برچسب: زلزله

به گزارش اقتصادران، «حبیب رحیمی»  عضو شورای علمی مرکز لرزه‌نگاری کشوری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران در گفت و گو با ایلنا در واکنش به شایعه شکل گرفته در فضای مجازی مبنی بر احتمال فعال شدن گسل‌های تهران در اثر بمباران رژیم صهیونیستی توضیح داد:  این موضوع از نظر علمی  صحت ندارد؛ انرژی لازم برای فعال شدن و گسیختگی گسل‌های بزرگ و رخداد زلزله‌های مخرب، بسیار بیشتر از انرژی حاصل از بمب‌ها یا انفجارهای سطحی است.

وی تأکید کرد: زلزله‌های طبیعی معمولاً در اعماق ۵ تا ۱۵ کیلومتری زمین و در امتداد گسل‌هایی با ابعاد بسیار بزرگ رخ می‌دهند، در حالی که انرژی بمب‌های سنگین مانند بمب‌های ۱۳ یا ۱۴ تنی فقط توان ایجاد لرزش‌های کوچک و سطحی (حدود ۳ تا ۴ ریشتر) را دارند که اثر آن‌ها محدود به شعاع بسیار کمی در اطراف محل انفجار است.

به گفته حبیبی، انفجارهای سطحی و حتی بمباران‌های سنگین، توانایی تحریک گسل‌های عمیق و فعال را ندارند و نمی‌توانند باعث رخداد زلزله‌های بزرگ شوند. این نوع انفجارها فقط در شرایط بسیار خاص و در نزدیکی گسل‌های آماده به فعالیت، ممکن است زلزله‌های کوچک و محدود ایجاد کنند که آن هم نمی‌تواند تأثیر قابل توجهی بر گسل‌های شهر تهران  داشته باشد.

وی اعلام کرد: در مجموع، نگرانی درباره فعال شدن گسل‌های تهران بر اثر حملات نظامی یا بمباران‌ها، پایه علمی ندارد و صرفاً یک شایعه است. گسل‌های اصلی تهران تنها در اثر فرآیندهای طبیعی و تجمع انرژی در طول سالیان طولانی فعال می‌شوند، نه با انفجارهای سطحی یا بمباران.

حبیبی در پاسخ به این پرسش که آیا امکان فعال شدن گسل‌های یک منطقه به‌صورت مصنوعی و با تحریک آن‌ها وجود دارد؟  گفت: بله، امکان فعال شدن گسل‌های یک منطقه به صورت مصنوعی و با تحریک آن‌ها وجود دارد. این پدیده در علم زلزله‌شناسی با عنوان «زمین‌لرزه القایی» شناخته می‌شود و موارد متعددی از آن در سراسر جهان گزارش شده است. فعالیت‌های انسانی که باعث تغییرات تنش در پوسته زمین می‌شوند، می‌توانند زمینه‌ساز فعال شدن گسل‌ها و ایجاد زمین‌لرزه باشند.

امکان فعال شدن گسل در اثر فعالیت‌های انسانی وجود دارد

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: علاوه بر عوامل طبیعی و حرکت‌های عادی صفحه‌های زمین‌شناختی، هر فعالیتی که باعث تغییر قابل توجه در تنش‌های اطراف گسل‌های فعال شود، می‌تواند زمینه‌ساز فعال شدن یک گسل باشد؛ البته به شرط آن که گسل در آستانه لغزش و انرژی لازم در آن ذخیره شده باشد.

وی   ساخت سدهای بزرگ و پر شدن مخازن آبی را نمونه‌ای از این فعالیت‌ها دانست و افزود:  وزن زیاد آب در پشت سدها و نفوذ آب به عمق زمین می‌تواند فشار وارده بر سنگ‌های زیر مخزن را تغییر دهد و در برخی موارد باعث لغزش و فعال شدن گسل‌های نزدیک شود. نمونه‌های متعددی از این پدیده در دنیا ثبت شده است.

او ضمن اشاره به تزریق یا برداشت سیالات از مخازن زیرزمینی، به‌عنوان نمونه دیگری از عوامل فعال کردن گسل‌های زلزله، بیان کرد:  فعالیت‌هایی مانند تزریق آب، گاز، یا برداشت نفت و گاز از مخازن زیرزمینی می‌تواند تعادل تنش‌ها را در اعماق زمین بر هم بزند و  حتی در برخی موارد منجر به رخداد زمین‌لرزه‌های قابل توجه شود.

