به گزارش اقتصادران، یک عضو کمیته ملی واکسن با تاکید بر دادن آگاهیهای فرهنگی در زمینه بیماریهای مقاربتی معتقد است: به دلایل مختلف جامعه ما به سمتی میرود که نمیتوان از برخی واقعیتهای آن چشم پوشید و منتظر زمانی شد که کار از دست برود؛ بنابراین قرارگرفتن واکسن اچ. پی. وی ( H.P.V) در برنامه کشوری واکسیناسیون توصیه می شود.
از زمانی که صحبت درباره بیماری و واکسن اچ. پی. وی (H.P.V) یا زگیل تناسلی، تابو بود تا اعلام تصمیم وزارت بهداشت برای «بررسی قرارگرفتن این واکسن در برنامه واکسیناسیون کشوری» راه درازی طی شده و تلاشهای بسیاری از سوی جامعه علمی و رسانهای کشور برای بازنگهداشتن دریچههای سخنگفتن و آگاهیرسانی درباره مهمترین بیماری عفونی مقاربتی اکنون در جهان و ایران، انجام گرفته است؛ بیماریای که در مان قطعی ندارد و عاملی اصلی برخی از شایعترین سرطانها چون سرطان دهانه رحم است.
نیز در همین راستا مصاحبه تفصیلی را با دکتر حمید عمادی کوچک – عضو کمیته ملی واکسن، متخصص بیماریهای عفونی، استاد دانشگاه و رئیس بخش عفونی بیمارستان امام خمینی (ره) تهران انجام دادیم تا هم درباره این بیماری به مردم، به ویژه جوانان آگاهیرسانی کرده و هم الزامات و چالشهای قرارگرفتن واکسن آن را در برنامه کشوری از زبان یک متخصص بررسی کند.
گفتنی است، در زمان انتشار این گفت و گو دکتر عمادی خبر داد که کمیته علمی قرارگرفتن واکسن اچ پی وی در برنامه کشوری واکسیناسیون را تصویب و نظر خود را به مسئولان ذیربط اعلام کرده است و ادامه راه باید در این بخش دنبال شود.
مشروح گفتوگوی تفصیلی با دکتر عمادی کوچک در پی میآید:
آقای دکتر مباحث مرتبط با ویروس و واکسن اچ. پی. وی در کشور ما از خیلی وقت پیش شروع شده؛ از زمانی که حرفزدن درباره آن یک تابوی محض بود تا به امروز که وزارت بهداشت اعلام کرده برای بررسی قرار گرفتن یا نگرفتن واکسن در برنامه کشوری واکسیناسیون، کمیته علمی تشکیل میدهد. به همین بهانه میخواهیم نظر شما را به عنوان یک متخصص عفونی و عضو کمیته ملی واکسن، آن هم با نگاهی آینده نگرانه و پیشگیرانه بدانیم؛ چراکه یکی از گزارههای مطرح این است که کشور ما فعلا به قرارگرفتن این واکسن در برنامه کشوری نیازی ندارد.
HPV؛ ویروسی مقاربتی با قدرت سرایت بالا
– عامل بیماری اچ. پی. وی یا زگیل تناسلی یا همان «کندیلوم آکومیناتا» یک ویروس است. ممکن است در خیلی از جاهای بدن مثلا روی دست و پا هم زگیل بزند که خطری ندارند؛ اما زگیلهای روی مخاطها در نواحی چون دهان، ناحیه تناسلی، چشم یا مخاط داخلی میتوانند مسئلهساز باشند و حتی زمینهساز بروز سرطانهایی چون دهانه رحم، مقعد و برخی دیگر شوند؛ بنابراین بحث زگیل از این نظر برای ما مهم است؛ زگیلی که از طریق ویروس اچ. پی. وی در جریان رابطه جنسی میشود.
باورهای نادرست درباره زگیل تناسلی
از طرفی معمولا این ویروس خیلی در محیط عادی و فضای بیرون زنده نمیماند و اینطور نیست که مثلاً من دستم را به جایی بزنم و آلوده شوم؛ باید یک تماس مستقیم جنسی وجود داشته باشد تا این ویروس منتقل شود؛ به عبارت دیگر اگر بخواهم راحت صحبت کنم، ویروس از طریق تماس جنسی منتقل میشود نه چیز دیگر؛ انتقال از طریق استخر و برخی مواردی که گفته میشود، خیلی بعید است یا بسیار احتمال آن کم است و فقط در موارد خیلی خاص که خیلی دور از ذهن است ممکن است از طرق دیگر منتقل شود. بنابراین ما داریم در مورد یک بیماری مقاربتی صحبت میکنیم؛ بیماریای که در جریان تماس جنسی به انسان منتقل میشود و به همین علت هم تابو بوده است.
