برچسب: فرش

به گزارش اقتصادران، کاهش صادرات فرش دستباف ایران به حدود ۳۰ میلیون دلار، صرفا یک افت آماری نیست؛ نشانه‌ای از جابه‌جایی موقعیت تاریخی ایران در بازاری است که زمانی در آن بازیگر بلامنازع بود. صنعتی که دهه‌ها سهمی تعیین‌کننده در ارزآوری غیرنفتی و تثبیت برند فرهنگی ایران داشت، اکنون زیر فشار هم‌زمان تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی، ضعف بازاریابی و تغییر ذائقه جهانی، به حاشیه رانده شده است. تداوم تولید در داخل، در کنار کوچک شدن بازارهای صادراتی، نشان می‌دهد مساله اصلی نه در کارگاه‌های بافندگی، بلکه در سیاست‌گذاری تجاری و دسترسی به بازارهای جهانی نهفته است؛ جایی که اگر بازتعریفی جدی صورت نگیرد، سهم ایران بیش از پیش کاهش خواهد یافت.

سقوط یک بازار !

بر اساس تازه‌ترین آمارهای منتشرشده از سوی مرکز ملی فرش ایران، از ابتدای سال جاری تاکنون هزار و ۷۳۷ تن فرش دستباف ایرانی به ۶۱ کشور جهان صادر شده و ارزش این صادرات به بیش از ۳۰ میلیون دلار رسیده است. هرچند گستره جغرافیایی مقاصد صادراتی نشان می‌دهد فرش ایرانی همچنان در بازارهای مختلف حضور دارد، اما مقایسه این رقم با صادرات چند صد میلیون دلاری دهه‌های گذشته، تصویری روشن از افول تدریجی این صنعت ارایه می‌دهد؛ صنعتی که زمانی یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت فرهنگی ایران و از پایه‌های اصلی ارزآوری غیرنفتی کشور بود. نگاهی به کارنامه نه چندان دور صادرات فرش دستباف، عمق این عقب‌نشینی را آشکارتر می‌کند. در سال ۱۳۹۶ ارزش صادرات این محصول به حدود ۴۲۶ میلیون دلار رسید؛ رقمی که با وجود روند کاهشی نسبت به دهه‌های قبل، همچنان جایگاه ایران را در میان بازیگران اصلی بازار جهانی حفظ می‌کرد. حتی از سال ۱۳۷۴ به بعد که صادرات نسبت به سال‌های اوج پیش از آن کاهش یافت، این رقم کمتر از ۵۰۰ میلیون دلار نبود. در آن سال‌ها که کل صادرات غیرنفتی کشور بین ۵ تا ۷ میلیارد دلار در نوسان بود، فرش دستباف سهم قابل‌توجهی در ارزآوری داشت و ایران همچنان بزرگ‌ترین صادرکننده این محصول در جهان محسوب می‌شد. با ورود به دهه ۹۰، روند نزولی شتاب گرفت. تشدید تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های بانکی و مشکلات نقل‌وانتقال ارز، نخستین ضربه‌های جدی را وارد کرد. ارزش صادرات از ۴۲۷.۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۱ به ۲۹۰ میلیون دلار در سال ۱۳۹۴ کاهش یافت؛ افتی بیش از ۱۳۰ میلیون دلار طی سه سال که نشانه تضعیف دسترسی ایران به بازارهای جهانی بود. هرچند در سال ۱۳۹۶ صادرات بار دیگر به ۴۲۶ میلیون دلار رسید، اما این رشد پایدار نماند. خروج امریکا از توافق هسته‌ای و بازگشت تحریم‌ها نقطه عطف دیگری در مسیر نزولی صادرات بود. با بازگشت تحریم‌ها در دوره ریاست‌جمهوری Donald Trump، فرش ایرانی در فهرست نخست کالاهای تحریمی قرار گرفت و مسیر صادرات به بازار امریکا ـ که سال‌ها یکی از مهم‌ترین مقاصد فرش‌های نفیس ایرانی بود ـ عملاً مسدود شد. نتیجه این تحولات، سقوط صادرات به کمتر از ۷۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۸ بود. این روند نزولی در سال‌های بعد نیز ادامه یافت. در سال ۱۴۰۱ تنها ۵۰.۷ میلیون دلار صادرات ثبت شد؛ رقمی که نسبت به سال ۱۳۹۷ حدود ۷۸ درصد کاهش داشت و در مقایسه با سال ۱۳۷۳ افتی نزدیک به ۹۸ درصدی (به قیمت جاری) را نشان می‌دهد. در سال ۱۴۰۲ صادرات  به کمتر از ۵۰ میلیون دلار رسید و در سال ۱۴۰۳ با ثبت ۴۱.۷ میلیون دلار، رکورد تازه‌ای از کاهش به جا گذاشت. اکنون در سال جاری، رقم صادرات به حدود ۳۰ میلیون دلار رسیده است؛ عددی که در قیاس با دوران اوج، تنها بخش کوچکی از سهم پیشین ایران در بازار جهانی را بازتاب می‌دهد.

