به گزارش اقتصادران، پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت آماده است چند روزی صبر کند تا پاسخ تهران را دریافت کند، ایران روز پنجشنبه اعلام کرد که در حال بررسی آخرین موضع واشنگتن برای پایان دادن به جنگ است. ترامپ اما هشدار داد که اگر توافقی حاصل نشود، حملات از سر گرفته خواهد شد.
در همین رابطه پایگاه خبری آکسیوس در گزارشی از نشانههای فزایندهای از اختلاف میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره آینده جنگ و چگونگی مواجهه با ایران خبر میدهد.
تهدیدهای ترامپ و آخرین وضعیت تنگه
به نوشته خبرگزاری رویترز، ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در پایگاه مشترک اندروز گفت: «اگر پاسخهای درست را نگیریم، همهچیز خیلی سریع اتفاق میافتد. همه ما آماده اقدام هستیم.» او در پاسخ به این پرسش که چه مدت صبر خواهد کرد، گفت: «ممکن است چند روز باشد، اما ممکن است خیلی سریع پیش برود». او پیشتر در همان روز به خبرنگاران گفته بود: «ما در مراحل پایانی موضوع ایران هستیم. خواهیم دید چه میشود. یا توافق خواهیم داشت یا کارهایی خواهیم کرد که کمی ناخوشایند است، اما امیدوارم کار به آنجا نکشد.»
ایران روز چهارشنبه نقشهای از «منطقه دریایی تحت کنترل» در تنگه منتشر کرد و گفت عبور از آن مستلزم دریافت مجوز از نهادی است که برای کنترل این منطقه ایجاد شده است. تهران میگوید هدفش بازگشایی تنگه برای کشورهای دوست است که شرایط تعیینشده را رعایت کنند. این مسئله ممکن است شامل دریافت هزینه برای عبور باشد؛ موضوعی که واشنگتن آن را ناپذیرفتنی دانسته است.
دو نفتکش فوقسنگین چینی که در مجموع حدود ۴ میلیون بشکه نفت حمل میکردند، روز چهارشنبه از تنگه خارج شدند؛ درحالیکه یک نفتکش کرهجنوبی حامل ۲ میلیون بشکه نفت خام بارگیریشده در کویت نیز با همکاری ایران در حال عبور از تنگه بود. پایشگر حملونقل دریایی لویدز لیست اعلام کرد دستکم ۵۴ کشتی هفته گذشته از تنگه عبور کردهاند که حدود دو برابر هفته پیش از آن است. ایران نیز گفت ۲۶ کشتی طی ۲۴ ساعت گذشته از تنگه عبور کردهاند؛ هرچند این رقم هنوز تنها بخشی از ۱۲۵ تا ۱۴۰ عبور روزانه پیش از جنگ است.
اختلاف ترامپ و نتانیاهو بر سر آینده جنگ ایران در تماس تلفنی پرتنش
در همین شرایط، یک مقام آمریکایی به سیانان گفت ترامپ روز سهشنبه گفتوگویی پرتنش با نتانیاهو داشت که نشاندهنده اختلاف دیدگاه آنها درباره نحوه ادامه جنگ با ایران بود. این نخستین گفتوگوی آنها در روزهای اخیر نبود.
به گفته این مقام، زمانی که دو رهبر روز یکشنبه با یکدیگر گفتوگو کردند، ترامپ گفته بود که احتمالاً اوایل هفته حملات هدفمند تازهای علیه ایران با عنوان «عملیات پتک» را آغاز خواهد کرد؛ بااینحال، حدود ۲۴ ساعت پس از آن گفتوگوی اولیه، ترامپ اعلام کرد حملاتی را که قرار بود روز سهشنبه انجام شوند، به درخواست متحدان عرب حاشیه خلیج فارس از جمله قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی متوقف میکند.
این مقام آمریکایی و فردی آگاه از موضوع گفتند در روزهای بعد، کشورهای خلیج فارس در تماس نزدیک با میانجیهای کاخ سفید و پاکستان بودهاند تا چارچوبی برای ادامه مذاکرات دیپلماتیک تدوین کنند.