چرخش پارتنرها و زنجیره پنهان انتقال ویروس
ولی این واقعیتی است که در جامعه هست. امروزه تماسهای جنسی خارج از چهارچوب خانواده به دلایل مختلف زیاد شده؛ مثلا سن ازدواج بالا رفته و ازدواج سفید افزایش یافته؛ دو دختر و پسر جوان به عنوان پارتنر یا دوست با هم هستند و در زمان بودن با هم آدمهای متعهدی هم نسبت به هم هستند ولی بعد از مدتی مثل زن و شوهرها که با هم دعوایشان میشود، دعوا و قهر دارند. معمولا زن و شوهرها دومرتبه آشتی میکنند ولی در ازدواجهای سفید معمولا اینطور است که بعد از برخی اختلافات هرکس راه خودش را میرود، بعد مدتی هم با یک فرد جدید وارد رابطه میشود که او هم قبلا با دیگری در رابطه بوده است. در این روند دیگر ممکن است فکر نکنند که این پارتنر جدید که قبلا با یک آدم دیگر رابطه داشته آیا ویروس اچ. پی. وی دارد یا نه؟ وقتی هم بگوییم آیا رفتید چک کنید ببینید این فرد این مریضی را دارد یا نه؛ میگویند که اصلا این ازدواج سفید معنیاش این است که ما دیگر هیچ تعهدی نسبت به هیچ چیز نداشته باشیم، اگر بخواهم بروم ببینم تو کی هستی و چی هستی، با کی بودی و چی بودی که میرفتم ازدواج میکردم، اصلا این حرفها را بخواهم بزنم که طرف رم میکند و میگوید برو دنبال کارت. یعنی ما داریم در یک فضایی حرف میزنیم که میخواهیم کاملا آزاد باشیم خب این آزادی شرایطی ایجاد میکند که این بیماری به یکی از شایعترین بیماریهای عفونی مقاربتی در کشور ما و دنیا تبدیل شده است.
از سوزاک و سفلیس تا HPV؛ تغییر چهره بیماریهای جنسی
یک زمانی مثلا سوزاک و سفلیس خیلی شایع بود اما الان شایعترین بیماری مقاربتی در کل دنیا اچ. پی. وی است؛ چون این بیماری بسیار مسری است و وقتی هم که وارد بدن میشود دوامش طولانی و بسیار جدی است؛ یعنی زگیل تناسلی ایجاد میکند که هیچ درمان درست و حسابی هم ندارد. مثلا در مورد بیماریهای مقاربتی دیگر آنتیبیوتیک هست که بیماری، کیور(درمان قاطع) میشود اما در این مورد چنین چیزی نیست؛ این ویروس خاصیتی دارد که از دست سیستم ایمنی فرار میکند و سیستم ایمنی آن را نمیبیند؛ یعنی فکر کنید مثلا یک دزد اینجا نشسته، پلیس میآید از کنارش رد میشود اما او را نمیبیند و نمیفهمد باید او را بگیرد.
در نهایت هم برای درمان بیماری تنها کاری که از دستتان برمیآید این است که یک التهاب مصنوعی ایجاد کنید که در جریان این التهاب مثلا پلیس که همان سیستم ایمنی است، بیاید کاری بکند. ما نیز در واقع همین کار را میکنیم؛ در گذشته وقتی زگیل تناسلی ایجاد میشد یک ماده شیمیایی سوزاننده میگذاشتیم. ناحیه تاول میزد و گلبولهای سفید در آنجا تجمع پیدا میکردند. این تجمع این ویروس را هم میکشت. بعد دیدند که خیلی کار قرون وسطایی است که یک ماده شیمیایی سوزاننده بگذاریم روی پوست حساس آن ناحیه. بعدتر از کوتر یا سوزاندن استفاده میکردند. بعدتر با سرما کرایو میکردند. قلم کرایو را در نیتروژن منهای ۲۰۰ درجه گذاشته و آن را روی زگیل میگذارند که تاول میزند و باز گلبولهای سفید تهاجم میکنند یا در کنارش از داروهای موضعی استفاده میکنند که خیلی هم موثر نیستند؛ پس ما با یک بیماری بسیار مسری که از طریق تماس جنسی منتقل میشود و درمان موثری هم ندارد، مواجه هستیم.