برداشت گسترده آب زیرزمینی و استخراج از معدن در مقیاس وسیع از عوامل  مؤثر در تحریک گسل

عضو شورای علمی مرکز لرزه‌نگاری کشوری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، برداشت وسیع آب‌های زیرزمینی و فرونشست زمین را عاملی دیگر در این زمینه برشمرد و گفت:  کاهش ناگهانی فشار در لایه‌های زیرزمینی، به ویژه در مناطقی که برداشت آب به طور گسترده انجام می‌شود، می‌تواند موجب تغییر تنش و تحریک گسل‌ها شود.

حبیبی افزود: حفاری و استخراج مواد معدنی و انفجارهای پی‌درپی در معادن، به ویژه در مقیاس وسیع   یا پروژه‌های عمرانی بزرگ نیز  می‌تواند باعث تغییرات تنش،  بی‌ثباتی و تحریک گسل‌های محلی و وقوع زلزله‌های القایی شود.

او تأکید کرد: در برخی موارد، این نوع مداخلات انسانی منجر به رخداد زمین‌لرزه‌هایی با بزرگی بالا (حتی بالای ۶ ریشتر) شده است. البته وقوع چنین زمین‌لرزه‌هایی نیازمند وجود گسل‌های آماده به فعالیت و شرایط زمین‌شناسی خاص است. در نتیجه، عوامل انسانی از طریق تغییر در تنش‌های زمین می‌توانند موجب فعال شدن گسل‌ها شوند، اما این موضوع به شرایط خاص منطقه و میزان انرژی ذخیره شده در گسل بستگی دارد.  بیشتر این زلزله‌ها کوچک و محلی هستند، اما در شرایط خاص و با وجود گسل‌های آماده به فعالیت، امکان رخداد زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر نیز وجود دارد.

وی خاطرنشان کرد: به طور کلی، هر فعالیت انسانی که باعث تغییر قابل توجه در تنش‌های زمین شود، می‌تواند زمینه‌ساز فعال شدن گسل‌ها و ایجاد زمین‌لرزه القایی باشد. این موضوع یکی از مباحث مهم و مورد توجه در مدیریت و پایش پروژه‌های بزرگ عمرانی و صنعتی است.

به طور کلی، بحران فرونشست زمین و کاهش آب‌های زیرزمینی تاثیر قابل توجهی بر تحریک بروز زلزله یا فعال شدن گسل‌ها ندارد. دلیل اصلی این است که گسل‌های فعال معمولاً در اعماق زیاد (بین ۵ تا ۱۵ کیلومتر و حتی بیشتر) قرار دارند، در حالی که فرونشست و افت سطح آب‌های زیرزمینی عمدتاً پدیده‌هایی سطحی و محدود به لایه‌های کم‌عمق زمین هستند.

تأثیر فرونشست بر فعال شدن گسل، شدید نیست

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران عنوان کرد: تغییرات تنش ناشی از فرونشست، به دلیل تدریجی بودن و محدود بودن به لایه‌های سطحی، قدرت کافی برای تحریک گسل‌های عمیق و فعال را ندارد. حتی اگر اثری وجود داشته باشد، آن‌قدر ناچیز است که از نظر علمی ارزش بررسی و مطالعه جدی ندارد. همچنین، کاهش آب‌های زیرزمینی و فرونشست ممکن است در برخی مناطق باعث ایجاد ترک‌های سطحی، نشست ساختمان‌ها و آسیب به زیرساخت‌ها شود، اما ارتباط معناداری میان آن تحریک زلزله‌های بزرگ یا فعال شدن گسل‌های اصلی نیست.

وی نتیجه گرفت: نگرانی درباره نقش فرونشست و کاهش آب‌های زیرزمینی در تحریک زلزله‌ها یا تشدید اثرات آن‌ها، از نظر علمی و تجربی قابل توجه نیست و بیشتر باید بر پیامدهای مستقیم فرونشست بر زیرساخت‌های شهری و روستایی تمرکز شود تا بر تحریک گسل‌ها و بروز زلزله.

