برچسب: سرمایه گذاران بورس

به گزارش اقتصادران، بورس تهران در حالی معاملات آبان‌ماه را آغاز کرد که بازار سهام با بازدهی بیش از ۲۱ درصدی در مهرماه بالاترین سود را نصیب سرمایه‌گذاران کرده است. رکود در بازارهای موازی به‌خصوص نوسانات کاهشی دلار در این ماه و کاهش ریسک‌های سیاسی از عوامل اصلی این روند بوده است.

به  گزارش اقتصادران، در عین حال، نباید از یاد برد که تحولات سیاسی و اقتصادی، به‌ویژه در سه سال اخیر، گاه شرایطی را فراهم کرده‌اند که تابلوی بورس در نخستین ماه نیمه دوم سال به رنگ سرخ درآید. بر اساس میانگین داده‌های تاریخی، انتظار می‌رود در مهرماه احتمالا بازدهی حدود دو درصدی نصیب نماگر اصلی بازار شود، اما تکیه صرف بر این تحلیل نمی‌تواند مسیر مطمئنی را پیش پای سرمایه‌گذاران قرار دهد. نیمه دوم سال همواره بستری از تغییرات و دست‌انداز‌های اقتصادی، سیاسی و حتی روانی بوده که بازار سهام را با چالش‌ها و فرصت‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌کند.

آغاز مبهم نیمه دوم

نیمه دوم سال در اقتصاد ایران، چه به لحاظ سیاسی و چه از منظر اقتصادی، دوران پرحادثه‌ای است و بازار سرمایه نیز نمی‌تواند خود را از این تحولات مصون نگه دارد. هرچند در بازه هشت‌ساله ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۸، مهرماه اغلب ماه خوش‌یمنی برای سهامداران بود، اما در پنج سال اخیر تنها یک بار، یعنی در مهر ۱۴۰۰، بازدهی مثبت به ثبت رسید. سه سال اخیر به‌ویژه از این منظر قابل‌توجه‌اند که عوامل سیاسی و امنیتی به‌صورت مستقیم بر روند بورس تاثیر گذاشتند.

برای نمونه در مهر ۱۴۰۱، رشد شتابان نرخ دلار در پی ناآرامی‌های داخلی موجب خروج سرمایه‌ها از بازار سهام شد. در مهر ۱۴۰۲ نیز آغاز درگیری‌های نظامی در منطقه و تشدید نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک باعث شد بورس تهران نسبت به رشد قیمت دلار با احتیاط بیشتری واکنش نشان دهد و فضای پرریسکی در بازار ایجاد شود. مهر ۱۴۰۳ نیز با حوادثی همچون ترور شخصیت‌های مهم محور مقاومت، افزایش تنش‌ها در خاورمیانه و نزدیکی به انتخابات ایالات متحده همراه بود؛ عواملی که همه و همه بر هیجانات بازار سهام ایران دامن زدند و رفتار سرمایه‌گذاران را محتاطانه‌تر ساختند.

از جنبه اقتصادی نیز نیمه دوم سال به طور سنتی با رشد نسبی قیمت در بازار‌های مالی و دارایی همراه است. تقاضای فصلی در آستانه زمستان، افزایش نقدینگی و سیاست‌های بودجه‌ای دولت، همه دست به دست هم می‌دهند تا قیمت ارز، طلا و کالا‌های اساسی تمایل به صعود پیدا کنند. در سه سال اخیر، این روند اقتصادی با تحولات سیاسی درهم آمیخته و شرایط پیچیده‌تری را برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است. رشد قیمت دلار، چه در بازار آزاد و چه در سامانه نیما، از مهم‌ترین متغیر‌هایی است که شانس وقوع آن در نیمه دوم سال کم نیست و می‌تواند موتور محرک تازه‌ای برای بورس فراهم آورد. تجربه نشان داده است که همبستگی بالای نرخ ارز با سودآوری شرکت‌های صادرات‌محور باعث می‌شود هر جهش قیمتی دلار، انتظارات تورمی را تقویت کرده و ارزش دلاری بازار سهام را جذاب‌تر کند.

شانس صعود در مهر

یکی از نکات امیدبخش برای فعالان بازار، ارزندگی فعلی سهام است. بورس تهران از منظر بسیاری از شاخص‌های بنیادی در محدوده کف‌های تاریخی خود قرار گرفته است. نسبت قیمت به سود (P/E) بازار همچنان در کانال ۵واحدی قرار دارد؛ سطحی که در مقایسه با میانگین‌های تاریخی، جذابیت بالایی برای سرمایه‌گذاری میان‌مدت ایجاد می‌کند. علاوه بر این، ارزش دلاری بازار سهام فاصله معناداری با میانگین‌های گذشته دارد که نشان می‌دهد در صورت کاهش ریسک‌های سیاسی، ظرفیت رشد قیمتی قابل‌توجهی وجود دارد.

