به گزارش اقتصادران، افزایش قیمت محصولات لبنی در ماههای اخیر به یکی از دغدغههای جدی خانوارها تبدیل شده است؛ محصولاتی که نقش مستقیمی در سلامت جامعه دارند، اما حالا بیش از هر زمان دیگری از سبد خرید بسیاری از مردم حذف یا به حداقل رسیدهاند. بررسیهای میدانی از بازار نشان میدهد این افزایش قیمت نهتنها به بهبود وضعیت تولیدکنندگان منجر نشده، بلکه صرفاً قدرت خرید مصرفکنندگان را کاهش داده و رکود تقاضا را تشدید کرده است.
آزادسازی قیمت لبنیات و خلأ نظارت مؤثر
پس از آزادسازی قیمتها و حذف سیاستهای کنترلی، عملاً نظارت مؤثری بر بازار لبنیات مشاهده نمیشود. قیمتگذاری محصولات لبنی بهصورت سلیقهای و ناهماهنگ از سوی کارخانهها انجام میشود و هر واحد تولیدی با استناد به هزینههای خود، نرخهای متفاوتی را به بازار عرضه میکند. این وضعیت باعث شده مصرفکننده نهایی با قیمتهایی متغیر، غیرشفاف و بعضاً غیرقابل توجیه روبهرو شود، بدون آنکه مرجع مشخصی برای پاسخگویی وجود داشته باشد.
بر اساس اظهارات فعالان صنفی و گزارشهای رسمی، سرانه مصرف لبنیات در کشور کاهش محسوسی داشته است. انجمن صنایع لبنی اعلام کرده که مصرف برخی اقلام مانند شیر و ماست نسبت به سالهای قبل بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افت داشته است. کارشناسان تغذیه هشدار میدهند تداوم این روند میتواند تبعات جبرانناپذیری برای سلامت عمومی، بهویژه کودکان و سالمندان، به همراه داشته باشد. با این حال، افزایش قیمتها نه به افزایش کیفیت انجامیده و نه باعث رونق تولید شده است.
تناقض میان اظهارات مسئولان و واقعیت بازار
برخی مسئولان حوزه صنعت و کشاورزی، افزایش قیمت لبنیات را ناشی از بالا رفتن هزینه نهادههای دامی، انرژی و دستمزد عنوان میکنند و معتقدند قیمتها متناسب با هزینههای تولید اصلاح شده است. در مقابل، متولیان بخش نظارت بر بازار اذعان دارند که ابزار اجرایی کافی برای کنترل قیمتها پس از آزادسازی در اختیار ندارند. این تناقض در اظهارات، عملاً فضای بلاتکلیفی را در بازار تشدید کرده و مسئولیتپذیری را کمرنگ کرده است.
بازار لبنیات، رها و مصرفکننده بیپناه شده است
فعالان حوزه توزیع معتقدند وقتی قیمتگذاری بهطور کامل به کارخانهها واگذار میشود و نظارتی بر سود زنجیره تولید تا توزیع وجود ندارد، نتیجه چیزی جز بیثباتی بازار نخواهد بود. در شرایطی که لبنیات کالایی ضروری محسوب میشود، رها شدن بازار به مکانیسم عرضه و تقاضا بدون حمایت هدفمند از مصرفکننده، عملاً فشار تورمی را مستقیماً به مردم منتقل کرده است.
ضرورت بازنگری در سیاستهای تنظیم بازار
کارشناسان اقتصادی تأکید میکنند که ادامه این وضعیت، نه به نفع تولیدکننده است و نه مصرفکننده. بازگشت نظارت هوشمند، شفافسازی ساختار قیمتگذاری و حمایت هدفمند از اقشار آسیبپذیر، از جمله راهکارهایی است که میتواند تعادل نسبی را به بازار لبنیات بازگرداند. در غیر این صورت، کاهش مصرف و تشدید نابرابری غذایی، به یکی از چالشهای جدی اقتصاد و سلامت کشور تبدیل خواهد شد.
