برچسب: واردات گاز

به گزارش اقتصادران، یکی از جنبه‌های مهم سیاست فشار حداکثری، فشار بر کشورهایی است که با ایران روابط اقتصادی دارند. عراق به عنوان یک همسایه نزدیک ایران، در کانون این فشارها قرار گرفته است که به باور تحلیلگران ماه های سختی در پیش خواهد داشت.

طبق تحلیل‌های موجود، دولت ترامپ خواستار مشارکت عراق در این سیاست و اعمال فشار بر ایران از طریق توقف واردات گاز و سایر منابع انرژی از ایران شده که همین مسئله می تواند روند مذاکرات جاری را مختل سازد. این موضوع در حالی مطرح می شود که عراق برای حفظ تعادل در روابط خود با ایران و ایالات متحده کوشش می کند و عراقی ها از نظر اقتصادی نیز شدیداً به انرژی ایران وابسته هستند.

عراق به عنوان یک کشور درگیر در یک منطقه پرآشوب، نمی‌تواند از فشارهای دو قدرت بزرگ یعنی آمریکا و ایران به‌طور کامل فاصله بگیرد. در این راستا، دولت عراق سعی کرده است تا سیاستی متوازن در قبال دو کشور داشته باشد، اما این سیاست با چالش‌های زیادی روبرو است. از یک سو، فشارهای ترامپ برای مشارکت در سیاست فشار حداکثری علیه ایران به شدت بر بغداد وارد می‌شود، از سوی دیگر، عراق نمی‌تواند از ایران که به‌طور تاریخی در مسائل انرژی و امنیت به آن کمک کرده است، فاصله بگیرد.

آمریکا به دنبال انزوای اقتصادی ایران از مسیر عراق

ایران به دلیل برخورداری از ذخایر بزرگ گاز طبیعی، بخش عمده‌ای از نیازهای انرژی عراق را تأمین می‌کند. این گاز در بسیاری از صنایع و نیز برای تأمین برق مصرفی در عراق استفاده می‌شود. از آنجایی که عراق خود تولید گاز کافی برای تأمین نیازهای داخلی‌اش ندارد، وابستگی به واردات گاز از ایران بسیار بالاست؛ بنابراین، توقف یا محدودسازی این واردات می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم عراق بگذارد.

دولت ترامپ به‌طور خاص بر جلوگیری از دور زدن تحریم‌های آمریکا تأکید دارد و از آنجایی که عراق به‌طور غیرمستقیم به ایران وابسته است، یکی از اقدامات در دستور کار واشنگتن، کاهش این وابستگی از طریق فشار اقتصادی به حساب می آید؛ به این معنا که ایالات متحده عراق را تحت فشار قرار می دهد تا از واردات انرژی از ایران خودداری کند؛ در واقع، هدف دولت ترامپ محدودسازی منابع مالی ایران از جمله در بخش انرژی است.

توقف واردات گاز به عراق کلید خورد

در نهایت، فشار بر عراق برای توقف واردات گاز از ایران، به‌ویژه از سوی دولت ترامپ، نشان‌دهنده عمق استراتژی فشار حداکثری بر ایران است و نشان می‌دهد که عراق به عنوان یک کشور محوری در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی، در مواجهه با این فشارها باید میان منافع اقتصادی و امنیتی خود، و همچنین حفظ روابط سیاسی با دو قدرت بزرگ جهانی، تعادل دقیقی برقرار کند.

اخیراً مارکو روبیو نیز بر ادامه فشارها بر عراق تاکید داشته و اعلام کرده است که ایالات متحده اجازه واردات گاز ایران به عراق را نخواهد داد. پُر واضح است که این تصمیم وزارت خارجه دولت آمریکا می تواند روند مذاکرات هسته ای را دچار کندی و اختلال کند. این اقدام اولین پارازیت آمریکایی ها در مسیر دستیابی به توافق است. طرف ایرانی تاکید ویژه ای بر رفع تحریم های مربوط به حوزه انرژی دارد اما ظاهرا دولت آمریکا اراده ای بر تحقق این خواسته ندارد.