با وجود این افت چشمگیر، فرش دستباف ایران همچنان به ۶۱ کشور صادر می‌شود. در میان مقاصد اصلی، نام امارات متحده عربی، آلمان، ژاپن، چین و آفریقای جنوبی دیده می‌شود. قرار گرفتن امارات متحده عربی در صدر فهرست بیش از آنکه به مصرف داخلی این کشور مربوط باشد، به نقش آن به عنوان هاب تجاری منطقه و مرکز صادرات مجدد بازمی‌گردد. بخش قابل‌توجهی از فرش‌های صادرشده به امارات، از آنجا به سایر بازارها ارسال می‌شود. در اروپا، آلمان همچنان یکی از بازارهای سنتی و باکیفیت فرش ایرانی محسوب می‌شود؛ بازاری که مشتریان آن عمدتاً به دنبال آثار نفیس و اصیل هستند. در شرق آسیا نیز ژاپن جایگاه خود را حفظ کرده و همچنان به کیفیت و ظرافت فرش ایرانی توجه ویژه دارد. حضور چین در میان پنج مقصد نخست، از تغییر آرایش تجارت جهانی و افزایش نقش بازارهای آسیایی حکایت دارد. همچنین آفریقای جنوبی به عنوان یکی از مقاصد مهم، بیانگر تنوع جغرافیایی بازارهای هدف است، هرچند حجم صادرات به این کشورها همچنان با ظرفیت بالقوه بازار جهانی فاصله دارد. در بخش تولید، نشانه‌هایی از تداوم فعالیت دیده می‌شود. طبق اعلام رییس مرکز ملی فرش ایران، در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ حدود ۲ میلیون و ۴۳۰ هزار متر مربع فرش دستباف در کشور تولید شده است. این آمار نشان می‌دهد با وجود افزایش هزینه مواد اولیه، رشد دستمزدها، تورم و نوسانات ارزی، شبکه گسترده بافندگان در شهرها و روستاها همچنان فعال است. فرش دستباف علاوه بر ارزش فرهنگی، یکی از منابع مهم اشتغال در مناطق کمتر برخوردار به شمار می‌رود و صدها هزار بافنده، عمدتاً زنان روستایی، از این مسیر امرار معاش می‌کنند. با این حال، شکاف میان ظرفیت تولید و توان فروش در بازارهای جهانی به چالشی اساسی تبدیل شده است.

ضرورت بازنگری در سیاست‌ها

کارشناسان مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی را در افت صادرات موثر می‌دانند: تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی، نوسانات شدید نرخ ارز، ضعف در بازاریابی بین‌المللی، نبود برندینگ منسجم، تغییر سلیقه مشتریان جهانی و رقابت فزاینده سایر کشورها در تولید فرش دستباف و ماشینی.

از سوی دیگر، رشد هزینه‌های تولید و کاهش قدرت خرید در بازارهای هدف، تقاضا برای کالایی که در بسیاری از کشورها در زمره کالاهای لوکس قرار می‌گیرد را محدود کرده است. دشواری در نقل‌وانتقال ارز و دسترسی به شبکه بانکی بین‌المللی نیز مسیر فعالیت صادرکنندگان را پیچیده‌تر کرده است. برخی کارشناسان معتقدند با اصلاح سیاست‌های حمایتی، تسهیل فرآیندهای صادراتی، تقویت بازاریابی دیجیتال و تمرکز بر بازارهای نوظهور می‌توان بخشی از جایگاه ازدست‌رفته را احیا کرد. آینده فرش دستباف ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های سیاستی، نوآوری در بازاریابی و بازگشت موثر به بازارهای جهانی وابسته است.

به گزارش اقتصادران، فرش دستباف اصفهان به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی و هنری ایران، شهرت جهانی دارد و در تاریخ هنرهای دستی کشور جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است.

بافندگان اصفهانی با بهره‌گیری از مهارت‌های سنتی و استفاده از مواد اولیه با کیفیت، فرش‌هایی زیبا و منحصر به فرد تولید می‌کنند اما صنعت فرش دستباف در اصفهان با چالش‌های متعددی روبرو است که بر روی تولید و صادرات این محصول تأثیرگذار بوده است.