بازار لبنیات از نزدیک؛ قیمتهای متغیر و خریدهای محتاطانه
بررسی میدانی خبرنگار اقتصاد ۲۴ از سطح خردهفروشیها، سوپرمارکتها و فروشگاههای زنجیرهای نشان میدهد بازار لبنیات با وجود وفور کالا، با نوعی رکود پنهان در سمت تقاضا مواجه است. یخچال فروشگاهها پر است، اما حجم خرید مردم بهطور محسوسی کاهش یافته و بسیاری از مصرفکنندگان به خرید حداقلی یا جایگزینی برخی اقلام با محصولات ارزانتر روی آوردهاند.
قیمتها روی قفسهها
در حال حاضر قیمت هر بطری شیر پرچرب بسته به برند و کارخانه تولیدکننده، در بازهای متغیر عرضه میشود و اختلاف قیمت میان برندهای مشابه گاه به چند ده هزار تومان میرسد. ماست، پنیر و دوغ نیز شرایط مشابهی دارند؛ بهطوریکه قیمت یک محصول واحد با وزن و کیفیت نزدیک، در فروشگاههای مختلف نرخهای متفاوتی دارد. فروشندگان دلیل این نوسان را «قیمتگذاری آزاد و اعلام نرخهای متفاوت از سوی کارخانهها» عنوان میکنند.
فروشندگان لبنیات چه میگویند؟
برخی از مغازهداران معتقدند افزایش قیمت لبنیات باعث شده مشتریان خریدهای روزانه خود را به خریدهای هفتگی یا حتی ماهانه کاهش دهند. به گفته آنها، بسیاری از مشتریان ابتدا قیمت را میپرسند و سپس تصمیم میگیرند که خرید کنند یا از خیر آن بگذرند. یکی از فروشندگان لبنیات سنتی میگوید: «فروش کم شده، نه بهخاطر نبود جنس، فقط بهخاطر گرانی.»
در گفتوگو با فعالان بازار، نکته مشترک، نبود نظارت مؤثر پس از آزادسازی قیمتهاست. فروشندگان تأکید میکنند که دیگر قیمت مصوب یا سقف مشخصی وجود ندارد و عملاً امکان اعتراض به افزایش قیمتها برای مصرفکننده فراهم نیست. در چنین شرایطی، قیمتگذاری لبنیات به تصمیم و سلیقه کارخانهها وابسته شده و نظارت دستگاههای مسئول بیشتر جنبه توصیهای دارد تا اجرایی.
کاهش مصرف لبنیات، زنگ خطر برای سلامت جامعه
کارشناسان حوزه سلامت هشدار میدهند کاهش مصرف لبنیات، که هماکنون در رفتار خرید خانوارها مشهود است، میتواند پیامدهای بلندمدتی برای سلامت عمومی داشته باشد. در بازار نیز این هشدار بهصورت عملی قابل مشاهده است؛ محصولاتی که پیشتر جزو خرید ثابت خانوار بود، اکنون یا حذف شده یا با بستهبندی کوچکتر و دفعات کمتر خریداری میشود.
در حالی که برخی مسئولان افزایش قیمت لبنیات را ناشی از بالا رفتن هزینه نهادههای دامی، حملونقل و انرژی میدانند، فعالان بازار معتقدند این افزایش قیمت تناسبی با قدرت خرید مردم ندارد. آنها میگویند آزادسازی قیمت بدون سازوکار حمایتی، تنها منجر به انتقال بار هزینهها به مصرفکننده شده است، نه اصلاح ساختار تولید.
به گزارش اقتصاد ۲۴، در مجموع، بازار لبنیات از نظر عرضه آرام و بدون کمبود است، اما از نظر تقاضا بیرمق و کمتحرک به نظر میرسد. قفسهها پر هستند، اما سبد خرید مردم کوچکتر شده است. ادامه این وضعیت، به باور فعالان صنفی، میتواند در آینده به کاهش تولید، افت اشتغال در صنعت لبنی و تشدید مشکلات تغذیهای منجر شود؛ مسئلهای که بازنگری جدی در سیاستهای قیمتگذاری و نظارت بر بازار را ضروری میسازد.
