برچسب: داروسازان

به گزارش اقتصادران، در سال ۱۴۰۴، رکود صنعت نسبت به سال ۱۴۰۳ رکورد زد . در تمام سال گذشته صنعت در وضعیت رکود قرار داشت. مرور شامخ فروردین تا بهمن ماه ۱۴۰۴ به خوبی نشان می‌دهد، وضعیت کسب و کارها در تمام مدت مورد اشاره به دلیل نوسانات شدید افزایشی نرخ ارز و شرایط قیمتی بی‌ثبات عملا نتوانستند برنامه‌ریزی برای خرید نهاده‌های مورد نظر داشته باشند . وضعیتی که هر ماه تشدید می‌شد. مقاطعی که اینترنت با خاموشی مواجه شد، این وضعیت بدتر شد. در آن مقاطع امکان برقراری ارتباط برای خرید مواد اولیه و ثبت سفارش خارجی و مشتریان جهت صادرات وجود نداشت.

گذشته از اینکه به گفته فعالان اقتصادی کمبود و افزایش شدید قیمت مواد اولیه و نهاده‌های تولید ادامه تولید را برای صنایع سخت کرده بود. در این فضا به‌طور مستمر کسب و کارها با چالش، مقررات خلق‌الساعه روبه‌رو بودند. به‌طوری که مدت‌ها چالش‌ها  و  ارایه قوانین خلق‌الساعه پی در پی و به دنبال آن تداوم رکود تورمی باعث شده حتی شرکت‌هایی که سال‌ها بدون دریافت تسهیلات و با تلاش کارخانه خود را سرپا نگه داشته بودند، برای تامین هزینه‌های جاری خود و حتی پرداخت حقوق و دستمزد نیز با کمبود نقدینگی مواجه باشند. رویدادی که خود عاملی برای تعدیل سنگین نیروی انسانی بود. این تعدیل گاهی ناشی از ورشکستگی شرکت‌ها بود و گاهی برای عدم پوشش همه نیروها.

این شرایط بخشی از چالش‌های فعالان اقتصادی در آن مقاطع بود. چالش‌هایی که با جنگ تقویت شد. بحران‌های که همه صنایع را به ‌شدت تضعیف کرده. یکی از صنایعی که به دنبال شرایط کنونی به ‌شدت تضعیف شده، صنعت دارو است. این موضوع را گزارش جدید اتاق بازرگانی تهران پیرامون آثار جنگ بر صنعت دارو منتشر و به خوبی نشان می‌دهد.

پاشنه آشیل صنعت دارو

بررسی میزان وابستگی‌های صنعت دارو به سه بخش «صنایع شیمیایی»، «زنجیره بسته‌بندی و لجستیک» و «واردات مواد اولیه و مواد نهایی» نشان می‌دهد بخشی از پاشنه آشیل صنعت دارو در شرایط کنونی این سه بخش هستند.  وابستگی به صنایع شیمیایی: بخش تولید مواد شیمیایی با ضریب ۰.۲۲۳ قوی‌ترین پیوند پیشین را با صنعت دارو دارد. این عدد به این معناست که برای تولید هر واحد محصول دارویی در ایران، بیش از ۲۲ درصد از کل نهاده‌های واسطه‌ای به‌طور مستقیم از صنایع شیمیایی تامین می‌شود. این میزان وابستگی نشان می‌دهد که صنعت دارو به ‌شدت نسبت به محصولات بخش پتروشیمی و صنایع شیمیایی پایه حساس است و هرگونه اختلال در تولید مواد اولیه شیمیایی می‌تواند مستقیما به کاهش تولید یا افزایش بهای تمام شده دارو منجر شود.  زنجیره بسته‌بندی و لجستیک: پیوندهای پیشین با بخش‌های لاستیک و پلاستیک ۰.۰۵۴۸ و کاغذ و فرآورده‌های کاغذی ۰.۰۴۸۱در رتبه‌های دوم و سوم اهمیت قرار دارند. این موضوع بیانگر آن است که صنعت دارو علاوه بر مواد موثره، وابستگی بالایی به صنایع جانبی برای بسته‌بندی استاندارد مانند بلیسترها، پوکه‌ها و جعبه‌های مقوایی دارد.