شواهد امر نشان می دهد که دولت ترامپ با اتخاذ کمپین فشار حداکثری علیه ایران، اراده‌ای جدی برای قطع یکی از منابع اصلی درآمدی ایران، یعنی فروش گاز دارد. این فشارها نه تنها در قالب تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، بلکه در قالب فشار بر کشورهای واردکننده انرژی ایران مانند عراق نیز به وضوح دیده می‌شود.

به گزارش اقتصادران، روزنامه هم میهن نوشت:

این بحران باعث اختلال گسترده در مصرف خانگی، صنعتی و نیروگاه‌ها شده‌است. پاییز سال جاری ایران روزانه ۹۰ میلیون مترمکعب کمبود گاز داشت و انتظار می‌رود که زمستان این ناترازی به ۳۰۰ میلیون مترمکعب برسد.

ایران در چارچوب واردات گاز از روسیه ایده تبدیل شدن به هاب منطقه‌ای گاز را مطرح کرده‌است تا این گاز را به کشورهای پیرامون خود صادر کند اما این بلندپروازی ایران ممکن است به دلیل ناتوانی ایران در تامین نیازهای داخلی مورد تردید قرار گیرد. علاوه بر اینها تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک، ضعف زیرساخت‌ها و احتمال تحریم‌های جدید در دوره ترامپ، این تردیدها را بیشتر می‌کند. نگرانی‌های مهم دیگری هم در مورد امکان‌پذیر بودن صادرات گاز روسیه به ایران وجود دارد. محدودیت‌های ارزی برای ایران باعث شده‌است تا در مورد توانایی ایران برای پرداخت هزینه‌های گاز وارداتی تردید ایجاد شود.

تردیدهای زیادی در مورد به صرفه بودن انتقال ذخایر گاز سیبری به ایران وجود دارد. نهایتاً روشن نیست که تامین گاز ایران از طریق روسیه بتواند مشکلات انرژی ایران را حل کند. به سختی می‌توان بر فقدان سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، سوءمدیریت نظام‌مند و تحریم‌های بین‌المللی فائق آمد و همه اینها می‌تواند موفقیت پروژه را تحت تاثیر قرار دهد.

به گزارش اقتصادران، نه از جزئیات قرارداد خبری در دست بوده و نه معلوم است که چه میزان گاز از روسیه قرار است وارد ایران شود. حتی زمان و مکان این واردات هم معلوم نیست، چه برسد به نرخ مورد توافق برای این مبادله. بیشتر شبیه یک مهمانی یا تعارف دیپلماتیک است؛ درست مثل قرارداد‌های قبلی که روسیه با ایران بسته است.

کارشناسان می‌گویند که صرف نظر از اینکه چطور این قرارداد در روز‌های آخر دولت سیزدهم آن هم در زمان سرپرستی محمد مخبر بسته می‌شود، ابهامات زیادی وجود دارد. اول اینکه ایران خود دومین دارنده ذخایر بزرگ گازی دنیاست، صادرات گاز از روسیه به ایران به چه معناست؟ آیا قرار است ایران گاز روسیه را مثلا به عراق یا پاکستان صادر کند؟ در واقع خاک ایران مسیری برای ترانزیت گاز روسیه باشد؟ اگر پاسخ مثبت است که خود یک فاجعه محسوب می‌شود که روسیه مشتری‌های ایران را تصاحب کرده است.

سوال مهم‌تر آنکه اگر قرار است ایران گاز روسیه را به کشور‌های دیگر بفروشد تکلیف سرمایه‌گذاری که قرار بود این کشور بر میادین گازی ایران انجام دهد، چه می‌شود؟ چرا باید منابع گازی‌مان را خودمان استخراج نکنیم و صادر کنیم؟ آیا فروش گاز روسیه به معنای قطع امید کردن از تولید گاز با اندازه‌های بالا برای صادرات است؟ این‌ها نمونه سوالاتی است که در گفتگو با دوکارشناس به آن پرداختیم.

