه که روی فاکتور مینشیند، بالاخره فروشنده با مشتری دم در، چشم در چشم میشود و میگوید: والا یکهو همه ریختند در بازار و تمام بار مخزنی که آورده بودیم را خریدند و بردند. یکدفعه انبارمان خالی شد. البته مردم تقصیر ندارند. آب مرتب قطع میشود و گرفتار شدهاند. حالا تا دوباره از کارخانههای ساری، مشهد و شیراز برایمان بار برسد، زمان میبرد. آنها هم غافلگیر شدهاند چون هیچوقت اینقدر مشتری و متقاضی نداشتهاند…
از فرصت استفاده میکنم و میپرسم: مدلهای ایستاده و خوابیده، تنها مخزنهای موجود در بازاراست؟ مغازهدار در جواب میگوید: «مخزنها در مدلهای مختلفی طراحی شده و همین، یکی از دلایل تفاوت قیمت آنهاست. از مدل ایستاده (عمودی) و خوابیده (افقی) گرفته تا مکعبی (کتابی)، زیرپلهای و… اگر مشتری درباره شرایط خانهاش و فضایی که برای نصب مخزن در اختیار دارد، به ما توضیح بدهد، راهنماییاش میکنیم که چه مدل مخزن برای خانه او مناسب است.»
برای خرید مخزن با بهترین کیفیت، چه مواردی را باید در نظر بگیریم؟… برخلاف سؤال قبلی، فروشنده از این سؤال استقبال نمیکند و میگوید: «به نظر من، هرچه موجود بود، بخرید. خودتان را به دردسر نیندازید.» میگویم: آخه شنیدم مخزن ذخیره آب، زود جلبک میگیرد…
آقای فروشنده در جواب میگوید: «شما اگر متناسب با میزان آب مصرفیتان مخزن انتخاب کنید، این اتفاق نمیافتد. مثلا اگر مصرفتان ۵۰۰ لیتر است، نباید مخزن هزار لیتری بگیرید. در صورت انتخاب حجم مناسب، ورود و خروج آب در مخزن به طور طبیعی انجام میشود و دیگر آب به مدت طولانی در مخزن نمیماند که بخواهد جلبک بزند یا بوی بد بگیرد.»
کمی جلوتر، گاراژی که به انبار مخزنهای ذخیره آب تبدیل شده و کارگران در آن مشغول بار زدن مخازن هستند، توجهم را جلب میکند. گشتی در گاراژ میزنم و از پسر جوانی که مشغول معرفی مخازن به مشتری است، میپرسم: بازار مخزن و پمپ، همیشه اینقدر پررونق بوده؟ میخندد و میگوید: «قبلا هم مخزن و پمپ، فروش میرفت اما نه اینقدر. الان تقاضا برای مخزن، خیلی زیاد شده؛ طوری که در ۴، ۵ روز اخیر، ما ۳ خاور بار زدهایم!»…
میگویم: حالا این بالا رفتن تصاعدی تقاضا، باعث کاهش قیمت هم شده؟ فروشنده جوان برخلاف انتظارم میگوید: «نه. تاثیری در قیمتها نداشته اما باعث شده تخفیفها، یک مقدار کمتر شود!»
با تعجب که از چرایی این اتفاق میپرسم، در جواب میگوید: «اینکه قیمتها کم نشده، دلیل دارد. الان موجودی مخزن و پمپ در بازار، کم است و کفاف این تقاضا را نمیدهد. همین دیروز، موجودی پمپ مغازه ما صفر شد. ۴، ۵ ساعت در بازار گشتم تا بتوانم پمپ گیر بیاورم. در این شرایط، معلوم است قیمتها پایین نمیآید.»
اما ماجرای تنفس مصنوعی دادن به سیستم آبرسانی خانهها، یک ضلع تعیینکننده دیگر هم دارد که اگر نباشد، هزینهای که خانوادهها برای تهیه مخزن میکنند، تقریبا بیاثر میشود. «پمپ»، همان قلبی است که قرار است بتپد تا با پمپاژش، آب کمجان این روزهای تهران بتواند دوباره در لولههای ساختمان جریان پیدا کند؛ بهویژه برای طبقات بالاتر در آپارتمانها و مجتمعهای مسکونی.