طراحی‌های زیبا، رنگ‌های متنوع و کیفیت بالای فرش اصفهان

در این ارتباط علی مزروعی کارشناس اقتصادِ هنر و هنرمند نگارگر نقوش فرش با بیان اینکه استان اصفهان به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید فرش دستباف در ایران شناخته می‌شود، اظهار کرد: فرش‌های اصفهانی به خاطر طراحی‌های زیبا، رنگ‌های متنوع و کیفیت بالا معروف هستند؛ این فرش‌ها معمولاً با استفاده از الیاف طبیعی مانند پشم، ابریشم و پنبه بافته می‌شوند.

وی با اشاره به انواع فرش دستبافت در نقاط مختلف اصفهان اضافه کرد: به طور کلی فرشهای اصفهان با الیافی همچون ابریشم، پشم و الیاف ترکیبی بافته می شود که هر یک کاربردهای عمومی و انحصاری دارد.

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه فرش‌های ابریشمی با الیاف ابریشم خالص بافته می شوند که از کیفیت و زیبایی بالایی برخوردارند و برای قاب‌فرش مناسب هستند، تاکید کرد: از سویی فرش‌هایی که با الیاف پشمی تهیه می شود برای استفاده روزمره در منزل و محل کار مناسب‌تر هستند.

وی ادامه داد: نکته جالب اینجا است که بهره‌مندی از طرح‌ها و رنگ‌های متنوع، باید در بافت فرش ترکیبی از این دو نوع الیاف را مدنظر داشته باشیم که اوج هنر صنعت فرش دستبافت را به نمایش می‌گذارد.

مزروعی در ادامه به مشکلات مختلف بافندگان فرش اشاره کرده و گفت: همچون سایر حوزه‌ها، فرش نیز متاثر از تحریم، نوسانات قیمت و مشکلات صادراتی است، از سویی افزایش قیمت مواد اولیه، هزینه‌های تولید و کاهش قدرت خرید مردم، فشار زیادی بر روی بافندگان وارد کرده است.

کاهش نیروی کار ماهر و نگارگر الگوهای فرش

وی کمبود نیروی کار را مهم ترین مشکل این صنعت دانست و بیان کرد: جوانان به دلیل مشاغل دیگر و درآمدهای بهتر، کمتر به بافت فرش روی می‌آورند و این موضوع باعث کاهش نیروی کار ماهر در این صنعت شده است.

مزروعی با این اعتقاد که نبود حمایت‌های دولتی و تسهیلات مالی برای بافندگان، به ویژه در شرایط بحرانی اقتصادی، باعث کاهش تولید و کیفیت فرش‌ها شده است اظهار کرد: رسم نقشه‌های جدید برای فرش موضوع دیگری است که نیاز به رونق این هنر را آشکار می‌کند، هنری که گاه در دنیای دیجیتال و هوش مصنوعی رو به فراموشی می‌رود اما از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مشکلات صادراتی فرش دستبافت

سینا کاشانی هنرمند دیگری است که  با اشاره به مشکلات صادرات فرش دستباف، اظهار کرد: با وجود اینکه صادرات فرش دستباف ایرانی، به ویژه فرش‌های اصفهانی، بخش مهمی از اقتصاد کشور است اما در رقابت با کشورهای دیگر مانند کشورهای مانند ترکیه، هند و پاکستان در حال عقب افتادن هستیم.

وی ادامه داد: این کشورها اقدام به تولید و صادرات فرش‌هایی مشابه ایران کرده‌اند که قیمت پایین‌تری دارند و این موضوع باعث کاهش سهم بازار فرش ایران در بازارهای جهانی شده است.
مدیران۲

هنر صنعت فرش ادامه داد: برخی کشورها نیز به کپی‌برداری از طرح‌ها و سبک‌های فرش ایرانی پرداخته‌اند که این مسئله می‌تواند به اعتبار برند فرش ایرانی آسیب بزند.

وی تاکید کرد: تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری نیز بر روند صادرات تأثیرگذار بوده و باعث کاهش توان رقابتی فرش ایران در بازارهای جهانی شده است.