بررسی آماری عملکرد شاخص کل در مهرماه طی هفده سال گذشته حاکی از آن است که شانس سبزپوشی نماگر‌ها در این ماه قابل‌توجه است. در این دوره، شاخص بورس در ۱۰ سال بازدهی مثبت را تجربه کرده و تنها در ۷ سال منفی بوده است. به عبارت دیگر، احتمال ثبت بازدهی مثبت در مهرماه حدود ۶۰درصد برآورد می‌شود. حتی در سال‌هایی که بازار منفی بوده، شدت افت چندان چشم‌گیر نبوده است؛ به‌گونه‌ای که بیشترین بازدهی منفی به مهر ۱۳۹۹ و مقطع پس از ترکیدن حباب تاریخی بورس‌بازمی‌گردد. بر اساس این روند، انتظار می‌رود شاخص اصلی بازار سهام در مهرماه جاری نیز در سناریوی بدبینانه بازدهی منفی بیش از ۴درصد را تجربه نکند. میانگین تاریخی بازدهی هفتمین ماه سال نیز حدود دو درصد مثبت گزارش شده است. این داده‌ها نشان می‌دهد که حتی در شرایط مبهم، احتمال زیان شدید در مهرماه پایین است و این ماه می‌تواند سکوی پرشی برای ماه‌های بعدی باشد.

البته تکیه صرف بر احتمالات تاریخی ممکن است تحلیلگران و سرمایه‌گذاران را دچار خطای محاسباتی کند. هرچند ارزندگی بالای بازار و روند رو به رشد نرخ دلار زمینه را برای آغاز موج صعودی مهیا می‌کند، اما گره خوردن بازار به تحولات سیاسی می‌تواند زمان وقوع این رالی را با ابهام همراه سازد. در واقع، بازار سهام ایران نشان داده است که در برابر اخبار سیاسی واکنش‌های لحظه‌ای و بعضا هیجانی دارد و حتی جذاب‌ترین نسبت‌های بنیادی نیز نمی‌تواند به‌تنهایی روندی پایدار ایجاد کند.

شرط صعود و موانع پیش رو

بورس تهران در حالی به استقبال نیمه دوم سال می‌رود که بحث فعال شدن مکانیسم بازگشت تحریم‌های بین‌المللی دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است. هرچند بسیاری از تحلیلگران معتقدند تاثیر مستقیم این تحریم‌ها بر تولید و فروش شرکت‌ها نسبت به گذشته محدودتر خواهد بود، اما نباید از هزینه‌های جانبی آن غافل شد. اعمال محدودیت‌های مالی می‌تواند هزینه فروش، بیمه و حمل‌ونقل محصولات استراتژیک شرکت‌های بزرگ بازار سهام را افزایش دهد. در عین حال، رشد نرخ دلار می‌تواند بخشی از این هزینه‌ها را جبران کند و حتی در گزارش‌های فصلی شرکت‌ها اثر مثبت بگذارد. تجربه سال ۱۳۹۷و خروج آمریکا از برجام گواه این ادعاست؛ زمانی که فشار‌های بین‌المللی برای صفر کردن صادرات نفت ایران وجود داشت، اما شرکت‌های بورسی توانستند با استفاده از مسیر‌های جایگزین، فروش محصولات خود را تا حد زیادی ادامه دهند.

در بلندمدت، اما تحریم‌ها به شکل فرسایشی بر صنایع اثر می‌گذارند و موجب استهلاک تجهیزات، افزایش هزینه‌های تامین مواد اولیه و کاهش نرخ سرمایه‌گذاری می‌شوند؛ عواملی که می‌تواند در نهایت سودآوری شرکت‌ها را محدود کند؛ بنابراین شرط اصلی برای آغاز یک روند صعودی پایدار در بورس، قبل از هر چیز کاهش ریسک‌های سیاسی و مدیریت تنش با غرب است. تنها در چنین فضایی است که اعتماد سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی احیا شده و نقدینگی تازه‌وارد بازار می‌شود.

از منظر مالی نیز رشد نرخ دلار به‌ویژه در سامانه نیما اهمیت فراوانی دارد. افزایش نرخ نیما به معنای بالا رفتن نرخ تسعیر درآمد شرکت‌های صادرات‌محور است و می‌تواند در گزارش‌های پاییز و زمستان انعکاس یابد. همین انتظار سودآوری بالاتر، محرکی قوی برای رشد قیمت سهام در صنایع پتروشیمی، فلزی و معدنی خواهد بود. تحلیلگران معتقدند در صورت تحقق این سناریو، نسبت P/E آینده‌نگر بازار که اکنون زیر ۵ واحد است، می‌تواند تا محدوده ۶ واحد افزایش یابد و فضای مثبتی برای معاملات نیمه دوم سال ایجاد کند.

به طور کلی، نیمه دوم سال ۱۴۰۳ برای بازار سهام ایران در تقاطع چند عامل کلیدی قرار گرفته است: از یک‌سو ارزندگی بنیادی سهام، کف‌های تاریخی شاخص‌های ارزش‌گذاری و احتمال رشد نرخ دلار، زمینه‌ای مساعد برای آغاز یک موج صعودی فراهم کرده است. از سوی دیگر، سایه سنگین تحولات سیاسی، انتخابات آمریکا، تنش‌های منطقه‌ای و احتمال بازگشت تحریم‌ها می‌تواند همچنان فضای پرریسکی بر بازار حاکم کند. تجربه تاریخی مهرماه نشان می‌دهد که حتی در سال‌های پرچالش، این ماه اغلب نقطه شروعی برای تحرکات بعدی بوده است؛ بنابراین اگر ریسک‌های سیاسی مدیریت شود و نرخ ارز به روند صعودی ملایم ادامه دهد، می‌توان امیدوار بود که بورس تهران در نیمه دوم سال نه تنها از رکود فاصله بگیرد، بلکه با ثبت بازدهی مثبت، اعتماد ازدست‌رفته بخشی از سرمایه‌گذاران را نیز بازیابد.