همچنین ضریب بخش عمده‌فروشی و خرده‌فروشی ۰.۰۳۹۶ و حمل‌ونقل جاده‌ای بار ۰.۰۱۴۷ نشان‌دهنده اهمیت فرآیندهای بازرگانی و انتقال فیزیکی نهاده‌ها در این زنجیره است.  تولیدات داخلی صنعت دارو: ضریب ۰.۰۲۸ برای خود صنعت دارو نشان‌دهنده وجود پیوندهای داخلی است یعنی واحدهای داروسازی برای تکمیل فرآیند تولید خود، محصولات واسطه‌ای و نیمه‌ساخته را از دیگر شرکت‌های دارویی داخل کشور خریداری می‌کنند که نشان از شکل‌گیری یک زنجیره ارزش داخلی در این صنعت دارد. این نتایج ضرورت وضعیت آماده‌باش، آرایش جنگی و هماهنگی در بدنه دولت را نشان می‌دهد، چراکه ناهماهنگی در بخش‌های نامبرده شده، کل زنجیره را تهدید می‌کند. به عنوان مثال عدم تخصیص ارز یا ترخیص نشدن مواد اولیه از گمرک به معنای توقف یا اختلال در تولید خواهد بود. علاوه بر این، افزایش روزانه قیمت اقلام نیز ناشی از همین پیوندهاست. وقتی نرخ ارز تک نرخی می‌شود، تورم از صنایع بالادستی مانند پتروشیمی و مواد بسته‌بندی از طریق همین ضرایب به بخش دارو منتقل شده و به دلیل قیمت‌گذاری دستوری، منجر به کمبود نقدینگی و خطر توقف خطوط تولید می‌شود.

خطر در کمین تجارت دارو

طبق گزارش کارشناسان اتاق بازرگانی تهران، تجارت بین‌المللی در زنجیره ارزش دارو، عمدتا به مواد اولیه، حلال‌های استراتژیک و حد واسطه‌ای تولید از سویی و از سوی دیگر مربوط به فرآورده‌های دارویی نهایی، واکسن‌ها و آنتی‌سرم‌ها می‌شود. تحلیل سبد صادراتی ایران نشان می‌دهد، در سال ۲۰۲۳ (سال ۲۰۲۳ به عنوان جدیدترین سالی که اقلام قطعی آن منتشر شده است) صادرات ایران به ‌شدت تحت تاثیر محصولات پایه پتروشیمی است. محصولاتی مانند متانول با ارزش بیش از ۲ میلیارد دلار و اتیلن گلیکول با ارزش ۴۵۲ میلیون دلار در صدر قرار دارند.

نکته نگران‌کننده، وابستگی ۸۳ تا ۱۰۰ درصدی این اقلام به بازار چین است که ریسک تمرکز جغرافیایی بالایی را در زمان بحران نشان می‌دهد.  واردات دارو نقاط آسیب‌پذیر زنجیره ارزش را نشان می‌دهد، چراکه تولید داخلی دارو بدون واردات مستمر برخی نهاده‌های کلیدی امکان‌پذیر نیست. در حوزه مواد اولیه، وابستگی شدید به واردات آنتی‌بیوتیک‌ها و ویتامین‌ها وجود دارد. واردات ۱۲۳ میلیون دلاری سایر آنتی‌بیوتیک‌ها که بیش از ۶۰ درصد آن مستقیما از چین تامین می‌شود، نشان‌دهنده این است که اختلال در روابط تجاری با چین یا انسداد مسیرهای دریایی، تولید آنتی‌بیوتیک در داخل را با خطر مواجه می‌کند. همچنین اقلامی مانند متیونین و ایزوسیانات‌ها با وابستگی شدید به مبدا امارات، نقاط حساس زنجیره هستند.