و اما مهدی جمالی نژاد استاندار اصفهان نیز در این ارتباط با اشاره به اینکه اصولا اصفهان به واسطه اینکه یک سوم صنایع دستی دنیا را دارد بسیار حایز اهمیت است، در ارتباط با حمایت از فرش به عنوان یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین صنایع اصفهان اظهار کرد: فرش دستباف به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی و هنری ایران شناخته می‌شود و اصفهان به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید فرش دستباف در ایران، همواره در این زمینه نقش مهمی داشته است اما متأسفانه در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی مواجه شده‌ایم.

کاهش تقاضا، افزایش قیمت مواد اولیه و رقابت با فرش‌های ماشینی چالش جدی فرش دستبافت

وی کاهش تقاضا، افزایش قیمت مواد اولیه و رقابت با فرش‌های ماشینی را از جمله این چالش‌های این صنعت در گفتگو با هنرمندان برشمرد و گفت: با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، سعی داریم تا با حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان، این صنعت زیبا و سبز را احیا کنیم.

استاندار اصفهان با بیان اینکه ما تلاش کرده‌ایم تا با برگزاری نمایشگاه‌ها و بازارچه‌های محلی، فرصتی برای عرضه محصولات فرش دستباف فراهم کنیم، تاکید کرد: همچنین، تسهیلات مالی و آموزشی برای هنرمندان در نظر گرفته‌ایم تا بتوانند مهارت‌های خود را ارتقا دهند و محصولات با کیفیت‌تری تولید کنند.

نقش صادرات در رونق کار هنرمندان و جلوگیری از سواستفاده در کپی نقوش قالی ایرانی

وی به نقش صادرات در رونق کار هنرمندان و جلوگیری از سواستفاده کشورهای همسایه در کپی نقوش فرش اشاره و گفت: صادرات فرش دستباف یکی از ارکان مهم برای رونق این صنعت است؛ با توجه به بازارهای جهانی، اگر بتوانیم فرش‌های با کیفیت و اصیل ایرانی را به کشورهای دیگر معرفی کنیم، نه تنها به رونق اقتصادی هنرمندان کمک می‌کنیم، بلکه از سواستفاده کشورهای همسایه که ممکن است نقوش و طرح‌های ما را کپی کنند، جلوگیری خواهیم کرد.

وی با تاکید بر ضرورت ما باید با برندینگ مناسب و تبلیغات هدفمند، جایگاه فرش ایرانی را در بازارهای جهانی تقویت کنیم، گفت: در حال همکاری با سازمان‌های مرتبط برای ایجاد برند ملی برای فرش دستباف هستیم. هدف ما این است که با ایجاد هویت مشخص برای فرش ایرانی، مصرف‌کنندگان جهانی بتوانند تفاوت بین فرش‌های اصیل ایرانی و کپی‌های بی‌کیفیت را تشخیص دهند.

حفظ فرهنگ و هنر ایرانی و سرمایه گذاری اقتصادی

وی تصریح کرد: از تمام مردم عزیز ایران و به ویژه اصفهانی‌ها درخواست می‌کنم که از تولیدات محلی خود حمایت کنند؛ خرید فرش دستبافت نه تنها یک سرمایه‌گذاری اقتصادی است بلکه حفظ فرهنگ و هنر ایرانی نیز محسوب می‌شود و همه باید با هم به احیای این هنر ارزشمند کمک کنیم.

فرش دستباف اصفهان به عنوان یک هنر ملی و منبع درآمد برای بسیاری از خانواده‌ها، نیازمند توجه ویژه‌ای است؛ حمایت از بافندگان، ایجاد بازارهای جدید برای صادرات و توجه به کیفیت و نوآوری در طراحی می‌تواند به رونق دوباره این صنعت کمک کند.

همچنین، همکاری بین دولت و بخش خصوصی برای رفع مشکلات موجود و تقویت برند فرش ایرانی در بازارهای جهانی ضروری به نظر می‌رسد؛ تنها در این صورت است که می‌توان به حفظ و توسعه هنر ارزشمند فرش دستباف اصفهان امیدوار بود.

به گزارش اقتصادران، مرتضی حاجی‌آقامیری، رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع دستی اتاق ایران، درخصوص قاچاق فرش‌های افغانستانی به ایران، گفت: بیش از آنچه که وجود فرش‌های افغانستانی در داخل کشور نگران کننده باشد، توسعه و روند صعودی آن نگران کننده است، چون رشد فزاینده پیدا می‌کند و آسیب جدی به بازار داخلی و اشتغال ما می‌زند که تاثیرش در افت آمار صادراتی ما متبلور می‌شود.