به گزارش اقتصادران،  اظهار نظر عضو سابق شورای عالی بورس مبنی بر بی‌تاثیری اسنپ‌بک بر بازار سرمایه، بیش از آنکه واقع‌بینانه باشد، تلاشی برای آرام‌سازی بازار به نظر می‌رسد. مکانیسم اسنپ‌بک، با بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل، تجارت خارجی و مراودات مالی ایران را به شدت محدود می‌کند. بورس، به‌عنوان آینه اقتصاد کشور، به عملکرد شرکت‌های بزرگی وابسته است که در زنجیره صادرات و تامین ارز نقش کلیدی دارند. تحریم‌ها با کاهش توانایی این شرکت‌ها در فروش و صادرات، درآمد و ارزش سهام آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

علاوه بر این، شناسایی ایران به‌عنوان تهدید امنیتی در سطح جهانی، اعتماد سرمایه‌گذاران را تضعیف و خروج سرمایه از بورس را تسریع می‌کند. اثر روانی این تحریم‌ها می‌تواند موجی از فروش در بازار ایجاد کند و شاخص‌ها را نزولی کند. ادعای بی‌تاثیری اسنپ‌بک با واقعیت‌های اقتصادی همخوانی ندارد و ممکن است هوشیاری سرمایه‌گذاران را کاهش دهد. سازمان بورس باید با سیاست‌گذاری شفاف و ابزارهای حمایتی، برای کاهش تبعات این بحران اقدام کند، وگرنه بازار سرمایه در معرض تجربه‌ای بی‌سابقه قرار خواهد گرفت.

اینکه بگوییم فعال شدن اسنپ‌بک تاثیر مستقیمی بر بورس ندارد، بازی با کلمات است

آرش شهریاری، کارشناس بازار سرمایه  اظهار داشت: «بورس آینه تمام‌نمای اقتصاد کشور است و بیش از ۷۰۰ تا ۸۰۰ بنگاه اقتصادی برتر کشور در آن حضور دارند. در سراسر جهان، بازار سرمایه و بورس به‌عنوان شاخصی برای سلامت اقتصاد شناخته می‌شوند.»

شهریاری با اشاره به اظهار نظر کسانی که مدعی هستند، اسنپ‌بک تاثیر مستقیمی بر بورس ندارد، افزود: «اینکه بگوییم فعال شدن اسنپ‌بک تاثیر مستقیمی بر بورس ندارد، نوعی بازی با کلمات است.»

او افزود: «اسنپ‌بک به معنای این است که ایران به‌عنوان تهدیدی علیه امنیت ملی کشورها در سطح جهانی شناخته می‌شود. این موضوع مراودات تجاری، کشتیرانی و سایر فعالیت‌های اقتصادی را به شدت تحت کنترل قرار می‌دهد.»

پیامدهای مکانیسم ماشه از شدیدترین تکانه‌ها در اقتصاد کشور است

این کارشناس بازار سرمایه با تاکید بر شدت تبعات اسنپ‌بک بیان کرد: «با اجرایی شدن اسنپ‌بک، ما عملا نزدیک به ۱۰ سال به عقب برمی‌گردیم.»

او افزود: «هیچ کشوری در چنین شرایطی از نظر مراودات تجاری و اقتصادی نمی‌تواند به‌راحتی فعالیت کند. این یکی از شدیدترین تکانه‌های اقتصادی خواهد بود که پس از اجرایی شدن اسنپ‌بک بر اقتصاد کشور وارد می‌شود و در نتیجه، شمارش معکوس برای سقوط بورس آغاز شده‌ است.»

وضعیت اقتصاد ایران به شدت بحرانی است

شهریاری ادامه داد: «من به جرات می‌گویم و یقین دارم که اقتصاد ایران پس از مهرماه ۱۴۰۴، یعنی با شروع اسنپ‌بک، هیچ‌گاه به شرایط قبل بازنخواهد گشت.»

او گفت: «شرایط ۱۰ سال پیش اصلا این‌گونه نبود. در آن زمان، اقتصاد ما به این اندازه شکننده نبود، اما حالا با همه پارامترها، وضعیت ما به شدت بحرانی است.»

اگر شرکت‌ها نتوانند بفروشند یا محصولات خود را صادر کنند، تأثیر آن بر بورس هویدا خواهد شد!

شهریاری با اشاره به شکنندگی کنونی اقتصاد ایران هشدار داد: «ما بازه‌های سه‌ماهه و ۶ماهه بسیار متفاوتی از نظر اقتصادی پیش‌رو داریم. اینکه گفته می‌شود تحریم‌ها اثری بر عملکرد بورس ندارد، درست نیست. بورس یعنی شرکت‌ها، و وقتی شرکت‌ها نتوانند بفروشند یا محصولات خود را به‌درستی صادر کنند، تأثیر آن بر بورس کاملا بدیهی است.»

او افزود: «اگر بخواهیم با کلمات بازی کنیم، موضوع دیگری است، اما واقعیت این است که فعال‌سازی اسنپ‌بک اقتصاد را به شدت تحت فشار قرار خواهد داد.»