در حوزه داروهای نهایی، واردات ۴۴۵ میلیون دلاری داروهای خرده‌فروشی در صدر قرار دارد.  هزینه‌های حمل‌ونقل به دلیل دور زدن مسیرهای سنتی و استفاده از بنادر جایگزین نظیر عمان و چابهار افزایش یافته است. علاوه بر این اکنون با شوک تک نرخی شدن ارز و دشواری در حواله‌کرد مبالغ، نقدینگی شرکت‌ها را با مشکل مواجه کرده است. در این میان بررسی ساختار صادراتی نشان می‌دهد، ساختار صادراتی به سمت فرآورده‌های با ارزش افزوده بالاتر است. آنتی‌سرم‌ها و فرآورده‌های خونی با ۵۸ میلیون دلار صادرات، موفق‌ترین کالاهای دارویی ایران در بازارهای جهانی بوده‌اند. سایر داروهای خرده‌فروشی نیز عمدتا به کشورهای منطقه مانند سوریه، افغانستان و عراق صادر شده‌اند. این نشان می‌دهد که توان صادراتی دارو در ایران، با وجود پیشرفت‌های تکنولوژیک، همچنان در مرزهای بازارهای سنتی منطقه باقی مانده است. در ضمن تمرکز بالای صادرات بر چین و هند، ضرورت تنوع‌بخشی مقاصد صادراتی را دوچندان کرده است. همچنین لازم است منابع محدود ارزی به سمت تامینAPI‌های ضروری هدایت شود.

شوک جنگ

طبق داده‌های اتاق بازرگانی تهران، در جنگ اخیر توان مهندسی و تجهیزات صنعت مورد آسیب جدی قرار گرفت. بر اثر جنگ، شرکت‌هایی که سازنده تجهیزات مورد استفاده در خطوط تولید صنایع داروسازی بودند، تخریب شدند. این آسیب بر توان داخلی بازسازی و نوسازی خطوط تولید مواد موثره دارویی اثرگذار شد. علاوه بر این، تخریب شرکت‌های تحقیق و توسعه و تولید برخی مواد موثره با فناوری بالا نیز بر تولید این داروها اثرگذار بود. البته میزان اثرگذاری تخریب‌های این مراکز هنوز مشخص نیست.

داده‌های موجود نشان می‌دهد، در این مدت برخی کارخانه‌ها مثل کارخانه‌های تولید محصولات استریل و سرم آسیب ندیدند. اما تخریب سایر واحدهایی که این بخش‌ها به آنها وابسته بودند، منجر شده است تولید فرآورده‌های تزریقی و سرم تحت تاثیر قرار بگیرد.

در میان واحدهایی که در دوران جنگ آسیب دیدند، مراکز پخش و انبارها نیز بودند. این گذشته از آسیب مالی و آسیب جانی بود که به این بخش‌ها تحمیل شد.

تحلیلگران معاونت اقتصادی اتاق تهران معتقدند با آغاز جنگ در اسفندماه، برنامه‌های استراتژیک مبتنی بر قانون هفتم توسعه از جمله ذخیره‌سازی استراتژیک موقتا متوقف شد. در مقابل اولویت نظام سلامت، توزیع دارو و تامین فوری اقلام اورژانسی شد. شرایط کلان سال جدید نیز افزایش هزینه‌های همه نهاده‌های تولید از مواد اولیه تا هزینه‌های دستمزد را می‌طلبد. بر همین اساس برآورد فعالان صنعت دارو پس از ایام عید نشان می‌دهد جز حقوق و دستمزد، هزینه‌های تولید بیش از ۱۴۰ درصد رشد دارد. این موضوع به دلیل آزادسازی نرخ ارز نهاده‌ها از جمله مواد شیمیایی و بسته‌بندی، از ارز ترجیحی به ارز مبادله‌ای است. در چنین شرایطی عدم تغییر شیوه قیمت‌گذاری دارو، انگیزه تولید را از بین برده و خواهد برد و ممکن است خطوط تولیدی که قادر به پوشش هزینه‌های سربار خود نباشند، به ناچار تعطیل شوند.