وی افزود: این فرش‌ها به شیوه قاچاق و با سهولت وارد می‌شود. طبیعتا عوارض ورودی پرداخت نمی‌کنند، به دلیل این که فرش‌های باکیفیتی هم نیستند، با قیمت پایین‌تری از فرش ایرانی در اختیار مشتری قرار می‌گیرند و علاوه بر تخریب بازار، باعث ضربه به تولید داخل می‌شوند.

حاجی آقامیری ادامه داد: این موضوع که یک تولیدکننده فرش در افغانستان تعهد کند که شما هر تعدادی فرش لازم دارید من ۴۸ ساعت دیگر در تهران تحویل شما می‌دهم، روند نگران کننده‌ای است. درنظر داشته باشید ما بخواهیم بار تجاری هم بفرستیم ۴۸ ساعته به مقصد نمی‌رسد که این افراد این ادعا را در مورد واردات غیرقانونی فرش دارند.

رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع دستی اتاق ایران توضیح داد: یکی از اقداماتی که در چند سال گذشته توسط اتحادیه صادرکنندگان فرش و اتاق بازرگانی در نمایشگاه‌های مختلف انجام شده این بوده که با کسانی که به نمایشگاه‌های فرش تهران، شیراز و اصفهان فرش افغانستانی می‌آوردند برخورد شده و اجازه فروش به آنها داده نشده است.

خرید فرش افغانستانی، پول دور ریختن است

عضو هیات نمایندگان اتاق تهران با بیان این که واردات فرش از مرزهای شرقی به کشور خیلی ساده است، گفت: یک مقداری هم فرش از پاکستان وارد کشور شد که روند آن ادامه‌دار نبود. ظاهرا بعضی از فرش‌های افغانستانی با یک بار شسته شدن تغییر می‌کنند و بعضی دیگر طی یکی دو سال استفاده تحلیل می‌روند و ماندگار نیستند و خریدار آن‌ها پول خود را دور می‌ریزد.

تفاوت فرش‌های افغانستانی با فرش ایرانی

حاجی‌آقامیری عنوان کرد: فرش‌های افغانستانی هم به لحاظ نقشه و هم تکنیک بافت با فرش ایرانی تفاوت دارند و این موضوع توسط کارشناسان قابل تشخیص است، اما برای مردم عادی قابل تشخیص نیست. باید امکاناتی را در اختیار داشته باشیم تا به مردم آگاهی و آموزش دهیم که اساسا فرش خوب خریدن یعنی چی و فرش ایرانی چه ویژگی‌هایی دارد که فرش افغانستانی و هندی ندارد.

هند در غیاب ما بازار فرش آمریکا را تسخیر کرد

رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع دستی اتاق ایران بیان کرد: وقتی ما تحریم هستیم، به هر حال کسانی که در حوزه فرش کار می‌کنند نیازشان را از جای دیگر تامین می‌کنند، به همین دلیل هم بلافاصله بعد از تحریم‌ها، هند در غیاب ما بازار آمریکا را تسخیر کرد.

به گفته وی، کمک دولت و بخش خصوصی می تواند این روند را اصلاح کند. دستگاه‌ها اعم از گمرک و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز باید ورود کنند تا این‌قدر راحت امکان قاچاق هر کالایی از جمله فرش که در شرایط آسیب‌پذیری قرار دارد، وجود نداشته باشد.

احتمال صادرات ۴۰ میلیون دلاری فرش دستباف

عضو اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف در مورد آخرین وضعیت صادرات فرش دستباف نیز گفت: طبق آخرین گزارش مرکز ملی فرش، تغییرات مثبتی در دو ماه ابتدایی سال رخ داده و حدود ۷ میلیون دلار فرش صادر شده است که نسبت به مدت مشابه سال قبل اندکی رشد داشته است. من فکر می‌کنم در انتهای سال شاهد همان ۴۰ میلیون دلار صادرات سال گذشته بدون افت و خیز خاصی باشیم.

به گزارش اقتصادران، حاجی‌آقامیری در نشست اخیر کمیسیون تسهیل تجارت اتاق تهران با رئیس‌کل گمرک ایران که روز سه‌شنبه دو مردادماه برگزار شد، با اشاره به این موضوع، خواستار رسیدگی نهادهای مسول به این مسئله و جلوگیری از رویه به گفته وی آسان قاچاق فرش دستباف افغانستان از مرزهای شرقی به داخل کشور شد.

به گفته رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع دستی اتاق ایران، فرش دستباف افغانستان به هر تعداد تخته که قاچاقچیان سفارش دریافت کرده باشند، از مرز شرقی کشور و کمتر از ۴۸ ساعت در تهران تحویل داده می‌شود.