به گزارش اقتصادران،  مانور سراسری زلزله در کلانشهر تهران، پنجشنبه دوم اسفند ماه برگزار شد. علی نصیری رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، در نشست خبری مانور سراسری زلزله، آمادگی برای وقوع زلزله احتمالی در تهران را زیر ۵۰ درصد خواند و گفت: علی رغم تلاش‌های صورت گرفته در دستگاه‌های مختلف، آمادگی فعلی در صورت وقوع زلزله در پایتخت کافی نیست.

او با اشاره به سرقت رفتن برخی از تجهیزات ثبت زمین لرزه در برخی از نقاط شهر و استان تهران، گفت: سرقت این تجهیزات دردسرهایی را به ویژه در ثبت زمین لرزه‌ها در برخی نقاط به وجود می‌آورد.

مهدی زارع، استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی، می‌گوید: در شرایطی که ما در کشور با مشکلات اقتصادی زیادی روبرو هستیم و تحریم‌های سنگین هم همچنان وجود دارند، سازمان‌های مربوطه تجهیزات لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی را با هزار گرفتاری تهیه می‌کنند و اگر دزدی اتفاق بیفتد و تجهیزات به سرقت بروند، عملا جایگزین کردن این دستگاه‌ها و تجهیزات کار بسیار سخت و در خیلی از مواقع غیرممکن خواهد بود.

سارقان خیری از سرقت تجهیزات لرزه‌نگاری نمی‌بینند فقط ابزار را تخریب می‌کنند

او می‌گوید: مواردی از سرقت تجهیزات لرزه‌نگاری بوده است که بعد از مدتی پلیس اطلاع داده که تجهیزات و دستگاه‌ها پیدا شده‌اند و معلوم می‌شود که فرد یا افرادی که به سرقت اقدام کرده‌اند، نتوانسته‌اند از این تجهیزات پیشرفته استفاده کنند و آن‌ها را به فروش برسانند و معمولا مجبورند آن‌ها را دور بیندازند.

استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی تاکید می‌کند: درست است که تجهیزات و دستگاه‌های لرزه‌نگاری ابزار گران قیمتی هستند اما عملا استفاده عمومی هم ندارند و به موسسه دیگری هم نمی‌شود آن‌ها را فروخت و اگر پس از سرقت به موسسه دیگری فروخته شوند، فوری سرنخ آن پیدا می‌شود که دستگاه‌ها چه هستند و از کجا آمده‌اند.

زارع همچنین تصریح می‌کند: سارقان از سرقت تجهیزات و دستگاه‌های لرزه‌نگاری خیر نمی‌بینند اما قسمت تلخ ماجرا اینجا است که عملا ابزار پایش و مطالعه زلزله شناسی را تخریب می‌کنند.

او ادامه می‌دهد: ابزار و تجهیزات لرزه‌نگاری قیمت بالایی دارند و ارزش آن‌ها از چند صد دلار تا چند هزار دلار تمام می‌شود و قیمت‌های قابل ملاحظه‌ای دارند ولی سارق پس از سرقت نمی‌تواند این ابزار را به قیمت واقعی آن‌ها بفروشد و همان‌طور که گفته شد یا باید آن را دور بیندازد و یا در ازای آن پول خیلی ناچیزی به دست می‌آورد.

این استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی یادآور می‌شود: ما در پژوهشگاه زلزله‌شناسی تا کنون در مواردی شاهد به سرقت رفتن تجهیزات لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی بوده‌ایم و موسسه ژئوفیزیک هم با این مسئله روبرو بوده است؛ نه اینکه همه دستگاه‌ها دزدیده شود ولی این گرفتاری وجود دارد؛ بعد از کارگذاری دستگاه‌ها در جاهای مختلف، گاهی باید یک قسمت حفاظتی لحاظ شود و یا به کسی سپرده شود که اگر نقصی اتفاق بیفتد، این گرفتاری ممکن است بروز پیدا کند و مواردی از سرقت تجهیزات تاکنون وجود داشته است.

دستگاه‌های لرزه‌نگاری درحال خراب شدن هستند

زارع اضافه می‌کند: یک مورد دیگری که از دزدی بیشتر آسیب می‌زند این است که دستگاه‌هایی که الان حدود ۳۰ سال از نصب آن‌ها می‌گذرد و به تعویض و به روزرسانی نیاز دارند، در حال خراب شدن هستند؛ یعنی دزدی تجهیزات یک طرف و خراب و از رده خارج شدن تجهیزات هم در طرف دیگر ماجرا قرار دارد.