توصیه‌های سیاستی

تحلیلگران اتاق بازرگانی تهران برای رفع چالش کنونی صنعت دارو چند پیشنهاد سیاستی و فنی دارند. طبق اظهارات آنها، بررسی چالش‌های زنجیره ارزش دارو و شوک‌های وارد آمده به آن در جنگ نشان می‌دهد در بدنه ستادی دولت ناهماهنگی وجود دارد و دولت فاقد آرایش جنگی در سازمان‌های متولی دارو است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود در سازمان غذا و دارو یا وزارت بهداشت مدیریت بحران جنگ به صورت واحد انجام شود و تصمیم‌گیری‌ها فراتر از بروکراسی زمان صلح باشد. این مدیر باید قدرت تصمیم‌گیری لحظه‌ای داشته باشد و بتواند ناهماهنگی بین دستگاه‌هایی نظیر بانک مرکزی، گمرک و وزارت صمت را رفع کند. پیشنهاد دیگر، اصلاح فوری نظام قیمت‌گذاری است، چراکه صنعت دارو نمی‌تواند با تورم بالای ۵۰ درصد در نهاده‌ها و افزایش بیش از ۱۴۰ درصدی هزینه‌ها، با مدل‌های قبلی قیمت‌گذاری به تولید ادامه دهد.

اتاق تهران پیشنهاد می‌دهد اجرای قیمت‌گذاری در دو مرحله اصلاح شود؛ نخست، جبران تورم و هزینه‌های اعمال نشده سال گذشته و دوم، پوشش هزینه‌های تولید فعلی بر اساس نرخ‌های جدید ارز و دستمزد. همچنین لازم است برای کالاهایی که ارز ترجیحی دریافت نمی‌کنند، قیمت‌گذاری آزاد شود. پیشنهاد دیگر پیرامون ارایه تسهیلات ارزی و گمرکی است. به عنوان نمونه پذیرش برات اسنادی بدون تعهد بانکی است. برای کالاهایی که ارز آنها توسط خود شرکت بدون انتقال ارز تامین می‌شود، گمرک و سازمان غذا و دارو باید اجازه ترخیص فوری با حداقل اسناد و بدون نیاز به کدهای ساتا یا سپرده‌گذاری بانکی صادر کنند. فعالان اقتصادی خواستار پذیرش برات اسنادی مدت‌دار بدون تعهد سیستم بانکی هستند تا نقدینگی ریالی آنها در بانک‌ها حبس نشود.

همچنین تسهیل مسیرهای لجستیکی جدید از طریق عمان، چابهار و کریدور ریلی آسیا میانه به جای هاب مسدود شده امارات ضروری است. علاوه بر این، پیشنهاد می‌شود دولت و بانک مرکزی به منظور کاهش نیاز شرکت‌ها به نقدینگی، اجازه دهند ۱۰ درصد مبلغ ثبت سفارش در ابتدا پرداخت شده و ۹۰ درصد باقیمانده، ۶ ماه بعد و به نرخ زمان تخصیص ارز تسویه شود. اجرای فوری رویه ۱۰-۹۰ توسط بانک مرکزی برای کاهش نیاز شرکت‌های فعال در صنعت دارو به سرمایه در گردش و نقدینگی ضروری است. همچنین با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی کشور می‌توان با توجه به نزدیک شدن زمان ارایه صورت‌های مالی شرکت‌ها، استمهال ۶ ماهه مالیاتی را برای صنعت دارو با هدف کمک به توان نقدینگی شرکت‌ها پیشنهاد داد.

برای جلوگیری از تعدیل نیرو در شرایط جنگی، پیشنهاد می‌شود پرداخت حق بیمه سهم کارفرما به سازمان تامین اجتماعی به مدت ۶ ماه به تعویق بیفتد. طبق گزارش اتاق تهران، برآورد فعالان صنعت دارو این است که این اقدام می‌تواند ۲۰ تا ۳۰ درصد از فشار هزینه‌ای شرکت‌ها را کاهش دهد. از سوی دیگر، دولت باید به قید فوریت بدهی دانشگاه‌های علوم پزشکی به صنعت را تسویه کند تا چرخه خرید مواد اولیه متوقف نشود. البته استفاده از ابزارهایی مانند اوراق گام یا تهاتر سهام برای تسویه بدهی فقط در صورتی راهگشاست که قابلیت نقدشوندگی سریع داشته باشد. پیشنهاد می‌شود در زمان اضطرار، پروتکل‌های تولید جنگی ابلاغ شود که شامل تسهیل الزاماتGMP و تعلیق موقت برچسب اصالت باشد تا سرعت رسیدن دارو به بیمار افزایش پیدا کند و به تاخیر نیفتد.