عادی جلوه‌دادن شرایط فعلی، خیانت به شعور سرمایه‌گذار است

این کارشناس بازار سرمایه درباره اثر روانی اسنپ‌بک اظهار داشت: «برخی در رسانه‌ها عنوان می‌کنند که بازگشت تحریم‌ها اثر روانی بیشتری دارد، اما من صراحتا اعلام می‌کنم که از زمان اجرایی شدن مکانیزم ماشه، ایران به‌عنوان یک تهدید امنیتی نزد بیش از ۱۹۰  کشور عضو سازمان ملل شناخته می‌شود.»

او با تاکید بر اینکه چنین شرایطی بسیار عجیب‌تر از آن است که فکرش را می‌کنیم، اظهار کرد: «عادی‌سازی این شرایط به نظر من خیانت به شعور مخاطب و سرمایه‌گذار است.»

وضعیت بسیار متشنجی در اقتصاد پیش رو داریم

شهریاری با اشاره به تجربه‌های گذشته و شرایط کنونی گفت: «من بارها گفته‌ام که پس از جنگ ۱۲ روزه و به‌ویژه پس از فعال‌سازی مکانیسم ماشه، اقتصاد ما وارد دورانی می‌شود که تا به حال تجربه نکرده است. باید کمربندها را محکم ببندیم، چون وضعیت بسیار متشنجی در اقتصاد پیش رو خواهیم داشت.»

امکان مدیریت بورس و حفظ سرمایه سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی بسیار محدود است

او همچنین درباره نقش سازمان بورس در این شرایط افزود: «امکان مدیریت بورس و حفظ سرمایه سرمایه‌گذاران در چنین شرایطی بسیار محدود است. سازمان بورس باید اقدامات جدی برای کاهش آسیب‌ها انجام دهد، اما واقعیت این است که شدت این بحران بی‌سابقه خواهد بود.»

به گزارش اقتصادران، با گذشت مدت کوتاهی از پایان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، بازار سرمایه همچنان روز‌های پرفرازونشیبی را تجربه می‌کند؛ اگرچه بورس در روز دوشنبه ۱۶ تیر ماه ۱۴۰۴ با رشد  ۱۹ هزار واحدی توانست روند منفی روز‌های گذشته را جبران کند، اما ممکن است بورس در روز‌های آینده روند نزولی و هیجانی را ادامه دهد. طی روز‌های گذشته شرایط حاکم بر بورس باعث شد بسیاری از سرمایه‌گذاران با نگرانی از تکرار بحران و توقف معاملات اقدام به خروج از بازار کنند.

دولت نیز طی روزهای گذشته وعده بسته حمایتی به سهامداران داده بود و روز گذشته نیز خبر تزریق ۶۰ هزار میلیارد تومان توسط بانک مرکزی به بازار سرمایه، باعث شد بازار روند اصلاحی به خود گیرد و شاخص مثبت شود. اما همچنان تجربه نشان می‌دهد، صرف اعلام حمایت و یا تزریق پول نیز نمی‌تواند اعتماد از دست رفته سرمایه‌گذاران را ترمیم کند. هرچند وضعیت بازار در روز گذشته نشان می‌دهد حمایت‌هایی از بازار برای متعادل سازی صورت گرفته است. از سوی دیگر کارشناسان اقتصادی معتقدند بازار سرمایه که اکنون در پایین‌ترین سطوح ارزشی خود قرار دارد در صورت تثبیت شرایط سیاسی و تضمین مجدد امنیت سرمایه‌گذاری بتواند تبدیل به گزینه‌ای جذاب شود؛ امری که تحقق آن نیازمند تدبیر و راهکار عملی دولت و نهاد‌های نظارتی است. بازگشت تدریجی اعتماد گرچه هنوز به سطوح قبلی نرسیده، اما می‌تواند همراه با حمایت‌های اساسی دولت روند ریزشی بازار را متوقف کند و شرایط را برای آغاز جدی فاز اصلاحی فراهم سازد.

راهکار اساسی برای آرامش بازار سهام

نوید رجایی، کارشناس بازار سرمایه در خصوص شرایط فعلی بازار  اظهار داشت: «بازار سرمایه اکنون با ریسک سیستماتیکی مواجه است و نمی‌توان چشم‌اندازی روشن را متصور بود که اتفاقات ناخوشایند گذشته تکرار نخواهند شد.» وی افزود: «شواهد موجود نشان از تداوم ریسک تنش‌ها دارد و احتمال پایداری آتش‌بس نیز چندان بالا نیست؛ بنابراین سرمایه‌گذاران باید جوانب احتیاط را بیش از پیش رعایت کنند.» رجایی در خصوص جایگزینی بازار‌های دیگر گفت: «باید توجه داشت که نقدشوندگی بازار‌های موازی مانند بازار ملک و طلا نیز در شرایط بحرانی و جنگی چندان بالا نیست و نمی‌توانند مقصد امنی برای سرمایه‌گذاران باشند.»