HPV زمینهساز چند سرطان شایع
این مقدمه را گفتم که مشخص شود با چه بیماری مواجهیم؛ که این بیماری چقدر مسری است و بستر جامعه ما الان چقدر شرایطش برای انتقالش فراهم است و البته این بیماری درمان هم ندارد. اینطور هم نیست که اگر فرد بگیرد چند تا زگیل بزند؛ نه، این ویروس میتواند زمینهساز سرطان دهانه رحم یا سرطانهای ناحیه مقعد و حتی سرطانهای آلت تناسلی شود؛ اما سرطان دهانه رحم از همه شایعتر است. حالا برای چنین بیماریای یک واکسن وجود دارد.
روایت تکامل واکسن HPV
البته ویروس اچ. پی. وی انواع خیلی مختلفی دارد. سابتایپهای زیادی دارد که بعضی احتمال سرطانزاییشان کمتر است اما بعضی پرریسک هستند. از آن طرف اینطور هم نیست که این واکسن صددرصد پیشگیری کند؛ چنانکه ابتدا واکسن دوظرفیتی درست شد که فقط دو نوع سوش بسیار پرخطر ۱۶ و ۱۸ را پوشش میداد. بعد چهارظرفیتی به بازار آمد که علاوه بر ۱۶ و ۱۸، ۶ و ۱۱ را هم پوشش میداد که آنقدر سرطانزا نیستند ولی خیلی شایعند، بعد هم به سمت واکسن ۹ ظرفیتی رفتند که در خیلی از کشورهای دنیا جزو برنامه واکسیناسیون کشوری است. مثلاً در ایالات متحده واکسن چهار ظرفیتی در برنامه کشوری هست که ابتدا برای افراد حدودا ۱۲ تا ۱۵ ساله تزریق میشد. بعد سن تزریق را پایینتر آوردند؛ یعنی ۹ تا ۱۲ سال یا ۱۵ سال؛ قبل از اینکه فرد بخواهد فعالیتهای جنسی را شروع کند. اما همانجا هم هنوز نتوانستهاند واکسن ۹ ظرفیتی را وارد برنامه کنند و ۹ ظرفیتی را فقط کسانی که بخواهند و پولش را داشته باشند، میزنند. واکسن چهارظرفیتی را نیز به دلیل گرانی ابتدا فقط به دخترها میزدند چون دخترها بیشتر در معرض خطر بودند. اما بعد مقرر کردند به پسرها هم بزنند زیرا دختران را آلوده میکنند.
اگر بخواهید مهمترین موانع قرار گرفتن این واکسن در برنامه واکسیناسیون در ایران را بگویید شامل چه مواردی است؟
– در مورد این واکسن چند مطلب وجود دارد؛ یکی اینکه جریان و افراد ضدواکسن در جامعه ما متاسفانه زیاد شدهاند؛ حتی در تلویزیون به این افراد اجازه میدهند علیه واکسن صحبت کنند؛ در حالیکه واکسن عمدتا یک ماده ارزانقیمت است که میتواند جان خیلی از انسانها را نجات بدهد. در جریان کرونا وقتی واکسن کووید نداشتیم چقدر مطالبات زیادی در جامعه وجود داشت و بالاخره این واکسن تهیه شد اما دیدیم که برخیها علیه این واکسن گارد گرفتند و چقدر تبلیغات منفی کردند. الان روزی نیست که مریضی بیاید مطب و نگوید از وقتی این واکسن را زدهام سرطان گرفتم یا هر وقت سرما میخورم میریزد توی ریهام یا یکی میگوید موهایم ریخته؛ (با خنده) حتی یک آقایی آمده بود و میگفت از وقتی واکسن زدم ورشکست شدهام! وقتی هم میخندی میگوید نه دکتر نخند این واکسن برای من آمد نداشت؛ میخواهم بگویم چه دیدگاههای منفی نسبت به واکسن وجود دارد. در کشورهای دیگر مانند امریکا هم این افراد هستند. متاسفانه این افراد بعضا با افراد مذهبی ما گره خوردند که واقعاً بد است. بعد از کرونا طوری شده که نسبت به واکسن گارد پیدا شده، در حالیکه همین واکسنها اگر نبود میلیونها نفر دیگر هم جان خود را از دست میدادند.