در مغازهای که ازدحام مشتریان، همهمه و حرارت را یکجا بالا برده، از قیمت پمپ موردنیاز یک ساختمان ۳ واحدی میپرسم. فروشنده به لیست داخل رایانهاش مراجعه میکند و میگوید: «برای ساختمان ۳ واحدی، پمپ با توان یک اسب بخار، کافی است. این پمپ الان حدود ۷ میلیون تومان قیمت دارد. به همین ترتیب برای ساختمانهای بزرگتر، پمپهای قویتر لازم است. مثلا برای ساختمان ۶ واحدی، پمپ با توان ۲ اسب بخار، جواب میدهد که قیمتش میشود ۱۴ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان. حالا اگر پمپ قویتر بخواهید، میتوانید ۱۹ میلیون و ۸۶۰ هزار تومان هزینه کنید و ۳ اسب بخار بگیرید.»
در آن میان، پسر جوانی میپرسد: «نمیشود فقط مخزن بخریم و پمپ را حذف کنیم؟» مغازهدار جواب میدهد: «هر دوی اینها لازم است. در درجه اول، باید مخزن ذخیره آب داشته باشی برای مواقع که قطعی آب. حالا فکر کن آب قطع شده. چه جوری میخواهی این آب ذخیره شده را بفرستی به طبقه پنجم و ششم؟ آب که نمیتواند سربالایی برود! خب باید یک پمپ وجود داشته باشد که این آب را با فشار به طبقات بالا بفرستد دیگر…»
میگویم: پس دو تا هزینه باید بکنیم؛ هم مخزن هم پمپ. جواب مغازهدار، غافلگیرکننده است: «غیر از اینها، یک مخزن تحت فشار هم لازم دارید برای اینکه پمپ، آسیب نبیند!» و بیآنکه بپرسم، اضافه میکند: «برای ساختمان ۳ واحدی شما، مخزن تحت فشار ۲۴ لیتری کافی است که ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد.»
با تعجب میگویم: یعنی مخزن تحت فشار تقریبا به اندازه مخزن ذخیره آب، هزینه برمیدارد؟! مگر چه کار میکند؟ فروشنده جوان میگوید: «مخزن تحت فشار، جزو لوازم جانبی پمپ محسوب میشود که از استهلاک غیرضروری پمپ جلوگیری میکند. فایده استفاده از مخزن تحت فشار این است که دیگر پمپ، دائما روشن نمیشود. اینجوری به پمپ، استراحت میدهد و باعث میشود عمر طولانیتری داشته باشد.»
آنقدر در نقشم فرو رفتهام که با کلافگی میپرسم: الان در مجموع، هزینه ما چقدر میشود؟ مغازهدار هم با جدیت اعداد را در سیستم وارد میکند و در همان حال میگوید: «حدود ۷ تومان برای پمپ کنار بذارید، ۴ تومان برای مخزن تحت فشار و ۶، ۷ تومان هم برای مخزن ذخیره آب. لوازم جانبی را هم که ۶، ۷ تومان در نظر بگیرید، چیزی حدود ۲۲، ۲۳ میلیون تومان باید هزینه کنید!
مشتری موسپیدی که شنونده مکالمه ماست، از آن طرف مغازه میگوید: هزینه نصب را هم اضافه کن… آقای فروشنده فوری میگوید: «راست میگوید. دستمزد نصاب هم، چیزی حدود ۴، ۵ میلیون تومان است. بنابراین سرجمع میشود حدود ۲۶، ۲۷ میلیون تومان!»
میگویم: حالا واقعا همه این کارها لازم است؟ یعنی همه باید بیایند دنبال مخزن و پمپ؟ فروشنده جوان در جواب میگوید: «همه دارند تهیه میکنند. همه مردم، گرفتار قطعی آباند… طوری تقاضا زیاد شده که کار ما شبانهروزی شده. یک جورهایی از داروخانه، پرمشغلهتر شدهایم…!»
میخواهم از مغازه بیرون بیایم که مشتری موسپید دوباره به حرف میآید و میگوید: «خدا کند آنهایی که واقعا مشکلی ندارند، قید خرید مخزن و پمپ را بزنند. ما در ساختمان ۱۰ واحدیمان تا همین چند روز قبل، پمپ ساختمان را قطع کرده بودیم. چون فشار آب، جوابگوی همه طبقات بود. سرویس لولههای آب و تعویض شیرها، باعث شده بود فشار آب حتی در طبقه پنجم هم، خوب باشد. اما متاسفانه افت فشار و قطعی طولانی آب در هفته گذشته، باعث شد تصمیم بگیریم هم مخزن نصب کنیم و هم پمپ را دوباره روشن کنیم.