این کارشناس بازار سرمایه افزود: «تجربه گذشته نشان داده است که صرف اتکا به جلسات حمایتی مسئولان نتیجه‌بخش نیست و حتی تزریق نقدینگی و چاپ پول نمی‌تواند بازار را نجات دهد.» وی راهکار اساسی برای آرامش بازار سهام را معرفی ابزار‌های حمایتی دانست و یادآور شد: «باید حداقل ۱۰۰ همت اوراق اختیار تبعی منتشر شود تا بازار از حالت هیجانی و پنیک خارج گردد.» رجایی همچنین عنوان کرد: «در صورت عدم اجرای این راهکار، هرگونه خرید و حمایتی که صورت گیرد، بلافاصله با عرضه شدید از سوی سهامداران خرد و حتی حقوقی‌ها روبه‌رو خواهد شد.» این کارشناس اقتصادی راهکار کوتاه‌مدت برای کنترل شرایط فعلی بازار را ایجاد «بازار توافقی» خواند و اظهار داشت: «به نظر می‌رسد بهترین راه در شرایط کنونی حمایت از شکل‌گیری بازار توافقی باشد که هر کس تمایل داشت بتواند حتی با نرخ ۲۰ تا ۳۰ درصد پایین‌تر، سریعاً سهم خود را بفروشد.» رجایی با انتقاد از شیوه مدیریت بحران در بازار سرمایه اظهار داشت: «تصمیم کاهش دامنه نوسان از ابتدا اشتباه بود؛ به جای تقویت نقش بازارگردان‌ها و عمق‌بخشی بازار، صرفاً دامنه نوسان را محدود کردند.» وی در پایان گفت: «شیوه بازگشایی اخیر بازار نشان داد که هیچ برنامه منسجم و مناسبی برای بازگرداندن بازار سرمایه به تعادل اندیشیده نشده بود.»

تعلل در حمایت از بازار سرمایه می‌تواند خسارت‌بار باشد

محمد غفوری، دیگر کارشناس بازار سرمایه نیز  با بیان اینکه جنگ همواره عامل بحران‌آفرینی است، گفت: «اگر بی‌تدبیری به بحران اضافه شود، بحران به فاجعه تبدیل خواهد شد.» وی افزود: «متأسفانه پس از جنگ اخیر شاهد آن بودیم که بازار سهام وارد بحرانی جدی شد. پیش از بازگشایی بازار، فعالان هشدار داده بودند که اگر قرار است حمایتی شکل بگیرد، باید پیش از باز شدن صورت پذیرد؛ این که مسئولان بنشینند و صبر کنند تا بحران عمق پیدا کند و سپس جلسه برگزار کنند، کارایی نخواهد داشت.» این کارشناس بازار سرمایه با ذکر اهمیت بورس به عنوان نبض اقتصاد کشور، خاطرنشان کرد: «امروز بازار سرمایه ما به عنوان یک نشانگر مهم اقتصادی بیش از همیشه نیازمند مدیریت حرفه‌ای و برنامه‌ریزی دقیق‌تر است؛ برنامه نداشتن‌ها می‌تواند آسیب جدی به بازار وارد کند.»

وی در خصوص رفتار سهامداران نیز گفت: «طبیعتاً در شرایط بحرانی فروش‌های هیجانی رخ می‌دهد، اما مداخلات حمایتی و حضور بازارساز می‌تواند به کاهش این تنش‌ها و فشار فروش کمک کند.» غفوری درباره تاثیر تزریق ۶۰ هزار میلیارد تومان توسط بانک مرکزی به بازار سرمایه در رونق مجدد بورس خاطرنشان کرد: «پیشتر هم گفته بودم که تعلل در اقدامات حمایتی برای بازار امروز سم بوده و هر روز که بگذرد، هزینه بحران برای تمام اقتصاد گسترده‌تر خواهد شد. این تخصیص منابع باید هر چه سریع‌تر صورت می‌گرفت؛ هرچند که تزریق امروز آن بهتر از فردای آن بود.» این کارشناس بازار سرمایه همچنین وظیفه سازمان بورس را تنها تأمین مالی و عرضه اولیه ندانست و گفت: «یکی از رسالت‌های مهم سازمان بورس مدیریت شرایط بحرانی است؛ از متولیان بازار سرمایه، بانک مرکزی، وزارت اقتصاد و دیگر نهاد‌ها خواهش می‌کنیم هر اقدامی که برای سامان دادن به بازار امکان‌پذیر است، با قدرت و قاطعیت انجام بدهند.» غفوری در پایان تصریح کرد: «شرایط بنیادی بیشتر سهم‌ها مناسب است، اما وقتی بحران و هیجان بر بازار حاکم شود دیگر تحلیل محوری ندارد و اینجا است که نقش بازارساز‌ها پررنگ‌تر از گذشته خواهد شد.»

به گزارش اقتصادران، تصور کنید تنها میراث ما برای آیندگان به یک جمله محدود شود. در این شرایط، ریچارد فاینمن، فیزیکدان برجسته قرن بیستم، بدون شک جمله‌ای درباره اتم‌ها انتخاب می‌کرد. او باور داشت همه‌‌‌‌چیز از ذرات ‌ریزی تشکیل شده است که پیوسته در حال حرکت‌‌اند و میانشان جاذبه و دافعه وجود دارد. به نظر فاینمن، دانشمندان آینده با در اختیار داشتن این اطلاعات با چاشنی اندکی تخیل می‌توانند از دل همین جمله، قوانین بزرگ‌تری را کشف کنند. او معتقد بود که جهان با تمامی عظمتش، تنها با چند قانون ساده قابل توضیح است. بر این اساس، اگر نسل‌‌‌های آینده به دانش نهفته در اتم‌‌‌ها دست یابند، قادر خواهند بود این قوانین را به‌تدریج کشف کنند و گام‌‌‌های بلندی در جهت درک دقیق‌‌‌تر ساختار و ماهیت جهان بردارند.