پیچیدگی دیگر هم این است که زگیل تناسلی یک بیماری مقاربتی است. و الان اگر بخواهیم این واکسن را بزنیم انگار یک جورهایی داریم میگوییم ما چنین مسالهای در جامعه داریم. اما مشکل بزرگتر گرانی این واکسن خاص است که باعث میشود در شرایط فعلی اقتصادی گذاشتن آن در برنامه کشوری سختتر شود.
البته چندسالی است شرکتهای داخلی دارند ابتدا واکسن دوظرفیتی و سپس چهارظرفیتی را تولید میکنند. همانطور که گفتم در برخی کشورها مثل ایالات متحده امریکا هم واکسن چهار ظرفیتی در برنامه ملی است. این واکسن اکنون در بازار دارویی ما به دلیل افت و خیزهای موجود، گاهی هست و برخی مواقع هم کم میشود. به عنوان مثال داروخانه ۱۳ آبان ممکن است داشته باشد، ولی گران است. بنابراین در این شرایط برخی افراد نظرشان این است که چون یک بیماری مقاربتی است پس هر کس رفتار پرخطر دارد برود واکسن را تزریق کند؛ اما در مجموع این کارگروه برای همین تشکیل شده و داریم روی موضوع بحث میکنیم و در این مسیر یک سری پروتکلهای علمی وجود دارد که باید طی شود.
همه این واقعیتها وجود دارد اما در کنارش این واقعیت هم هست که شایعترین بیماری مقاربتی عفونی فعلی همین بیماری HPV است. اگر فرضا بحث گرانی و آن تابوهایی هم که گفتید حل شود یا اصلا نباشد آیا آنوقت به عنوان یک متخصص عفونی توصیه میکردید که این واکسن در برنامه کشوری قرار گیرد؟
– واقعیت این است که وقتی میخواهیم ببینیم آیا ارزش دارد واکسنی در برنامه کشوری قرار گیرد، باید بررسی کنیم این بیماری چقدر بار ایجاد میکند و این بار، فقط پول نیست. بالاخره عوارض ناشی از بیماری و سرطان و غیره هم وجود دارد. بعد باید ببینیم واکسن چقدر میتواند پیشگیری کند. از طرفی همیشه جمعآوری آمار در موارد مرتبط با فعالیتهای جنسی سخت است و در فرهنگ ما به مراتب سختتر؛ بنابراین آمار درستی در دست نیست؛ در حالی که برای بررسی بدون هیچ تعصبی به یک سری آمار نیاز داریم. البته ممکن است برخی آمارها به شکل لوکال (محلی) در یک دانشگاهی باشد اما اینکه قابل تعمیم و کامل باشد، نداریم.
دو گانه تردید فرهنگی و ضرورت علمی؛ واکسن HPV روی میز تصمیم
آیا کمیتهای که در آن عضو هستید برنامهای برای چنین پژوهشی دارد؟
بله. دقیقا؛ یعنی اصلا برنامه همین است که یک پژوهش اینچنینی انجام بدهند. به طور کلی هم دیدگاه ما این است که این واکسن وجودش بهتر از نبودنش است و اگر باشد خیلی بهتر است؛ چون واکسن مفیدی است و اگر یک مورد هم جلوی سرطان را بگیرد، بسیار ارزشمند است؛ ولی بالاخره متقاعدکردن تصمیمگیران با همه این مشکلات، کار سختی است. الان ما داریم کار فنی را انجام میدهیم تا مستندات را ارائه و ثابت کنیم؛ حالا بعضی از افراد میگویند بچههای ما اصلاً چنین فرهنگی ندارند که سکس خارج از ازدواج داشته باشند. خدا کند که همینطور باشد ولی باز هم هیچ تضمینی نیست. بچههای ما الان بیشتر از این که بچههای ما باشند بچههای مدیاها (رسانهها) و جامعه هستند و حتی خود آدمبزرگها هم تحت تاثیر شرایط فرهنگی مقدار زیادی تغییر کردهاند؛ از طرفی چون رویهمرفته این بیماری، بیماری جدی، خطرناک و شایعی است و درمان درستی ندارد، بهتر است که واکسن باشد. این نظر شخصی من است.