با این حال به نظر من، مسئولیتپذیری و همکاری مردم میتواند مشکل بیآبی را تا حد زیادی حل کند. البته از این طرف، نظارت هم لازم است. در این شرایط که هزینه خرید مخزن و پمپ به هزینههای مردم اضافه شده، اگر مسئولان روی بازار نظارت داشته باشند، سودجویان نمیتوانند برای نفع خود، قیمتها را به طور کاذب بالا ببرند و فشار مضاعف به مردم وارد کنند.»
به گزارش اقتصادران، تابستان بار دیگر با قطعی برق و آب گره خورده است. با افزایش دمای هوا، نیاز مردم به استفاده از سیستمهای سرمایشی از جمله کولرهای آبی بالا میرود و این موضوع بهانهای برای اعمال محدودیتهایی برای مصرف آب شده است.
آنطور که پیگیریها نشان میدهند برخی از مناطق شهر تهران با محدودیتهایی در زمینه تامین آب مواجه شدهاند. در بسیاری از ساعات روز فشار آب کاهش مییابد و آب به طبقات بالا نمیرسد. این موضوع در ساعات پایانی روز برطرف میشود، زمانی که نیاز مردم به مصرف آب کاهش مییابد.
شرکت آب و فاضلاب استان تهران با اعلام اینکه هیچگونه برنامه قطعی آب در دستورکار این شرکت قرار ندارد، دلایل نوسانهای شبکه آب را ناشی از افزایش دما و رشد پیک مصرف در برخی ساعتها عنوان کرد.
باید گفت با این که برنامهریزی برای قطعی آب موجود نیست، اما سیاستهایی در راستای محدودکردن مصرف آب در تهران پیاده شده است.
محسن اردکانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران، در برنامهای تلویزیونی در ۲۱ اردیبهشت ماه مدعی شد که در تهران گزارش بیآبی وجود ندارد، اما پس از مشخص شدن گزارشهای مردمی مبنی بر قطعی آب در تهران عنوان کرد: «به دلیل کاهش فشار، آب طبقات دوم به بالا را نمیتوان تامین کرد. این افراد باید مخزن و پمپ خریداری کنند.»
او در واکنش به پیامکهای قطعی آب عنوان کرد: «تمامی افرادی که گزارش قطعی آب دارند، در طبقه دو و بالاتر ساکن هستند. کشور باید خود را با خشکسالی سازگار کند، چراکه آب وجود ندارد. باید با فشار کم در شبکه، کمبود آب مدیریت شود تا بتوان نیازهای مردم را برآورده کرد.»
اظهارات مدیرعامل آبفا تهران در اردیبهشت، دلایل قطعی آب در تیرماه را مشخص میکند. آنطور که از شواهد پیداست، آبفا تهران کماکان سیاست کاهش فشار آب در روز را پیاده میکند و در ساعات اوج مصرف آب، اقدام به قطع آب برخی مناطق کرده است.
سیاست کاهش فشار آب که پیشتر از دیگر شهرهای استان تهران مانند ری، ورامین و … شروع شده بود، این بار به خود شهر تهران رسیده است. طی روزهای گذشته بسیاری از اهالی باقرشهر و کهریزک از قطعی ۸ ساعته آب منازل در طول شبانه روز خبر دادهاند.
آنطور که از شواهد پیداست، نهتنها مشکل آب در این مناطق رفع نشده، بلکه قطعی آب دیگر مناطق خود شهر تهران نیز به مشکلی بزرگ تبدیل شده است.
با توجه به پیگیریها در بسیاری از مناطق ازجمله نارمک، سیدخندان، فاطمی، اشرفی اصفهانی و … قطعی آب گریبانگیر مردم شده است. این مناطق در طول روز و در زمان پیک مصرف آب، با کاهش فشار آب روبهرو میشوند و آب تنها به طبقه اول میرسد.
این محدودیت در ساعات پایانی روز رفع میشود که البته دیگر فایده چندانی برای ساکنان منطقه ندارد. کاهش فشار آب در هفتههای گذشته محدود به یک تا دو روز در هفته بوده است، اما اکنون بهطور تقریبی شش روز در هفته این محدودیت شامل حال مردم میشود.
در چنین شرایطی اگر ساختمانها مجهز به پمپ و مخزن نباشند، افراد مجبور به تحمل قطعی آب میشوند و سیاست کاهش فشار آب برای آنها فرقی با قطعی آب ندارد.