او تاکید می‌کند: گرفتاری مهم این است که نسلی از ابزار و تجهیزات لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی از رده خارج می‌شوند و دیگر قابل استفاده نیستند و می‌بینیم اتفاقی که می‌افتد این است که جایگزین کردن آن‌ها به دلایلی که در موارد فوق عنوان شد، مثل کمبود بودجه، در دسترس نبودن خود تجهیزات، وجود تحریم‌ها و … ممکن نیست و خیلی از وقتها چند تا از ایستگاه‌های شبکه‌های مختلف به دلایل مختلف مثل سرقت و از کارافتادگی از رده خارج شده که در عمل از کارافتادگی بیشتر باعث غیرفعال شدن ایستگاه‌های لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی می‌شوند.

برای سرقت دستگاه‌های لرزه‌نگاری کنجکاوی نکنید!

استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی می‌گوید: به سارقان باید بگویم که به تجهیزات و دستگاه‌های لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی دست نگذارند؛ به دردتان نمی‌خورد، پولی برایتان ندارد و کنجکاوی بیخود نکنید و در سرقت این تجهیزات امکان هر اتفاق و حادثه‌ای مثل برق گرفتگی وجود دارد.

او خاطرنشان می‌کند: بیشتر تجهیزات لرزه‌نگاری ما وارداتی است و یک سری تجهیزات ساخت داخل هم الان ایجاد شده است که درصدی از قطعات آن در داخل تولید می‌شود و بخشی هم وارد می‌شوند. آنچه که در حال حاضر به عنوان تجهیزات لرزه‌نگاری و زلزله‌شناسی در کشور نصب شده است همه وارداتی است و ان شاالله نسل بعدی این تجهیزات، تجهیزات تولید داخل خواهد بود و البته هر دو نوع وارداتی و تولید داخل تجهیزات لرزه‌نگاری قیمت بسیار بالایی دارند.

استاد پژوهشکده زلزله‌شناسی می‌گوید: دستگاه‌های لرزه‌نگاری انواع مختلفی مثل سرعت‌نگار، لرزه‌نگار و شتاب‌نگار را دربرمی‌گیرد و قیمت هر کدام متفاوت است و حتی اگر بودجه مورد نیاز برای خرید و تهیه دوباره تجهیزات و دستگاه‌ها پس از سرقت یا تخریب تأمین شود، جایگزین کردن آن‌ها بسیار سخت است.

به گزارش اقتصادران، در حالی که حدود ۱۹۵ سال از بزگترین زلزله تهران می گذرد بر اساس مطالعات انجام‌شده تهران در معرض خطر وقوع زلزله‌های با بزرگی ۷ ریشتر یا بیشتر قرار دارد. طی سال های اخیر هم تکانه هایی رادر این کلان شهر و حومه آن شاهد بوده ایم و در سال ۱۳۹۷، مطالعه‌ای نشان داد که امکان وقوع زلزله‌ای شدید در تهران میان سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۹ وجود دارد.

 به عبارتی زلزله بزرگ در تهران یک واقعیت اجتناب‌ناپذیر است که دیر یا زود رخ خواهد داد. با این حال، عدم آگاهی عمومی، ضعف در برنامه‌ریزی‌های شهری، منافع اقتصادی گروه‌های خاص و کم‌توجهی برخی از مسئولان باعث شده که این موضوع به‌طور جدی در دستور کار قرار نگیرد که البته لازم است با یک رویکرد علمی و عملی، برنامه‌ای مدون برای کاهش خطرات زلزله در تهران اجرا شود چرا که بدون انجام چنین اقداماتی، در صورت وقوع زلزله، تهران با یک بحران بزرگ انسانی، اقتصادی و اجتماعی مواجه خواهد شد که جبران آن سال‌ها به طول خواهد انجامید.

از این رو روز گذشته  مانور ۱۰ هزار نفری زلزله در بوستان ولایت برگزار شد و بیش از ۱۶ کارگروه و۱۱۰ دستگاه اجرایی و سازمان تخصصی در این مانور مشارکت داشتند  و موضوعاتی چون آواربرداری، امداد و نجات، امداد هوایی، حریق و حوادث، اسکان و… شبیه سازی شد.

