به گزارش اقتصادران، در سالهای اخیر و همزمان با اوجگیری تورم و افزایش تمایل مردم به حفظ ارزش داراییها، بازار خرید و فروش آنلاین طلا و نقره رشد چشمگیری داشته است. پلتفرمهای متعددی با شعارهای اغراقآمیز مانند «خرید طلا بدون اجرت و مالیات» یا «سرمایهگذاری از ۱۰۰ هزار تومان» وارد میدان شدند و میلیونها کاربر جذب کردند. اما پشت این ویترین دیجیتالی جذاب، نگرانیهای جدی درباره «خالیفروشی»، نبود شفافیت و ریسک بلوکه شدن سرمایههای خرد وجود دارد؛ نگرانیهایی که میتواند به یک بحران اعتماد و حتی بحران مالی برای کاربران تبدیل شود.
خطر اصلی؛ «خالیفروشی» و بحران تحویل فیزیکی
خرید و فروش آنلاین طلا ـ و بهویژه نقره ـ زمانی میتواند فاجعهآفرین شود که تعداد زیادی از خریداران بهطور همزمان برای فروش یا تحویل فیزیکی دارایی خود اقدام کنند. در چنین شرایطی، اگر پلتفرم به اندازه کافی طلای فیزیکی در خزانه نداشته باشد، توان پاسخگویی به تعهدات را از دست میدهد و در نهایت، سرمایه مردم یا بلوکه میشود یا در مسیرهای پیچیده حقوقی و اداری گرفتار خواهد شد. نگرانی از خالیفروشی زمانی پررنگتر میشود که بدانیم بسیاری از این پلتفرمها در ابتدای فعالیت خود سرمایه اولیه قابلاتکایی نداشتند و عملاً با پول کاربران کار را آغاز کردهاند.
قیمتگذاری شبانه؛ بازار تعطیل است، نرخسازی فعال
یکی دیگر از نقاط تاریک فعالیت برخی پلتفرمها، «قیمتگذاری در ساعات غیرفعال بازار رسمی» است. برخلاف بازار فیزیکی طلا که ساعات فعالیت مشخصی دارد، برخی پلتفرمهای آنلاین بهصورت ۲۴ ساعته و حتی نیمهشب فعالاند. این وضعیت میتواند زمینهساز «قیمتسازی کاذب» و «نوسانگیری به نفع پلتفرم» شود؛ چراکه وقتی بازارهای رسمی داخلی و حتی بازارهای جهانی در حالت تعطیل یا کمعمق هستند، مرجع قابلاتکایی برای قیمتگذاری وجود ندارد و نرخهای اعلامی میتواند الزاماً بازتابدهنده ارزش واقعی نباشد.
ابهام در نقره؛ «دقیقاً پول چه نقرهای را میدهیم؟»
در حوزه نقره نیز ابهامات کم نیست. خرید نقره شکلهای مختلفی دارد و در بسیاری از موارد روشن نیست پلتفرم در نهایت چه نوع نقرهای (شمش، ساچمه، آبشده یا شکلهای دیگر) را تحویل میدهد و خریدار دقیقاً برای «چه کیفیت و چه عیاری» پول پرداخت میکند.
برای بررسی ابعاد این موضوع، با ابراهیم حبیباللهی، رئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا و نقره اصفهان و کارشناس رسمی دادگستری گفتوگو کردیم که در ادامه مشروح آن را میخوانید.
حبیباللهی: سازوکارِ مورد تأیید اتحادیه برای آنلاینفروشیها وجود ندارد
ابراهیم حبیب اللهی، رئیس انجمن طلا و نقره اصفهان گفته معتقد است معاملات پلتفرمهای فروش طلا و نقره از ثبات کافی برخوردار نیست و در شرایط حساس ـ مانند نوسان شدید ـ خرید و فروش در آنها با اختلال مواجه میشود. او میگوید: «ساز و کاری که الان به صورت سازمان یافته و مورد تأیید اتحادیه باشد، توسط آنلاین فروشها وجود ندارد. یک سری پیشنویس تهیه شده و یک سری اقدامات هم بانک مرکزی و نهادهای امنیتی انجام دادند، اما در نهایت از این نوع خرید جلوگیری شد.»
به گفته حبیب اللهی، در بازار طلا و نقره زمانهای خاصی خرید و فروش به صورت رسمی انجام میشود و معاملات رسمی است. این در حالی است که این پلتفرمها در تمام ساعتها خرید و فروش میکنند. در زمانهایی که قیمتها بالا و پایین میرود، معامله شفاف در این اپلیکیشنها صورت نمیگیرد.»
اختلاف قیمت با بازار؛ «قیمتهای پلتفرمها واقعی نیست»
او ادامه داد: «قیمتهای پلتفرمها قیمت واقعی نیست. این قیمتها بهصورت فیزیکی خرید و فروش نمیشوند. ممکن است ساعاتی با بازار هماهنگ باشند، اما در بسیاری از ساعتها با بازار اختلاف زیاد دارند. ما بارها به مردم تأکید کردیم از خرید و فروش در درگاههای اینترنتی بهصورت خام خودداری کنند.»
توصیه درباره نقره: «شمشِ شناسنامهدار با فاکتور»
حبیب اللهی معتقد است که بهترین شیوه خرید نقره به شکل شمش با فاکتور و شناسنامه است و دیگر اشکال آن از جمله از پتلفرمهای آنلاین، با چالشهایی از جمله اختلاف بر سر اجرت و کیفیت مواجه است. او توضیح میدهد: «شمش نقره در ابعاد مختلف ایرانی و خارجی توزیع شده است. خارجیها حتماً باید شناسنامه دار باشند. خرید ساچمه را اصلاً توصیه نمیکنیم. اصالت سنجی ساچمه سخت است. یک سری از افراد سودجو در بازار وارد شدند و اخلالهایی در ساچمه ایجاد میکنند که اصالت سنجی آن دچار مشکل می شود.»
به گفته این عضو اتحادیه، در پلتفرم های فروش آنلاین، مشخص نیست فیزیک نقره با چه اجرتی تحویل میشود. طلا و نقره آبشده هم با نرخ سود خاص خودشان به فروش میرسد و مردم از این قضیه آگاهی ندارند. مردم هنگام تحویل نقره یا طلا متوجه میشوند که چقدر اجرت دادهاند و چه چیزی دریافت کردهاند.
پیش بینی یک فاجعه قضایی در رابطه با آنلاین فروشی های طلا و نقره
وی معتقد است که برای خرید طلای آبشده باید به مراکز معتبر مراجعه کرد و در نهایت درخواست اخذ فاکتور داشت. او میگوید: «در شرایطی که افراد بخواهند برای حفظ پول به سمت خرید طلای آب شده بروند، باید از مراکز معتبر با دریافت فاکتور سربرگ دار مجاز خرید کنند. خرید و فروش طلا حتماً باید فاکتور دریافت کند.»
او پیش بینی کرده که به زودی با یک فاجعه قضایی در رابطه با پلتفرمهای فروش آنلاین طلا و نقره مواجه خواهیم شد. حبیب اللهی گفته: «هنوز به فاجعه قضایی جدی برخوردیم، اما شاکیان زیاد شدهاند. عموم شاکیان بر سر قیمت طلا و نقره و اجرت ساخت مراجعه میکنند.»