آنطور که از شواهد پیداست، آبفا به دنبال افزایش بحران بیآبی، به جای توجه به ایرادات ساختاری مدیریت منابع آب، به سراغ راهکارهای تنبیهی برای کاهش مصرف آب روی آورده است؛ راهکارهایی که معنایی جز تحمیل هزینه مضاعف در شرایط کنونی به مردم ندارد.
اگر سیاستی از ابتدا نادرست پایهگذاری شده است، نمیتوان یکشبه سیاست نادرست را با تحمیل هزینه به مردم جبران کرد. از دیدگاه زیستمحیطی بالابردن فشار آب تا حدی که به طبقات پنجم به بالا برسد توجیهی ندارد، اما اصلاح این سیاست نمیتواند یکشبه اتفاق بیفتد چراکه منجر به تحمیل هزینههای میلیونی به مردم میشود.
خرید پمپ و مخزن در شرایط کنونی پساجنگ، هزینههای میلیونی برای مردم میتراشد.
بررسیها از وبسایتهای دیجیکالا و ترب نشان میدهند که قیمت یک پمپ با توان یک اسب بخار از چهار میلیون تومان آغاز و تا هفت میلیون تومان نیز عرضه میشود. این پمپ بهطور عمده مناسب ساختمانهای پنج طبقه است.
برای طبقات بیشتر باید از پمپهایی با توان دو اسب بخار استفاده کرد که از هشت میلیون تومان آغاز و تا ۱۴ میلیون تومان میرسد.
علاوه بر پمپ آب، مردم باید به خرید مخزن با حجم مناسب نیز اقدام کنند. قیمت مخزنهای ۵۰۰ لیتری که بهطور عمده برای خانههای سه یا چهار طبقهای استفاده میشوند، از سه میلیون تا پنج میلیون متغیر هستند. همچنین قیمت مخزن ۱۰۰۰ لیتری برای خانههایی بیشتر از چهار طبقه، از چهار میلیون تومان تا ۹ میلیون تومان متغیر است.
تحمیل خرید پمپ و مخزن به مردم در شرایطی که بسیاری از افراد بعد از جنگ با مشکلات اقتصادی متعددی روبهرو شدهاند، میتواند ناشی از بحران مدیریتی در صنعت آب کشور باشد.
مسئولان کشوری که درگیر سدسازیهای بیرویه، بهرهبرداری غیراصولی از آبهای زیرزمینی و توسعه پروژههای آبمحور بدون پشتوانه منابع آبی بودهاند، اکنون به فکر جبران بحران آب از طریق کاهش فشار آب منازل مسکونی هستند تا بتوانند اندکی وقوع بحران در ایران را به تعویق بیندازند. این مسکن موقتی درنهایت نمیتواند راهحلی برای جبران بحران ساختاری آب در ایران باشد.
به گزارش اقتصادران، قطعی آب، زندگی بسیاری از مردم را مختل کرده است. این قطعیها کمابیش در بیشتر استانها گزارش شده که استان تهران هم از این قاعده مستثنی نیست. واکنش مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران به قطعی مکرر آب، اجبار مردم به خرید پمپ آب است.
محسن اردکانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران، در برنامهای تلویزیونی مدعی شد که در تهران گزارش بیآبی وجود ندارد. پس از مشخص شدن گزارشهای مردمی مبنی بر قطعی آب در تهران عنوان کرد: به دلیل کاهش فشار، آب طبقات دوم به بالا را نمیتوان تامین کرد. این افراد باید مخزن و پمپ خریداری کنند.
وی توضیح داد: وقتی برق قطع شود، پمپ هم از کار میافتد. باید شیر برگشتی وجود داشته باشد که در صورت قطعی برق، آب با فشار طبیعی به طبقات دوم و بالاتر برسد.
او در واکنش به پیامکهای قطعی آب عنوان کرد: تمامی افراد در طبقه دو و بالاتر ساکن هستند. کشور باید خود را با خشکسالی سازگار کند، چراکه آب وجود ندارد. باید با فشار کم در شبکه، کمبود آب مدیریت شود تا بتوان نیازهای مردم را برآورده کرد.
مدیرعامل آبفای تهران به جای تضمین کاهش کمبود آب به مردم، افراد را به سازگاری با خشکسالی از طریق خرید پمپ تشویق کرده است. پمپهای مذکور در حال حاضر نیز در بسیاری از خانهها یافت میشوند. دلیل این امر، فشار پایین آب است.