مذاکرات جاری موجب ناامیدی نخستوزیر اسرائیل شده است. به گفته مقامهای دولت ترامپ و منابع اسرائیلی، نتانیاهو استدلال کرده که هرگونه تأخیر فقط به سود ایرانیها تمام میشود. این مقام آمریکایی گفت نتانیاهو روز سهشنبه نارضایتی خود را آشکارا ابراز کرد و به ترامپ گفت که بهتعویق انداختن حملات برنامهریزیشده اشتباه بوده و رئیسجمهور آمریکا باید طبق برنامه پیش برود.
یک منبع اسرائیلی آگاه نیز گفت که در این گفتوگوی یکساعته، نتانیاهو خواستار ازسرگیری عملیات نظامی شد. یک مقام اسرائیلی گفت اختلاف دیدگاه کاملاً روشن بود: ترامپ میخواهد ببیند آیا امکان دستیابی به توافق وجود دارد یا نه، اما نتانیاهو انتظار چیز دیگری را داشت.
نگرانی مقامهای اسرائیلی پس از تماس تلفنی سهشنبه، به اطرافیان نتانیاهو نیز گسترش یافت. یک منبع اسرائیلی دیگر به سیانان گفت که در سطوح بالای دولت اسرائیل تمایل شدیدی برای ازسرگیری عملیات نظامی وجود دارد و همزمان ناامیدی فزایندهای نسبت به این مسئله شکل گرفته که ترامپ همچنان به آنچه آنها «وقتکشی دیپلماتیک ایران» میخوانند، اجازه ادامه میدهد.
اما نارضایتی نتانیاهو از رویکرد آمریکا و بهطور خاص اینکه ترامپ تهدید میکند اما در نهایت توقف اعلام میکند، موضوع تازهای نیست. منابع آگاه از گفتوگوهای دو طرف گفتند مقامهای آمریکایی در گذشته نیز اذعان کردهاند که اهداف آمریکا و اسرائیل درباره جنگ یکسان نیست. وقتی از ترامپ پرسیده شد که شب قبل به نخستوزیر اسرائیل چه گفته است، او روز چهارشنبه تلویحاً گفت که کنترل اوضاع را در دست دارد.
جزئیات بیشتری از تماس پرتنش
به گزارش پایگاه خبری آکسیوس، سه منبع آگاه گفتند که ترامپ و نتانیاهو روز سهشنبه درباره تلاش تازه برای دستیابی به توافق با ایران در تماسی دشوار گفتوگو کردند؛ بهطوری که یکی از منابع گفت پس از این تماس، «موهای بیبی [نتانیاهو] از شدت نگرانی آتش گرفته بود.»
نتانیاهو بهشدت نسبت به مذاکرات بدبین است و میخواهد جنگ از سر گرفته شود تا تواناییهای نظامی ایران بیشتر تضعیف شده و حکومت این کشور از طریق نابودی زیرساختهای حیاتیاش ضعیف شود.
سه منبع گفتند که پاکستان، قطر و دیگر میانجیها، یعنی عربستان سعودی، ترکیه و مصر، طی چند روز گذشته روی اصلاح پیشنهاد کار کردهاند تا شکافها را کاهش دهند. مطابق گفته دو مقام عرب و یک منبع اسرائیلی، قطر اخیراً پیشنویس تازهای را به آمریکا و ایران ارائه کرده است.
منبع چهارمی گفت پیشنویس مستقلی از سوی قطر وجود ندارد و دوحه صرفاً در تلاش است شکافهای موجود در پیشنهاد قبلی پاکستان را پر کند. یک مقام عرب گفت قطریها اوایل این هفته هیأتی را برای گفتوگو با مقامهای ایرانی درباره آخرین نسخه پیشنویس به تهران فرستادند.
تلاشهای لحظه آخری پاکستانیها؟
پایگاه خبری آکسیوس در ادامه گزارش خود مینویسد: وزارت امور خارجه ایران روز چهارشنبه اعلام کرد مذاکرات «بر اساس پیشنهاد ۱۴بندی ایران» ادامه دارد و وزیر کشور پاکستان نیز برای کمک به میانجیگری در تهران حضور دارد. این دومین سفر وزیر کشور پاکستان به تهران در کمتر از یک هفته است.