در گفتگو با جلال ملکی معاونت اجتماعی و سخنگوی آتش‌نشانی تهران به ابعاد نقش مثبت این مانور در صورت وقوع احتمالی زلزله در تهران پرداخته است که در پی می آید.

پیشتر مدیریت ستاد بحران گفته اند تهران آمادگی ۵۰ درصدی زلزله را ندارد،در این مورد چه نظری دارید؟

ایشان اگر از ۵۰ درصد آمادگی گفته‌اند خیلی خوب گفته‌اند .

چطور،یعنی به زعم شما این آمادگی خیلی کمتر از این عدد است؟

اگر بخواهیم منطقی صحبت کنیم تهران خیلی کار دارد تا به روزهای آمادگی برسد و فقط هم نباید یک دستگاه یا بخش را متولی اینکار کنیم.وقتی اسم بحران می آید باید همه دستگاه ها همفکری کنند . آن هم نه در زمانی که زلزله می آید  دور هم جمع شویم و بگوییم چکار کنیم ،این به درد نمی خورد .بهتر است در این روزها که ایام آرامش است دستگاه های امدادی برنامه ریزی کنند  و مردم به وظایف خود عمل کنند .باید نیروهای امدادی خود را تجهیز کنند و دوره های آموزشی و پرسنل مجرب را در اختیار بگیرند و آنهایی که باید منابع مالی را تامین کنند دست بکار شوند و خود مردم هم در راستای گذرادن دوره های آموزشی و ایمن کردن ساختمان ها اقدام کنند.

نقش این مانورها را در بالا بردن ضریب های امنیتی چگونه ارزیابی می کنید؟

این یک مانور گسترده و خوب بود  و می تواند در راستای تعامل و همکاری بهتر دستگاه های امدادی تاثیر بگذارد .اما اگر ما فکر کنیم با آماده شدن یک سازمان مثل آتش نشانی و چند دستگاه دیگر تمام مشکلات شهر ما حل می شود اصلا درست نیست.چرا که سازمان آتش نشانی و امدادی هیچ وقت برای بحران ها تعبیه نشده اند .در هر جای دنیا وقتی یک بحران بزرگ پیش می آید کشورها تسلیم می شوند،مانند جنگل‌سوزی‌ها اخیر آمریکا.

بعنی به عبارتی سازمان آتش نشانی برای بحران تعبیه نشده است؟

نخیر،سازمان های آتش نشانی و امدادی برای بحران تعبیه نشده اند و از این رو در تهران ستاد بحران تشکیل شده که ده ها دستگاه در کنار هم می نشینند و حتی در بحران های بزرگ می بینیم که نیروهای امدادی خارجی وارد عمل می شوند چون می بینند که خود آن کشور دیگر توانایی لازم را ندارد.در همه جای دنیا آتش نشانی ها برای حوادث شهری تعبیه شده اند اما در مواقع بحران می آیند و تا جایی که بتوانند کمک می کنند.

قبلا خبری داشتیم که چنانچه در تهران زلزله ای رخ دهد تا چند روز اول خود مردم باید برای نجات و خودو همراهان تلاش کنند چرا که بواسطه بسته شدن معابر و گوچه ها نیروهای امدادی امکان کمک رسانی سریع را ندارند .

اگر زلزله در حدی باشد که منجر به تخریب ساختمان ها بشود که معابر را بند بیاورد مطمئنا دو سه روز اول مشکلات امدادی وجود دارد. چون تا نیروهای امدادی از استان های معین و کشورهای دیگر بیایند وکمک رسانی کنند زمان خواهد برد و از طرفی خود آنها نیز ممکن است آسیب هایی ببینند و با فرض اینکه در ۵۰ نقطه بخواهند کمک رسانی کنند قطعا کم می آورند و نیروهای لازم را ندارند.نمی توانیم بگوییم یک آتش نشانی قوی و یا یک شهرداری خوب داریم که اگر زلزله بیاید می توانند این موضوع را جمع کنند.نه اینطور نیست و کسانی که الان می دانند ساختمان های فرسوده دارند باید الان خودشان اقدام کنند .

یک سری سوله ستاد بحران شهر تهران ایجاد کرده که این سوله ها امکانات رفاهی خاصی ندارند و در مانور روز گذشته نیز از چادر به صورت نمادین استفاده شد.