بسیاری از مردمی که در طبقات دوم و بالاتر زندگی میکنند، در حال حاضر هم به دلیل فشار پایین آب از پمپ استفاده میکنند. بسیاری از همین پمپهای مذکور به دلیل قطعیهای مکرر برق سوختهاند و هزینههای بسیاری برای مردم تراشیدهاند.
بررسیها از سایتهای دیجیکالا و ترب نشان میدهند که قیمت پمپ آب خانگی از یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تا ۱۷ میلیون و ۴۵۰ هزار تومان متغیر است. پمپهای آب با توان نیم اسب بخار و یک اسب بخار بهترتیب تا سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان و شش میلیون و ۱۴۵ هزار تومان عرضه میشوند.
از سوی دیگر، قیمت پمپهای آب با توان دو اسب بخار تا ۱۷ میلیون و ۴۵۰ هزار تومان نیز میرسد. لازم به ذکر است که برای خانههایی با چهار تا پنج طبقه بهطور عمده به پمپهایی با توان یک اسب بخار نیاز است.
در کنار پمپ، مخزن آب هم نیاز است. بررسیهای تجارتنیوز از سایتهای دیجیکالا و ترب نشان میدهند که قیمت مخزنهای ۵۰۰ لیتری که بهطور عمده برای خانههای سه یا چهار طبقهای استفاده میشوند، از سه میلیون تا پنج میلیون متغیر هستند.
همچنین قیمت مخزن ۱۰۰۰ لیتری برای خانههایی بیشتر از چهار طبقه، از چهار میلیون و ۳۰۰ هزار تومان تا ۹ میلیون و ۳۶۵ هزار تومان متغیر است.
حال با توجه به این قیمتها باید گفت که مدیرعامل آبفای تهران، خرید پمپ و مخزن را به یک اجبار تبدیل کرده است و از کاهش فشار آب در تهران خبر میدهد. این بدان معناست که فشار آب بهمرور از شرایط کنونی بدتر هم میشود.
با اجبار مردم به خرید پمپ و کاهش فشار آب پایتخت، قطعی برق به قطعی آب گره میخورد. این موضوع که پیشتر بارها گزارش شده بود، با اقدام اخیر وزارت نیرو بیشتر هم میشود. پمپهای آب که وظیفه آبرسانی دارند با قطعی برق از کار میافتند و مردم هم از برق و هم از آب محروم میمانند.
فشار آب مقیاسی است که بر حسب آن، نیروی آب درون سیستم آبرسانی و لولهکشی سنجش میشود. واحد اصلی سنجش فشار آب «بار» است. بار نام یکایی برای کمیت فیزیکی فشار بهشمار میرود. هر بار، نیروی لازم برای اوج گرفتن و ارتفاع آب تا متراژ ۱۰ متر است.
در مناطق پرتراکم شهری میزان فشار آب استاندارد ورودی به ساختمان بعد از کنتور نزدیک به دو بار است که تا ارتفاع حداکثر ۲۰ متری را پوشش میدهد.
با توجه به مقررات نهادهایی مانند وزارت نیرو و سازمان آب و فاضلاب، استانداردی برای فشار آب تعیین شده است.
فشار آب در خطوط شبکههای توزیع در شهرهای غیرمرتفع به طور متوسط در حدود دو بار است. اگر حداکثر فشار آب ساختمان دو بار در نظر گرفته شود، این فشار آب برای ساختمانهای دو طبقه و ارتفاع حدود ۲۰ متر مناسب است. از این جهت در اوج مصرف فشار آب بهطور عمده در طبقات سه و چهار به بالا، افت فشار آب مشاهده میشود.
حال با توجه به اظهارات اخیر مدیرعامل آبفای تهران، فشار آب قرار است طوری تنظیم شود که طبقات دو و بالاتر نیاز به پمپ داشته باشند. این بدان معناست که فشار آب قرار است کمتر از دو بار شود.
توسعه نامتوازن کشاورزی و صنعت، مدیریت ناکارآمد منابع آبی و پایهگذاری اقدامات اشتباه در مورد منابع آبی از مهمترین دلایل بروز بحران آب در ایران بهشمار میرود.