مواردی که گفتم، مشکلات فنی بود که آن کمیته دارد روی آن کار میکند و میخواهد کار علمی داشته باشد و دنبال مستندات است. ولی من شخصا جزو آن افرادی هستم که اعتقاد دارم باید این واکسن باشد و زده شود یا اگر وضعیت مالیمان آنقدر خوب نیست که برای همه بزنیم حداقل بتوانیم یک واکسن تولید داخل خوب داشته باشیم که در دسترس باشد. همچنین همه هم بیاییم در موردش بحث کنیم و در صدا و سیما و فضا مجازی و سایر رسانهها حرف بزنیم و بگوییم چنین بیماری جدی وجود دارد و افراد را تشویق کنیم که خودشان این واکسن را تزریق کنند و اگر فکر میکنند که رفتارهای پرخطری ممکن است وجود داشته باشد زودتر هم اقدام کنند.
واکسن؛ انتخابی منطقی مقابل بیماری شایع و درمانناپذیر
برای بدست آوردن اطلاعاتی که گفتید چقدر زمان لازم است؟ یعنی در واقع کمیته چقدر زمان میخواهد تا نظرش را اعلام کند.
– شش ماه. البته این کمیته، علمی است و نظرش را بر اساس دستورالعملهای سازمان بهداشت جهانی و شرایط کشور به وزارت بهداشت میگوید ولی تصمیمگیرنده نیست. الان تعداد کمی از کشورهای حوزه مدیترانه شرقی و غرب آسیا این واکسن را دارند. به نظر میرسد برای ما هم داشتن واکسن ارجح است؛ چون بیماری درمان درستی ندارد و احتمال بروز سرطان هم هست؛ پس نقش واکسن برجستهتر شده است.
ایسنا: همانطور که گفتید روابط در جامعه آزادتر شده است و ممکن است فردی با سابقه این روابط، پس از ازدواج آن را به همسرش منتقل کند یا مثلا ما تعدد زوجات و ازدواج موقت را هم داریم. با این تفاصیل این گزاره که تنها کسانی که رفتار پرخطر جنسی دارند در معرض خطر هستند؛ چقدر قابل اتکا و درست است؟
گرچه واقعیت روابط آزاد در جامعه ما هنوز مثل جوامع غربی نیست اما به همان دلایلی که قبلا گفتم متاسفانه ما داریم به سرعت از آن چیزی که بودیم فاصله میگیریم. شرایط طوری است که راحت نمیشود ازدواج کرد، همینطور برخی آدمها دیگر خیلی دوست ندارند تعهدات شدید و عمیق داشته باشند. بالاخره ما تحت یک بمباران فرهنگی هستیم. تمام این سریالهای مثلا ترکیه ای یا غیره را که نگاه کنید دارند یک جورهایی میگویند ببین خانم اگر همسرت مثلاً با کس دیگری تماس دارد تو هم برو با یکی دیگر؛ در واقع با همه توان روی این قضیه کار میشود و جامعه ما هم مقداری تحت تاثیر قرار میگیرد؛ پس این واقعیت را باید بپذیریم.
و نمیشود هم گفت چون شخصی از راه تماس پرخطر مبتلا شده او را درمان نمیکنیم.
– نه! اما آن آدمها (مخالفان این واکسن) میگویند در صورت وجود واکسن ترویج فحشا میشود و داری میگویی بیا واکسنت را بزن و برو هر کاری خواستی انجام بده.
در هر صورت با پاککردن صورت مساله اوضاع بهتر نمیشود.
– برای همین باید ببینیم عدد چند است (عددی که از طریق پژوهش قرار است به آن برسیم) این عدد در حساب و کتاب مهم است. اختلافات سر آن عدد است؛ در واقع ما باید چیزی نشان بدهیم و بگوییم الان اوضاع این است. حتی برخی میگویند شاید چون شما در مطب خیلی با این بیماران مرتبط هستی فکر میکنی موارد زیاد است.
خود شما به هر حال یک معیار چشمی هم دارید که عدد مبتلایان و مراجعان مثلا نسبت به چند سال قبل چه تغییراتی کرده است.
– وضعمان دارد بد میشود و هیچ تردیدی در این نیست. البته اینکه میگوییم بد، نمیخواهیم سیاهنمایی کنیم؛ چون الان دوره سیاهنمایی است و ما مدام میگوییم خیلی وضعمان خراب است؛ واقعیت این است که ما عادت کردهایم نقاط منفی را خیلی برجسته میکنیم و از نقاط مثبت غافل میشویم. تجربیات همکاران و خودمان نشان داده بالاخره همه جای دنیا مشکلات و سختیها هست؛ ما هم نمیخواهیم بگوییم سیاه؛ هنوز خیلی از افراد جامعه ما پلیپارتنر (افراد دارای شرکای جنسی متعدد) نیستند، ولی دارد زیاد میشود و این میطلبد که نگذاریم یک فاجعه رخ بدهد و بعد به فکر چاره بیفتیم. به نظرم ما از الان ما باید این واکسن را داشته باشیم.