در وهله اول، رشته اقتصاد و مالی شباهت‌هایی به حوزه فعالیت فاینمن دارد. این شباهت‌ها موجب شده است تا حوزه مالی، مقصد بسیاری از فیزیکدانانی باشد که مسیر حرفه‌ای خود را تغییر می‌دهند. مثلا اگر بخواهید یک شاخه از ریاضیات را برای آموزش به یک فرد مبتدی در حوزه اقتصاد و مالی انتخاب کنید، احتمالا به سراغ مبحث معادلات دیفرانسیل استوکاستیک بروید. فاینمن از معادلات دیفرانسیل استوکاستیک برای تحلیل رفتار نوسان اتم‌ها استفاده کرده است. در این راستا، هر فرد فعال در بازارهای مالی می‌داند که قیمت دارایی‌‌‌ها نیز به‌‌‌طور تصادفی نوسان می‌کند. درنتیجه اگر فردی بتواند نحوه نوسان و تعامل میان آنها را مشخص کند، به‌راحتی می‌تواند بازارها را تسخیر کند. این همان نقطه‌ای است که در آن مسیر رشته‌های فیزیک و مالی از یکدیگر جدا می‌شود؛ چرا که تلاش برای کشف قوانین بازارها محکوم به شکست است.

امروزه این حقیقت بیش از هر زمان دیگری در تاریخ بازارها خودنمایی می‌کند. بازارها درحال تغییر هستند و پیوندهای دیرینه میان دارایی‌ها از هم گسسته شده‌اند. مثلا هنگامی که بازده اوراق قرضه افزایش می‌یابد، معمولا ارز کشورهای ثروتمند تقویت می‌شود. این درحالی است که امروزه این موضوع دیگر درباره دلار و اوراق خزانه آمریکا صدق نمی‌کند.

علاوه بر این، هنگامی که ترس و وحشت در میان سرمایه‌گذاران به اوج خود می‌رسد، طلا باید عملکرد خوبی داشته باشد. در مقابل هنگامی که اعتماد بازیگران به بازار بالا باشد، سهام بازده خوبی را رقم می‌زند. با این حال اخیرا مشاهده شد که طلا و بسیاری از بازارهای سهام همزمان در بالاترین سطوح تاریخی خود قرار گرفتند. همچنین نوسان بازارمشتقه و قراردادهای اختیار معامله معمولا همزمان با افزایش ریسک بازار، بیشتر می‌شود. این درحالی است که امروزه نوسانات این بازار رو به افول است. در این شرایط پرسشی که مطرح می‌شود این است که چه کسانی معتقدند بازارها امن‌تر شده‌اند؟ افرادی که دلار‌های خود را می‌فروشند یا کسانی که درحال خرید طلا هستند؟

استدلال‌های مختلفی برای توضیح این تحولات وجود دارد. سرمایه‌گذاران نیز محکوم به پذیرش این دلایل هستند؛ چراکه دلیل محکم‌تر و قابل اتکاتری ندارند. این درحالی است که اگرچه قوانین فیزیک معمولا به صورت تقریبی درست هستند، با این حال بر بسیاری از پدیده‌ها حکفرما هستند. مثلا استدلال نیوتون درباره گرانش و حرکت، علاوه بر توضیح علت سقوط سیب، موجب سفر انسان به ماه شد. در مقابل، تمام مدل‌‌‌های مالی نه‌تنها محدودیت‌های زیادی دارند، بلکه از نظر تجربی نیز غیرقابل اعتمادند.

نظریه بازارهای کارآ می‌‌‌گوید که همه اطاعات به‌سرعت در قیمت دارایی‌ها منعکس می‌شود. اگرچه در وهله اول ایده انعکاس فوری اطلاعات جذاب به نظر می‌رسد، اما اگر تنها یک بار با صف‌های خرید و فروش یا حباب قیمت‌ها مواجه شده باشید، دیگر نمی‌توانید آن را به‌راحتی بپذیرید. نظریه آربیتراژ اندکی مفیدتر است. این نظریه بیان می‌کند سبدی از دارایی‌ها با بازده مشابه، باید قیمت یکسانی داشته باشند. با استفاده از مدل‌هایی که بر نظریه آربیتراژ استوارند، می‌توان قراردادهای مشتقه (قراردادهایی که بازده آنها به قیمت یک دارایی پایه وابسته است) را ارزش‌گذاری کرد. با این حال اگر شاهد جهش ناگهانی قیمت‌ها باشیم، این مدل‌ها دیگر کاربردی نخواهند بود. مثلا بیشتر مدل‌هایی که به بررسی ارتباط میان ریسک و بازده می‌پردازند، برای ساده‌سازی محاسبات فرض می‌کنند که بازده، توزیع زنگوله‌ای (نرمال) دارد. این درحالی است که این فرض به‌وضوح فاصله زیادی با واقعیت دارد.