ما در آتش نشانی چنین سوله هایی نداریم ،آنها متعلق به ستاد بحران و هلال احمر است و ما چنینی سوله هایی نداریم ضمن اینکه نمی دانم کاربری این سوله ها اسکان دادن یا نگهداری تجهیزات است . من در این مورد اطلاعات دقیقی ندارم.

یعنی صرفا آتش نشانی با چادر می تواند زلزله زدگان را اسکان دهد؟

نه این هم حوزه کار آتش نشانی نیست. البته ما کمک می کنیم و نیروهای داوطلب و مردمی ما خیلی در این زمینه توانمند هستند و لی در مجموع چادر زدن و اسکان دادن وظیفه آتش نشانی نیست.

روند بلندمدت «زمین‌لرزه‌‌‌های ریز و درشت» در محدوده استان تهران با انجام یک پایش علمی، به شناسایی «جغرافیای پرلرزه و کم‌‌‌لرزه» در پهنه ۷۵۰۰  کیلومترمربعی به مرکزیت پایتخت منجر شده که همین دودستگی لرزه‌‌‌ای از نگاه زلزله‌‌‌شناس ایرانی، «آلارم لرزه‌‌‌ای» برای کلان‌‌‌شهر تهران محسوب می‌‌‌شود.

طی ۱۸ سال منتهی به بهمن ۱۴۰۲، در منطقه‌‌‌ای مستطیل‌‌‌شکل به طول ۱۵۰ و عرض ۵۰ کیلومتر -با لحاظ قرارگیری «مرکز تهران» در تقاطع این مستطیل- تعداد ۱۳۴ زمین‌‌‌لرزه با بزرگی بالای ۲.۵ ریشتر به وقوع پیوسته است که بررسی موقعیت این زمین‌‌‌لرزه‌‌‌ها برای «تحلیل اوضاع آینده» قابل اهمیت است.

علی بیت‌‌‌اللهی با تهیه نقشه وقوع این ۱۳۴ زمین‌لرزه که داده‌‌‌های آن از مرکز لرزه‌‌‌نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران استخراج شده است، پس ‌‌‌از بررسی و آنالیز محتوا، کانون زمین‌‌‌لرزه‌‌‌ها را محدوده شرق استان تهران معرفی کرد.

بررسی‌‌‌های این زلزله‌‌‌شناس ایرانی نشان می‌‌‌دهد، طی ۱۸ سال اخیر ۷۵ درصد زمین‌‌‌لرزه‌‌‌های ثبت‌شده در استان تهران، مربوط به محدوده شرق استان است که پراکندگی زلزله‌‌‌ها روی تصویر نقشه نیز این یافته را تایید می‌‌‌کند.

با این حال، محدوده کم‌‌‌لرزه در این نقشه، همان محدوده کلان‌‌‌شهر تهران است که طی این مدت کمتر از ۱۰ درصد از ۱۳۴ زلزله رخ‌داده، در این محدوده یا همان پایتخت به ثبت رسیده است.

در این بررسی یک تضاد رفتاری در موضوع زلزله تهران به چشم می‌‌‌خورد به این معنا که «در شرایطی که تهران پر از گسل فعال است، چرا این کلان‌‌‌شهر در مقایسه با اطراف خود یعنی مناطق دیگری از استان تهران که بیرون از پایتخت است، به عنوان پهنه کم‌‌‌زلزله این نقشه ظاهر شده است؟»

نتایج گفت‌‌‌‌‌‌وگو با علی بیت‌‌‌اللهی مشخص می‌‌‌کند، کارنامه ۱۸ سال اخیر زمین‌‌‌لرزه‌‌‌های استان تهران را می‌‌‌توان با دو فرضیه خوش‌‌‌بینانه و بدبینانه تحلیل کرد که البته «حساسیت موضوع زمین‌لرزه» ایجاب می‌‌‌کند، همواره فرضیه دوم مورد توجه سیاستگذاران قرار بگیرد. تهیه‌‌‌کننده نقشه زلزله‌‌‌های ۱۸ساله استان تهران معتقد است، از‌‌‌ یک‌‌‌سو «وجود ۲۷ گسل جوان در محدوده کلان‌‌‌شهر تهران که ترکیبی از حداقل ۵ گسل اصلی و تعداد قابل‌توجهی گسل فرعی (گسل‌‌‌های با طول کمتر از ۱۰ کیلومتر) است» و از سوی دیگر «وقوع بسیار پایین زلزله در پایتخت»، می‌‌‌تواند پیام «سکون ‌‌‌لرزه‌‌‌ای» را درباره کلان‌‌‌شهر تهران مخابره کند.