چرا سرمایهگذاری روی واکسن HPV منطقی است؟
نکته دیگر این است که از زمان شروع مباحث مرتبط با این واکسن تا امروز برخی میگویند پشت پرده، بحثهای مالی و تجاری مطرح است. این گزاره را تا چه حد درست میدانید؟
– بله. همین است. این عدد را باید بتوانیم استخراج کنیم و نشان دهیم. این کاری که الان کمیته دارد میکند روی همین است. در مورد بحثهای تجاری هم ببینید! به قول معروف هیچ گربهای برای رضای خدا موش نمیگیرد؛ همه شرکتهای دارویی بالاخره بحث تجاری دارند، هر کار خوبی هم جنبه مادی دارد. مثلا شما معلم هستید و آدمهای خیلی خوبی را تربیت میکنید اما بالاخر منافع مادی هم میخواهید و بدون پول کار نمیکنید. طبیعتاً در مورد شرکتهای دارویی هم اینطور نیست که فیسبیل الله دارند این واکسن را میسازند. ولی ما باید ببینیم که این واکسن، هزینه – فایدهاش با در نظر گرفتن همه جوانب چگونه است، اگر داشتن آن با در نظر گرفتن عوارض و مشکلات درمان بیماری و… به نداشتن آن میچربد، باید هزینه ساخت و خرید آن را بدهیم. به نظر هم میرسد فواید این واکسن بیشتر از هزینههایش است؛ پس در نتیجه به نظر میرسد ما باید به این سمت برویم؛ گرچه هنوز داریم روی آن کار میکنیم.
با توجه به میزان اثربخشی این واکسن آیا اطلاعاتی دارید که تزریق آن در کشورهایی که در برنامهشان قرار دارد چقدر توانسته از شیوع بیماری جلوگیری کند؟
– ویروسها موجودات زندهای هستند که انگار عقل دارند و برای حیاتشان مقابله و تلاش میکنند. وقتی ویروس میبیند در بدن پادزهری ساخته شده، تغییر و جهش پیدا میکند؛ بنابرین اینطور نیست که یک واکسن خاص صددرصد پیشگیری کند ولی از شایعترین سوشها تا حدی جلوگیری میکند. این «حد» بسیار تابع این است که ببینیم در یک کشور کدام سوش، سوش اصلی است. اینها همان اطلاعاتی است که با آن پژوهشها و آمارها حاصل میشود. حتی وقتی ما میخواهیم بنشینیم و با هم حرف بزنیم باید روی آمار و عدد حرف بزنیم، اما وقتی همه چیز در تاریکی است، هر کسی ممکن است یک مدل حرف بزند و آدمها هم نمیتوانند همدیگر را قانع کنند. وقتی آمارهای قطعی وجود داشته باشد میتوان آنها را رسمی کرد و دیگر کسی نمیتواند رویشان حرف بزند. از طرفی ویروسها هم همانطور که گفتم دارند خود را به روز میکنند و در مقابل آدمها هم دارند با ساخت واکسنهای جدیدتر با پوشش بیشتر، همین کار را میکنند.
حالا که هنوز این واکسن در برنامه نیست و بحث گرانی هم وجود دارد. راهکار فعلی ما چیست؟ کسانی که بخواهند مطمئن باشند پارتنرنشان آلوده است یا نه، آیا میتوانند از طریق آزمایش مطمئن شوند؟
– دو تا مساله وجود دارد. اول اینکه در پیشگیری از بیمارییهای جنسی یک استراتژی C، B، A وجود دارد و یکی هم آزمایش. در استراتژی سه مرحلهای، مرحله A یعنی همانی که ما میگوییم تقوا یا پرهیزکاری، مرحله B یعنی وفاداری به شریک جنسی و پلی پارتنرنبودن و مرحله C، کاندوم، یعنی استفاده از کاندوم میتواند تا حدی از انتقال ویروسهای بیماریهای جنسی جلوگیری کند. یکی از مشکلات ما این است که خیلی از آدمها در جریان ابتلا به اینجور بیماریها یا هپاتیت و اچ. آی. وی هستند متاسفانه از کاندوم استفاده نکردهاند.