هیچ‌‌‌کدام از این نظریه‌ها نمی‌توانند یک رویکرد کامل و بی‌نقصی را ارائه دهند که به‌خوبی اثر عوامل بنیادین روی قیمت‌ها و نحوه ارتباط این عوامل با یکدیگر را توضیح دهد. این مساله موجب شده است تا فعالان بازارها توقعات خود را کاهش دهند. آنها دیگر به دنبال یک نظریه جامع و کامل نیستند که همه جوانب را مدنظر قرار دهد؛ بلکه صرفا تلاش می‌کنند قوانینی را کشف کنند که در گذشته صدق کرده و در آینده نزدیک نیز برقرار بماند. رایج‌ترین مثال آن، اصل «پیروی از روند» است. همان‌طور که از نامش پیداست، به محض اینکه سرمایه‌گذاران الگوی جدیدی را در بازار شناسایی کنند، در همان جهت اقدام به معامله می‌کنند. همچنین سرمایه‌گذاران با استفاده از اصل «آربیتراژ آماری»، به دنبال دارایی‌‌‌هایی می‌‌‌گردند که معمولا رابطه معنادار و همبستگی نسبتا قوی دارند.

اگرچه این شرایط برای سرمایه‌گذاران ناامید‌کننده است، با این حال نباید اقتصاددانان را سرزنش کرد. بازارها از پیچیدگی زیادی برخوردارند و در نظام‌های پیچیده، حتی قوانین بنیادین فیزیک نیز می‌توانند به نتایج غیرقابل پیش‌بینی منجر شوند. پیچیدگی بازارهای مالی لایه‌ای انسانی نیز دارد. برخلاف اتم‌ها و ذرات بی‌جان، این انسان‌ها هستند که تصمیم می‌گیرند، احساس دارند و واکنش‌هایشان لزوما تکرارپذیر نیست. انسان‌ها گذشته را مرور کرده و هربار تلاش می‌کنند عملکرد بهتری داشته باشند. در این مسیر آنها همواره تلاش می‌کنند حرکت بعدی سایر معامله‌گران را حدس بزنند و از آنها پیشی بگیرند. درنهایت، اگرچه فقدان قوانین ثابت برای برخی مایوس‌کننده است، با این حال همین ویژگی بازارها را به پدیده‌ای جذاب و پویا تبدیل کرده است.

به گزارش اقتصادران، طی هفته‌جاری، بازار سرمایه پس از تجربه چند روز منفی به دلیل نگرانی‌های ناشی از اخبار منفی مذاکرات، در پی ارسال سیگنال‌های مثبت از دور چهارم گفت‌وگوها، شاهد تغییر کامل جو معاملاتی بود. این واکنش سریع نشان می‌دهد؛ سرمایه‌گذاران در شرایط کنونی استراتژی‌های کوتاه‌مدت را بر مبنای تحولات سیاسی تنظیم می‌کنند و ریسک‌های سیستماتیک همچنان عامل تعیین‌‌‌‌‌‌کننده در تصمیم‌گیری‌‌‌‌‌‌هاست.

به گزارش اقتصادران، بازار سهام طي يك ماه گذشته تنش‌هاي بسيار زيادي را تجربه كرده و مدت طولانی نيز نزولي بوده است. در اين بين دولت جديد براي ترميم شرايط و بازگشت بورس به روند صعودي وعده‌هاي بسياري داده و به نوعي دولت چهاردهم و رييس جديد سازمان بورس بخشي از مسير دولت سيزدهم يعني خبر درماني را پيش گرفته‌اند. درست است حمايت‌هاي بسياري از بازار سرمايه شده است؛ اما هيچ يك از اين حمايت‌ها، مورد انتظار سرمايه‌گذاران بورسي نبوده و اميدوارند كه به جاي خبر درماني، نقدينگي وارد بازار شود. بررسي معاملات نشان مي‌دهد كه بازار سرمايه در شرايط كنوني بيش از هر چيزي نياز به تزريق نقدينگي دارد تا شرايط بهتري را تجربه كند. بورس تهران روزهاي سرخ بسيار زيادي را تجربه كرد و اكنون سرمايه‌گذاران بورسي با ترس بيشتري در بازار معامله مي‌كنند و همين ترس باعث شده كه شاخص‌ها قرمز شوند و خروج نقدينگي ثبت شود.