از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی باعث کاهش بارندگیها و افزایش دما شده که این مسئله شرایط را بحرانیتر کرده است. اما نکته مورد توجه آن است که مدیرعامل آبفای تهران درحالی مردم را به سازگاری با خشکسالی سوق میدهد که ریشههای ساختاری و مدیریتی بحران آب را فراموش کرده است.
یکی از عوامل اصلی تشدید بحران آب در ایران، سدسازیهای غیراصولی و فاقد پیوستهای زیستمحیطی است. بخش زیادی از سدهای ساختهشده نه در خدمت تامین آب شرب مردم، بلکه با هدف تامین آب برای کشاورزی یا صنایع آببر مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند.
این رویکرد نهتنها کمکی به رفع مشکل کمآبی نکرده، بلکه توسعهای ناپایدار را در استانهایی رقم زده که بهطور طبیعی ظرفیت آبی لازم را نداشتند.
آنطور که کاوه مدنی، امیر آقاکوچک و علی میرچی، پژوهشگران و فعالان زیستمحیطی، در مقالهای تحت عنوان «خشکسالی اقتصادی-اجتماعی ایران» توضیح دادهاند، حجم عظیم سدسازی عاری از عواقب نبوده است. آبگیری بسیاری از مکانهای تاریخی، جابهجایی جمعیت، تغییرکاربری اراضی، رسوب و … ازجمله عواقب شناختهشده سدسازی در ایران هستند.
مطابق این مقاله، شتاب در توسعه صنعتی و کشاورزی پس از جنگ . این در حالی است که همچنان کشور شاهد توسعه صنایع پرمصرفی مانند فولاد و پتروشیمی در مناطقی مانند استان فارس است که مردم آن با کمبود شدید آب مواجهاند.
با توجه به یافتههای مقاله خشکسالی اقتصادی-اجتماعی ایران، کشور در تلاش بود تا استقلال خود را در طول جنگ هشت ساله با عراق و تحت فشار تحریمهای اقتصادی بینالمللی متعدد به اثبات برساند. در تعجیل برای بازسازی زیرساختها و توسعه فناوری، توجه کمتری به اثرات محیطزیستی طولانیمدت شد.
این موارد، ضعف برنامهریزی منابع آب و نبود نگاه یکپارچه و پایدار در سیاستگذاریهای کلان را نشان میدهند.
پیشتر معصومه اشتیاقی، عضو انجمن دیپلماسی آب ایران، عنوان کرد: وضعیت کنونی کمآبی در ایران بهسبب موارد بسیاری رخ داده است. از این موارد میتوان رشد جمعیت، توسعه اقتصاد آبمحور، خشکسالیهای شدید و طولانی، تغییرات آبوهوایی، آلودگیها و تخریب منابع طبیعی را عنوان کرد.
او ادامه داد: همچنین استفاده ناکارآمد از آب در کشاورزی، مدیریت ضعیف منابع آب، گسترش زیرساختهایی به بهانه توسعه (مانند سدسازی، طرحهای انتقال آب، ساختوساز در بستر رودخانهها) و… از دیگر موارد وضعیت کنونی کشور هستند.
با توجه به موارد بیانشده، صرفهجویی در مصرف آب از سوی مردم گرچه اقدامی مهم و ارزشمند است، اما کافی نیست. نبود اقدامات زیرساختی و تشویق مردم به صرفهجویی و سپس قطع آب آنها، نوعی تنبیه مردم بهشمار میآید.
سدسازیهای غیراصولی، توسعه صنایع آببر در مناطق کمآب و سیاستهای خودکفایی کشاورزی اثرات فراوانی بر تشدید بحران آب در کشور داشتهاند. مواردی که پیشتر بیان شد، نتیجه اقدامات مسئولان بوده است و مردم نقشی در شکلدهی به آن نداشتند.
از این رو، نباید بار اصلی حفاظت از منابع آبی تنها بر دوش شهروندان باشد، در حالیکه تصمیمگیریهای کلان و زیرساختی در تعارض با اصول توسعه پایدار و عدالت بیننسلی عمل میکنند.
فرهنگسازی برای مصرف صحیح آب ضروری است، اما پیش از آن، لازم است مسئولان در سیاستگذاریها و اجرای طرحهای زیرساختی مسئولیتپذیر و پاسخگو باشند.
الزام به نصب پمپ و تحمیل هزینه به مردم، نشانهای از برونسپاری جبران بحران آب به مردم است. به نظر میرسد که سیاست برونسپاری در حوزه انرژی یکی از مهمترین سیاستهای مسئولان به شمار میرود.