تستهای حساس و هشدار نتایج مثبت کاذب
– اما در مورد آزمایش، آزمایشات دو دسته هستند؛ بعضی سنستیو هستند یعنی «حساس» و بعضی «اختصاصی». آزمایشهای حساس، حساسیت بالایی دارند اما اختصاصی بودنشان پایین است. یعنی اگر بگویند نیست واقعا نیست، اما اگر بگویند هست، ممکن است اشتباه بگویند. مثل اینکه شما فرد حساسی را مامور جدا کردن آدمهای معتاد در یک جمع کنید؛ چون این فرد حساس است هر کسی را که کمی به نظرش غیرعادی بیاید به عنوان معتاد جدا میکند. این تستها هم همینطورند و ممکن است پاسخهای مثبت اشتباه بدهند؛ بنابراین منفیبودن این تستها برای ما ارزشمند است. در مقابل، آزمایشهای اختصاصی، مثبتبودنشان ارزشمند است. وقتی یک تست اختصاصی بگوید چیزی مثبت است یعنی قطعا مثبت است.
کیتهای غیر استاندارد و چالش تشخیص HPV در کشور
– تستهایی که برای بررسی اچ. پی. وی در جامعه ما هست از نوع بسیار بسیار حساسند اما اختصاصی نیستند؛ در نتیجه خیلی از اوقات خیلی از خانمها که مثلا برای تست پاپاسمیر میروند که اتفاقا تست خوبی برای غربالگری سرطان رحم است، ممکن است چون از تست حساس استفاده شده، به آنها بگویند اچ. پی. وی شما مثبت است و استرس زیادی به آدمها وارد میشود و حتی روابط زناشویی تحت تاثیر قرار میگیرد. از طرفی متاسفانه تستهای آزمایشگاهی ما الان مساله دارند. زیرا دولت محدودیتی برای هزینه آزمایشها میگذارد. ازمایشگاهها هم به جای هزینه بسیار بالای کیتهای مثلا استاندارد آلمانی یا آمریکایی، از نمونههای ارزان پاکستانی، هندی یا چینی میخرند. ما با این جوابهای غلط هر روز مشکل داریم؛ البته این به معنای این نیست آدمهایی که آنجا هستند بیاخلاقند یا کارشان را درست انجام نمیدهند؛ مساله گرانی کیت خوب و وجود کیتهای ارزانتر غیراستاندارد است؛ پس نمیتوان به آزمایش هم استناد و بر اساس آن بیماریابی کرد.
پس چه راهکاری هست؟
– در این شرایط آنچه برای ما مهم است شرح حال بیمار و معاینه است. اگر فردی بگوید که با کسی به جز همسرش رابطه نداشته و همسرش هم متقابلا همینطور، میگوییم به جواب تست اهمیت نده؛ چون میتواند خیلی غلط باشد. اما اگر کسی بگوید روابط خارج از چهارچوب خانواده داشته و در معاینه هم ضایعات زگیلمانند دیده شود، مبتلاست. چراکه بسیاری از اوقات ممکن است فرد آلوده باشد اما زگیل نداشته باشد که اینها را هم ما نمیتوانیم راحت بگوییم مگر اینکه زگیل واضح داشته باشد. به عبارت دیگر، بالین، شرح حال و معاینه برای ما خیلی مهم است. در واقع آزمایشها در زمینه اچ. پی. وی خیلی ما را گمراه میکنند، در حالیکه مثلا در مورد اچ. آی. وی یا ایدز اتفاقا چون تستهای موجود هم حساس (۹۹ درصد) هم اختصاصی ( ۹۸ درصد) هستند برای تشخیص قطعی از آزمایش استفاده میکنیم. در نتیجه بحث آزمایش در مورد اچ. پی. وی ما را به یک وادی دیگری میکشاند.