واردات گاز؛ بی‌زحمت‌ترین کار

مرتضی بهروزی‌فر کارشناس انرژی در خصوص واردات گاز از روسیه به «جهان‌صنعت» گفت: ما دچار ناترازی گاز هستیم و مصرف گاز از تولیدمان بیشتر است که این موضوع در زمستان بیشتر هم خودش را نشان می‌دهد. این ناترازی به اندازه‌ای است که ما حتی در تابستان‌ها هم امکان جبران آن را نداریم. حل این مشکل ۳راه‌حل دارد که دو راهکار آن به نظر من منطقی و اصولی و دیگری غیراصولی است.

وی افزود: نخست آنکه در بهینه‌سازی مصرف اقداماتی انجام شود؛ این بهینه‌سازی در بخش خانگی، تجاری، صنعت و نیروگاه‌ها باید انجام شود تا بتوانیم با بهینه‌سازی مصرف و حفظ رفاه، کاهش مصرف داشته باشیم. به‌طور مثال در بخش خانگی چه بخاری و چه پکیج متناسب با تکنولوژی روز دنیا باشد و دارای کم‌ترین مصرف و بالاترین راندمان باشند. نیروگاه‌های‌مان را اصلاح کنیم تا مصرفی متناسب با راندمانی بالا داشته باشد. از طرفی دیگر در بخش بالادستی نیز می‌توانیم با جذب سرمایه و دانش فنی و همچنین امکانات روز دنیا افزایش تولید داشته باشیم. درحالی که ما متاسفانه در این دو راه‌حل عقب ماندیم و راه‌حل سومی پیدا کردیم تا مشکل را با واردات حل کنیم.

بهروزی‌فر گفت: درواقع، چون نتوانستیم به حد قابل قبولی تولید داشته باشیم و از طرف دیگر هم گاز روسیه بر دستش باد کرده بود، به سراغ گزینه سوم رفتیم. روسیه به دنبال بازار برای فروش گاز خود است. حتی اگر مشکل انتقال را بتواند حل و خط لوله احداث کند یا حتی از خط لوله‌های منطقه استفاده کند، بهترین بازاری که می‌توانست داشته باشد ایران است. متاسفانه این راه‌حلی است که زحمت زیادی نداشته.

مراوده خوب تجاری؟

برخلاف بهروزی‌فر، حسن مرادی کارشناس انرژی معتقد است که داشتن منابع گاز دلیل نمی‌شود که مراودات تجاری گاز نداشته باشیم. وی در این باره به «جهان‌صنعت» گفت: هدف از انعقاد قرارداد با روسیه اگرچه در ظاهر می‌تواند خرید و فروش گاز باشد، ولی نوعی انتقال و تجارت گاز است. هر کشوری چه ما و چه روسیه در هر سطحی از تولید جهانی باشد، نیازمند مراودات است.

وی افزود: اگر گاز روسیه را در شمال کشور به‌خصوص در فصول سرد سال دریافت کنیم، می‌توانیم تمام استان‌های شمالی را تغذیه کرده و نیازی به پمپ کردن گاز در جنوب نداشته باشیم و همچنین مازاد گاز را در جنوب از طریق سواحل و خط لوله به یکی از این ۱۵‌کشور همسایه بفرستیم. بنابر این ما هاب مراودات و انتقال گاز از روسیه می‌شویم.

مرادی گفت: این کار از نظر من کارشناس هیچ ایرادی ندارد و ما می‌توانیم همزمان هم خریدار و هم فروشنده گاز باشیم؛ به این شکل نیست که گاز یک سبد یا تانکری باشد که ما فقط بخواهیم آن را در کشور مصرف کنیم، بلکه کشور ما کشوری وسیع است که در هر نقطه از آن می‌توانیم گاز را وارد کرده یا آن را خارج کنیم.

او با بیان اینکه این قرارداد می‌تواند یک بخش از یک پروسه عظیم باشد، گفت: باوجود اینکه دارای منابع تولید انرژی و برق هستیم، برق تولیدی خود و شبکه گسترده برق کشور را با کشور‌های همسایه مبادله می‌کنیم. این نوع مراودات در نیروی گاز و برق یک امر متداولی در دنیاست که ما باید به‌شدت از آن استقبال کنیم.