«سکون لرزه‌‌‌ای» چیست؟

در این بررسی و براساس تحلیل زلزله‌‌‌شناس ایرانی، «سکون لرزه‌‌‌ای» الزاما پیام دارای جنبه مثبت تلقی نمی‌‌‌شود چون علائم ظاهری در سطح زمین (آبرفت‌‌‌ها) در مناطقی از تهران که با گسل‌‌‌های جوان در ارتباط است، «وجود تنش در محدوده تهران» را تایید می‌‌‌کند. این علائم همان «شکل خاک‌‌‌های سطحی و آبرفتی» است که بیش‌‌‌از ۲۰ مورد از آنها در محدوده مناطق ۲۲گانه کلان‌‌‌شهر تهران شناسایی شده و یک نمونه آن در گسل «ونک‌‌‌پارک» واقع در ضلع جنوبی اتوبان همت عکس‌‌‌برداری شده است.

به این ترتیب، در زیر سطح زمین تنش‌‌‌های لرزه‌‌‌ای در حال ایجاد است اما از آنجا که این تنش‌‌‌ها با «زمین‌‌‌‌‌‌لرزه‌‌‌های خفیف و خرد یا کوچک و متوسط» آزاد نمی‌‌‌شود، مطابق فرضیه بدبینانه می‌‌‌توان این وضعیت را «تجمع تنش لرزه‌‌‌ای» تحلیل کرد به‌طوری‌که تنش‌‌‌ها به عنوان نیروی زیاد در پوست زمین در محدوده کلان‌‌‌شهر منجر به فعالیت حرکتی صفحات گسلی نشده است.بیت‌‌‌اللهی این «تجمع تنش» در پایتخت را تحت عنوان «قفل‌‌‌شدگی گسل‌‌‌ها» توصیف می‌‌‌کند که با وجود گسل‌‌‌های کاری و فعال در این محدوده، احتمال دارد در اثر زلزله احتمالی در آینده، نیروی آزادشده حاصل از این انباشت تنش، قوی ظاهر شود.زلزله‌‌‌شناس ایرانی با چنین هشدار لرزه‌‌‌ای از بررسی‌‌‌هایی که درباره نقشه ۱۸ساله زمین‌‌‌لرزه‌‌‌های تهران و استان تهران انجام داده است، خطاب به سیاستگذاران توصیه می‌‌‌کند با لحاظ همین فرضیه بدبینانه لازم است دستگاه‌‌‌های دقیق پایش «تغییر شکل پوسته زمین» در محدوده شهر تهران برای رفتارشناسی و آنالیز گسل‌‌‌های جوان نصب و فعال شود تا پایتخت برای هر نوع احتمال وقوع زلزله بزرگ در اثر آزاد شدن احتمالی تنش‌‌‌های انباشت، «آمادگی و تاب‌‌‌آوری» لازم را داشته باشد.

در این بررسی تصریح شده است، «تعداد رخداد‌‌‌های لرزه‌‌‌ای به مراتب کمتر واقع در محدوده شهری تهران، با توجه به وجود گسله‌های کاری و فعال متعدد واقع در آن، بی‌گمان معرف سکون لرزه‌ای نسبی تهران و احتمالا قفل‌شدگی گسله‌ها و تجمع تنش است که ضرورت پایش دقیق لرزه‌ای تهران را گوشزد می‌کند.‌»

بیت‌‌‌اللهی مدیر بخش زلزله‌‌‌شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تاکید براینکه پیش‌بینی زلزله در حال حاضر امری غیرممکن است و حتی کشورهایی مثل ژاپن که پیش‌‌‌قراولان دانش زلزله‌‌‌شناسی محسوب می‌‌‌شوند نیز چنین ادعایی را ندارند، معتقد است: اما حتما نباید سکون لرزه‌‌‌ای گسل‌‌‌های تهران ما را فریب دهد کمااینکه گسل آناتولی مسبب زلزله مرگبار ترکیه سال‌‌‌ها در سکون لرزه‌‌‌ای قرار داشت.