آگاهی سلامت جنسی؛ نقش حیاتی رسانهها در پیشگیری از HPV
حالا با همه این تفاصیل اصولا چقدر درباره این ویروس و بیماریهای مرتبط با آن در جامعه آگاهی وجود دارد؟
– آگاهی عمومی کم است و آگاهی نسبت به گسترش روابط آزاد کمتر؛ این هم وظیفهای است که شما (رسانهها) باید بر عهده بگیرید. باید در یک فضای نوتر و علمی، آگاهیها بالا برود و مردم بدانند که به هر حال چنین چیزی هست و اگر مراقبت نکنند، گرفتار میشوند، مثلا بیماری داشتم که میگفت پس چرا در این همه فیلمها و سایتهای پورن هیچ کدام مریض نشدهاند. آگاهی این فرد آنقدر کم است که نمیداند این یک ظاهر است و پشت این هزار تا بحث وجود دارد. خب این آگاهی را چه کسی باید بدهد؟ یکی از وظایف ذاتی رسانهها و برخی نهادهای دیگر است که آگاهی بدهند و البته این آگاهی را آدمهای آگاه باید بدهند که سمت و سوی سیاسی ندارند؛ چون الان اینطوری شده که تا حرف میزنی و میگویی دغدغه ما سلامتی شما جوانهاست، میگویند مثلا با ازدواج سفید میخواهند مخالفت خود را با برخی چیزها نشان دهند؛ در حالیکه اصلا بحث اینکه من طرفدار کی هستم و چه عقیدهای دارم، نیست. بحث این است که تو مواظب باش عمرت را حرام نکنی، سلامتت به خطر نیفتد و زندگیات را نابود نکنی؛ آن هم بخاطر یک بیمبالاتی؛ حرف ما این است. اصلاً کاری نداریم چه تفکری داری، پس این مدل آگاهیدادن خیلی مهم است. ما نباید دچار غفلت شویم، ما را دارند میبرند سمت غفلت؛ حالا یا با مشروبات الکلی یا روانگردانها و… و. پس باید بدانیم که وسط یک جنگ، نان و حلوا خیرات نمیکنند. وظیفه ذاتی شما این است که آدمها را از غفلت در بیاورید و کسی هم نمیخواهد با این حرفها چیزی را ترویج کند. ولی خیلی خیلی مهم است که آدمها خودشان به این نتیجه برسند و حواسشان باشد.
در مورد راههای انتقال این ویروس هم همانطور که میبینید بحثهای زیادی هست که اطلاعات خیلی از آنها دقیق نیست یا اصولا نادرست است. اگر موافق باشید کمی دراین باره صحبت کنیم.
ارتباط جنسی، مسیر اصلی انتقال HPV
استخر، لیزر و اپیلاسیون نگرانکننده نیست
– ببینید! عمده راه انتقال، تماس جنسی است. آن اوایل که بحث اچ. ای. وی (ایدز) مطرح شده بود هم برخی تحفظ داشتند که کمتر درباره انتقال جنسی صحبت شود و مثلا خیلی روی دندانپزشکی حرف زده شد. البته از نظر تئوری این احتمال بود ولی خیلی خیلی کم و در شرایط خیلی خاصی که رخدادن آن دور از ذهن بود.
در مورد اچ. پی. وی هم بعضی برای اینکه نمیخواهند اصلاً صحبت تماس جنسی را مطرح کنند سراغ حرفهای دیگر میروند، ولی واقعیت این است که انتقال از راههای دیگر خیلی خیلی نادر است. امکان انتقال از راههایی که درباره آنها صحبت میشود مثل لیزر و و اپیلاسیون و استخر و… واقعا کمتر از یک درصد است. ما آن ۹۹ درصد را رها نکنیم و بیاییم سراغ این یک درصد. از طرفی دادن اطلاعات غلط آدمهای وسواسی را دچار مشکل و ترس میکند. فرض کنید یک سری آدم باید آبدرمانی کنند، ولی اگر دچار ترس شوند دیگر به استخر نمیروند؛ در حالیکه ویروس در استخری که کلر با غلظت بالایی دارد میمیرد و خیلی هم بعید است استخری باشد که واقعا کلر نزده باشد. بطور معمول دیفالت فکری ما نباید استخر و لیزر و اپیلاسیون و این چیزها باشد؛ عمده مساله ما مساله جنسی است. بالاخره آن آدمی که بلد است دستگاه لیزر را دستش بگیرد میفهمد باید به آن الکل بزند.
بنابراین باید اطلاعات درست داده شود؛ چون برخی فوبیای اچ. پی. وی و اچ. آی. وی یا بیماریهای مقاربتی دارند و بر اثر اطلاعات غلط دچار وسواس میشوند. باید واقعیتها را خیلی راحت، مشخص و شفاف، بدون هیچ پیشداوری و چاشنی سیاسی و مذهبی و اعتقادی برای مردم گفت.