عموما افراد تمايل دارند در كمترين زمان ممكن، بيشترين ثروت را به دست آورند؛ همين زياده‌خواهي موجب به وجود آمدن حرص و طمع مي‌شود. ذهنيت «يك شبه ثروتمند شدن » و داشتن استراتژي معاملاتي مشخص و پايبند بودن به آن استراتژي، توانايي حفظ سود را كاملاتحت تأثير قرار مي‌دهد. «آلن گرين اسپن » رييس پيشين فدرال رزرو در مورد افرادي كه سوداي ثروت زود هنگام را دارند، مي‌گويد: «اين مدل كسب ثروت نامتعارف و نامعقول است.» درست مانند طمع، ترس هم مي‌تواند بازار را تحت تأثير قرار بدهد. هنگامي كه بازار‌هاي مالي براي دوره‌هاي طولاني دچار سقوط و ركود مي‌شوند، احساس ترس از زيان بيشتر، در ميان معامله‌گران به وجود مي‌آيد. يك مثال قديمي در وال‌استريت وجود دارد كه مي‌گويد: «سرمايه‌گذاري در بورس يعني زندگي با ترس و طمع!» در واقع ترس يك راه طبيعي و غريزي است براي آنكه از موقعيت‌هايي كه ما را در خطر قرار مي‌دهند، دوري كنيم. ترس اغلب به عنوان دليلي براي عدم ورود به معامله يا بستن معامله پيش از موعد مقرر ديده مي‌شود. مسلما افراد دوست ندارند كه زيان كنند و چيزي را از دست بدهند. معامله‌گران مبتدي در هنگام زيان، به‌شدت مي‌ترسند و همين ترس باعث مي‌شود كه به اميد برگشت قيمت، سرمايه‌ خود را از معامله خارج نكنند. در برخي موارد اولويت افراد در اين است كه زيان نكنند؛ تحقيقات روان‌شناسي نشان مي‌دهد، قدرت زيان از نظر رواني دو برابر سود استكه اين ترس گاهي باعث تصميماتي مي‌شود كه زيان بيشتري به همراه دارد. ممكن است روند بازار بر خلاف جهت معامله‌گر حركت ‌كند و باعث به وجود آمدن يك نيروي ناشناخته در معامله‌گر شود كه تاكنون آن را تجربه نكرده است. همچنين وقتي بازار به نفع معامله‌گر حركت مي‌كند، نمي‌داند كه بايد چه كاري انجام بدهد و چگونه از اين رشد بهترين استفاده را ببرد.

اين موضوع ناشي از نديدن آموزش‌هاي لازم و كافي است. اين ترس بيشتر گريبان‌گير افراد مبتدي مي‌شود؛ زيرا تصور مي‌كنند كه معامله‌گري يك شغل رويايي است. تمام معامله‌گران مبتدي در اين مورد مشترك هستند كه صحبت‌هاي ديگران، شايعات، خبرها روي تصميم‌گيري نهايي آنها تأثيرگذار است؛ به همين دليل حتي خبرهاي بي‌اهميتي كه در تضاد با اصول اوليه فكري آنها در باز كردن معامله است، باعث به وجود آمدن ترس در آنها مي‌شود. يكي از اصلي‌ترين دلايلي كه افراد وارد دنياي معامله‌گري مي‌شوند اين است كه به سود برسند و سرمايه خود را رشد بدهند. خوشحالي پس از رشد سرمايه باعث به وجود آمدن ترس از دست دادن سرمايه مي‌شود، به همين دليل پس از رشد اندك، سرمايه خود را از بازار خارج مي‌كنند.

به‌طور كلي اين ترس‌ها و تکیه سرمايه‌گذاران به سابقه سه سال بورس تهران، يعني نزول ادامه‌دار باعث مي‌شود كه سرمايه‌گذاران به راحتي نتوانند در بازار معامله كنند و بورس به چنين روزي مي‌افتد. به جز تمامي مشكلات بازار سرمايه كه در گزارش‌هاي پيشين بررسي شد، ترس نيز باعث شده كه ارزش‌هاي بازار سهام روند نزولي به خود بگيرد. براساس آمارهاي منتشر شده ارزش دلاري بازار سرمايه هم وزن سال ۱۳۹۳ شده است كه با درنظر گرفتن عرضه اوليه‌هاي اضافه شده به بازار بعد از آن سال، ارزش بازار به سال ۱۳۸۹ برمي‌گردد. در آن سال‌ها نرخ دلار ۳٬۳۰۰ تومان، طلا ۹۵ هزار تومان و مسكن نيز متري ۴ ميليون تومان بود؛ اما اكنون قيمت دلار نيمايي در آستانه ۵۰ هزار توماني قرار دارد، طلا نيز برابر با ۴ ميليون و ۷۰۰ هزار تومان است، در مقابل ارزش شاخص‌هاي بازار سرمايه به پايين‌ترين خود رسيده و به نوعي ترس سرمايه‌گذاران قوي‌تر از گذشته شده است.

بازار از دريچه معاملات

طي آخرين روز معاملاتي هفته يعني چهارشنبه، شاخص كل بورس تهران مثبت و در مقابل شاخص كل هم وزن منفي شد. شاخص كل بورس تهران با افزايش ۴ هزار و ۴۲۰ واحدي معادل ۰,۲۲ درصد در تراز ۲ ميليون و ۵۶ هزار واحدي ايستاد. همچنين شاخص كل هم وزن ينز يك هزار و ۱۴۳ واحد معادل ۰.۱۷ درصد كاهش داشت و در محدوده ۶۷۰ هزار و ۴۶۴ واحدي ايستاد. در سوي ديگر معاملات نيز شاخص كل فرابورس ۲۲ واحد نزول داشت و به عدد ۲۱ هزار و ۲۷۵ واحدي رسيد.

همچنين در اين روز ۵۶ درصد نمادها در سمت منفي تابلو به كار خود پايان دادند. ۱۳۰نماد در صف خريد و ۱۷۵ نماد در صف فروش بودند و نسبت به روزهاي گذشته اين دو صف به يكديگر نزديك شدند. در روزي كه ۳۰ ميليارد تومان نقدينگي حقيقي به معاملات خرد وارد شد، ارزش كل معاملات بازار ۱۲هزار و ۱۳۹ ميليارد تومان بود كه از اين مبلغ ۵هزار و ۱۸۰ ميليارد تومان مربوط به معاملات خرد سهام و حق تقدم بود و امروز ۴۳ درصد از كل ارزش معاملات مربوط به معاملات خرد بود.ax