یک مقام عرب گفت هدف از تلاش تازه این است که تعهدات ملموستری از ایران درباره اقدامات مرتبط با برنامه هستهایاش گرفته شود و در مقابل، آمریکا نیز جزئیات بیشتری درباره چگونگی آزادسازی تدریجی داراییهای مسدودشده ایران ارائه دهد. هر سه منبع تأکید کردند که هنوز مشخص نیست ایران با پیشنویس جدید موافقت خواهد کرد یا مواضع خود را بهطور قابلتوجهی تغییر خواهد داد.
یک دیپلمات قطری گفت: «همانطور که پیشتر گفته شد، قطر از تلاشهای میانجیگرانه به رهبری پاکستان حمایت کرده و همچنان به این حمایت ادامه میدهد. ما بهطور مداوم برای کاهش تنش به سود منطقه و مردم آن تلاش کردهایم.» یک منبع اسرائیلی گفت نتانیاهو میخواهد طی هفتههای آینده برای دیدار با ترامپ به واشنگتن سفر کند.
«هشدار حج» به ترامپ؟
به گزارش نشریه میدلایستآی، دو مقام ارشد کشورهای خلیج فارس به این نشریه گفتند که دونالد ترامپ این هفته پس از هشدار متحدان عرب خلیج فارس و همچنین مقامهای دولت خودش، حمله برنامهریزیشده علیه ایران را به تعویق انداخت؛ زیرا ازسرگیری جنگ در جریان مراسم حج میتوانست پیامدهای خطرناکی داشته باشد.
طبق گفته این دو مقام، به ترامپ گفته شد که حمله به ایران در زمان برگزاری حج باعث بحران در کشورهای خلیج فارس خواهد شد، زیرا صدها هزار زائر را سرگردان میکند. این منابع همچنین گفتند به ترامپ هشدار داده شد که حمله در این دوره مقدس، که به عید قربان منتهی میشود، بیش از پیش به جایگاه واشنگتن در جهان اسلام آسیب خواهد زد.
یک مقام ارشد آمریکایی که در جریان گفتوگوهای داخلی دولت ترامپ قرار دارد نیز تأیید کرد که چنین رایزنیهایی انجام شده است. او گفت مقامهای آمریکایی به رئیسجمهور هشدار دادهاند که ازسرگیری جنگ آمریکا و اسرائیل در شرایط کنونی، «آسیب حیثیتی جدی» برای ترامپ به همراه خواهد داشت.
ایالات متحده پیشتر در ماه رمضان نیز به ایران حمله کرده بود، اما انجام چنین اقدامی در دوره حج میتوانست چالشهای لجستیکی عظیمی برای عربستان سعودی ایجاد کند؛ کشوری که هر سال میزبان حدود یک میلیون زائر خارجی است. این چالشها همچنین به مراکز اصلی حملونقل هوایی در خلیج فارس، مانند قطر و امارات متحده عربی و نیز کشورهای جنوب و شرق آسیا که بسیاری از زائران از آنجا عازم حج میشوند، گسترش مییابد. قرار است حج امسال از ۲۴ مه آغاز شود و شش روز ادامه داشته باشد. هماکنون صدها هزار زائر در آستانه این مراسم وارد عربستان شدهاند.
مقامهایی که با میدلایستآی گفتوگو کردهاند، به دلیل نداشتن مجوز برای توضیح درباره ارتباطات داخلی، خواستند نامشان فاش نشود. هر سه منبع گفتند انتظار دارند جنگ در هفتههای آینده، پس از پایان دوره حج، از سر گرفته شود. تهران هشدار داده است که هرگونه حمله جدید آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای انرژی و غیرنظامی ایران، با حملات تلافیجویانه به زیرساختهای کشورهای خلیج فارس پاسخ داده خواهد شد و دامنه درگیری از خاورمیانه فراتر خواهد رفت.