به گزارش اقتصادران، میرقاسم مومنی، کارشناس حوزه انرژی، در ارزیابی برنامه عراق برای توقف واردات گاز از ایران اظهار داشت: ما اکنون با چند کشور تهاتر، سواپ و یا صادرات گاز داریم اما با عراق دو مسئله داریم یکی اینکه برای دریافت پول صادرات به این کشور مشکل داریم، بانک‌های عراق نمی‌توانند هزینه گازی خریداری شده از ایران را پرداخت کنند، اخیرا امریکا چندین بانک عراق را به خاطر نقل و انتقالات مالی با ایران تحریم کرده و این موضوع برای عراقی‌ها مشکل جدی به وجود آورده است. دومین مسئله اینکه عراق خود تولیدکننده نفت و گاز است و شرکت‌های اروپایی و امریکایی بشدت در حال بازسازی زیرساخت‌های انرژی هستند که بعد از جنگ و حمله امریکا صدمه دیده بودند.

برنامه ترکیه برای انرژی عراق

ایلنا به نقل از این کارشناس انرژی ادامه داد: امروز عراق بیش از ایران صادرات نفت دارد و باتوجه به توسعه میادین گازی حتی ممکن است در چند سال آینده به صادرات گاز نیز بپردازد، مسئله دیگر در این حوزه ترکیه است که در نظر دارد خط لوله گازی را از طریق شمال به عراق انتقال داده و بخشی از نیاز گازی این کشور را تامین کند، یعنی در قرارداد با اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق بدنبال این است که خط لوله گازی که از طریق آذربایجان-روسیه-قزاقستان را وارد فاز صادرات کند و به این ترتیب بخشی از گاز را روانه عراق کرده و از این کشور به خلیج‌فارس نیز نفوذ کند یعنی درواقع عملا ایران را دور بزنند.

پشت صحنه واردات گاز عراق از ایران

این کارشناس حوزه انرژی تصریح کرد: عراق با توجه به شرایط و سیاست‌هایی که دارد و همچنین باتوجه به تحولاتی که در منطقه رخ داده به بهانه‌های مختلف سعی دارد وابستگی خود را به ایران کم کنند زیرا مقامات امنیتی عراقی و برخی احزاب و گروه‌های این کشور معتقدند وابستگی گازی عراق به ایران موجب شده در مسائل سیاسی و امنیتی هم تاثیر بگذارد و وابستگی موجب تضعیف موقعیت سیاسی عراق شده به همین دلیل هم در نظر دارند گاز آذربایجان و قزاقستان و یا گازی که از روسیه به ترکیه ارسال می‌شود را جایگزین کنند به عبارت دیگر پشت صحنه این موضوع مسائل امنیتی-سیاسی قرار دارد.

تلاش بغداد در دنیای عرب

وی خاطرنشان کرد: ما کشوری هستیم که با عراق رقیب بوده و اختلافات مرزی داریم، هنوز بسیاری مسائلمان با این کشور حل نشده، دولت‌هایی که در عراق بر سر کار می‌آیند به خاطر ضعف‌های که دارند ادعایی نمی‌کنند اما اگر قدرت بگیرند همین ادعایی که صدام داشت؛ آنها نیز خواهند داشت و این واقعیتی است که ما نباید فراموش کنیم. اما مسئله اینکه عراق نیاز خود را از ترکیه تامین می‌کند و در نظر ندارد که به ایران وابسته شود، عراق بدنبال این است که خود را در قالب کشورهای عربی نمایان کند یعنی تلاش می‌کند در دنیای عرب باشد.

پاکستان چرا گاز ایران را دریافت نمی‌کند؟

مومنی همچنین موضوع توقف صادرات گاز به پاکستان را نیز تحت تاثیر عوامل سیاسی دانست و گفت: ایران تمام تعهدات به پاکستان را در زمینه خط لوله گاز صلح انجام داده ولی این کشور اقدامی صورت نداده و امروز و فردا و به نوعی کارشکنی می‌کند تا زمان بخرند، ایران نیز تهدید به شکایت و دریافت جریمه کرده است. اما در هر حال ایران به دلیل روابط همسایگی، ایران در نظر ندارد یک موضوع جدید حقوقی با پاکستان ایجاد کند. اما از آن سو پاکستان سعی دارد که نیاز خود را از دیگر مبادی تامین کند و خط لوله ترکمنستان-افغانستان- پاکستان را مدنظر دارد علاوه بر این افغانستان مقادیر زیادی گاز استخراج نشده دارد که با چین و ترکیه هم برای استخراج آن رایزنی کرده بنابراین در این صورت می‌توان گفت؛ پاکستان این امکان را خواهد داشت که نیاز خود را از افغانستان تامین کند.

چالش‌های صادراتی

وی درباره تاثیر تغییر شرایط سیاسی ایران در عرصه بین‌الملل بر توسعه صادرات گاز بیان کرد: مسائل قراردادی نفتی و گازی مانند دیگر کالاها نیست که ظرف چند ماه و حتی تا یکی دوسال بتوان اجرا کرد قراردادهای گازی باید حداقل ۲۰ تا ۳۰ ساله منعقد شود و زیرساخت خط لوله آماده شود، همچنین باید قرارداد امنیتی منعقد شود و به همین دلیل اگر قرار باشد خط لوله از افغانستان و ترکیه تا پاکستان و یا تا عراق و خلیج فارس احداث شود نمی‌توان مسیر را تغییر داد و دوباره برای دریافت گاز به ایران رجوع کنند هرقدر هم که فضای سیاسی ایران به سمت تعامل با دنیا رفته باشد.

فرصت هاب انرژی را از دست داده‌ایم

این کارشناس حوزه انرژی تاکید کرد: ما فرصت اینکه می‌توانستیم هاب انرژی منطقه شویم را از دست داده‌ایم و ترک‌ها جایگزین ایران و مرکز واردات و صادرات گاز تبدیل شده‌اند. ترکیه گاز را از روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان و ایران دریافت و نه تنها نیاز خود را تامین می‌کند؛ بلکه با قیمت بالاتر از طرق مختلف به دیگر کشورهای دنیا صادر و در این راستا درآمد ارزی و اعتبار سیاسی بالایی کسب می‌کند، به همین جهت اگر امروز هم روابط خود را با دنیا حسنه کنیم و مباحث تحریم‌ها را بردارند مشکل ما حل نمی‌شود. چون نیاز به زیرساخت و قراردادهای جدید و تفاهمنامه جدید است که تماما زمان‌بر است.

هیچ کشوری منتظر ما نمی‌ماند

وی ادامه داد: به طور مثال اکنون آذربایجان در حوزه انرژی خزر سرمایه‌گذاری کرده و در نظر دارند گاز را استخراج کنند همچنین در نظر دارد که جزیره مصنوعی گردشگری احداث کند، مانند همان کاری که امارات انجام داده روسیه و ترکیه نیز انجام داده‌اند. باید این را بدانیم که دنیا منتظر ما نمی‌ماند، هر کشوری بر اساس دکترین اقتصادی-امنیتی و سیاسی خود برنامه توسعه دارد و برنامه‌های خود را پیش می‌برد.

عقلانی‌تر جلو برویم؛ تحریم، FATF و سوئیفت را حل کنیم

مومنی گفت: در شرایط فعلی اگر دولتی هم بر کار بیاید که با دنیا ارتباط بگیرد کار سختی خواهد داشت زیرا زیرساخت لازم از بین رفته و فنداسیون آماده نیست، ما باید عقلانی‌تر جلو برویم تا ضررها کمتر شود و این امر نیازمند این است که موانع را برداریم یعنی موضوع تحریم، FATF و سوئیفت را حل کنیم. اینها ابزارهای اقتصادی و کاری ما در روابط با دنیا هستند، مثلا اروپا و امریکا باهم روابط دارند اما در اقتصاد رقابت دارند؛ رقابت اقتصادی در دنیا امری طبیعی است، اگر همه شرایط نیز بهبود یابد باز هم باید بدانیم که در موضوع اقتصادی با دنیا رقابت داریم.