به گزارش اقتصادران، یکی از نگرانی‌های مهم در ایام جنگ، نحوه تولید و تامین و توزیع دارو و تجهیزات پزشکی است. از ۹ اسفند و با آغاز حملات هوایی امریکا و اسراییل به کشورمان، اگرچه که مسوولان حوزه سلامت این اطمینان را می‌دادند که هیچ مشکلی در تولید و تامین دارو ایجاد نخواهد شد، اما با هدف قرار گرفتن چند کارخانه داروسازی و انبارهای ذخایر دارو و شیرخشک در برخی شهرها و همچنین انهدام کامل انستیتو پاستور و کارخانه توفیق دارو در حملات هوایی امریکا و اسراییل، این نگرانی افزایش یافت که زنجیره تولید و تامین دارو و تجهیزات پزشکی با مشکل مواجه شود. محمد هاشمی؛ سخنگوی سازمان غذا و دارو، در گفت‌وگو با «اعتماد» می‌گوید که در جنگ رمضان، حدود ۳۰ واحد تولیدی دارو و تجهیزات پزشکی، آسیب‌های جزیی یا کلی دید و به عنوان مثال، یک کارخانه تولید اقلام بیمارستانی و اتاق عمل که در مجاورت اهداف خاص قرار داشت، در حدی دچار آسیب جدی شد که خط تولید این کارخانه به‌ طور موقت متوقف شد.

هاشمی همچنین می‌گوید که کارخانه‌های دارو و تجهیزات پزشکی نیز تحت‌تاثیر شرایط، خسارت‌هایی متحمل شدند که اقدامات لازم برای بازسازی و احیای ظرفیت تولید در دستور کار قرار گرفت.

اما علاوه بر خسارات ناشی از حملات هوایی به کارخانه‌های داروسازی و تولید‌کننده تجهیزات پزشکی، نگرانی بابت اختلال در زنجیره تولید و تامین این کالاهای استراتژیک از این جهت رو به افزایش بود که به دلیل شرایط خاص کشور، تمام گذرگاه‌های هوایی ورود کالا به ایران برای حفظ امنیت، مسدود بود و گذرگاه‌های دریایی در شرق، شمال و جنوب کشور هم بارها هدف حملات هوایی امریکا و اسراییل قرار گرفت و بنابراین، تنها مسیر ممکن برای واردات کالاهای حیاتی، مسیر ریلی و زمینی در شمال کشور بود.

طبق گزارش‌هایی که در ایام جنگ توسط جمعیت هلال‌احمر ارایه شد، از نیمه اسفند و به دنبال افزایش تعداد مجروحان غیرنظامی و آسیب‌های جدی به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، ۱۱ کشور محموله‌های دارو، کمک‌های امدادی، تجهیزات بیمارستانی و مواد غذایی در قالب کمک‌های بشردوستانه و از طریق مسیرهای ریلی و زمینی به ایران فرستادند که این اقلام توسط جمعیت هلال‌احمر تحویل و توزیع شد. سازمان پزشکان بدون مرز و کشورهای ترکیه، ترکمنستان، عراق، چین، هند، روسیه، آذربایجان، ازبکستان، تاجیکستان، ارمنستان و داغستان روسیه در چند نوبت محموله‌های امدادی، دارویی، مواد غذایی، خودروهای سنگین، تجهیزات پزشکی، تجهیزات آوار‌برداری، آمبولانس و اقلام زیستی برای ایران ارسال کردند ولی مسوولان حوزه سلامت، ضمن تقدیر از دولت‌های این کشورها و مردمی که برای هموطنان ایرانی کمک می‌فرستادند، تاکید داشتند که باید همچنان از ظرفیت تولید داخلی استفاده شود، چون حجم آسیب‌های جانی و خسارات مالی در حملات هوایی امریکا و اسراییل، بسیار فراتر از این کمک‌های بشردوستانه است.

هاشمی البته در گفت‌وگو با «اعتماد» در تشریح وضعی که دست‌اندرکاران تولید و تامین این کالای استراتژیک با آن مواجه بودند، اطمینان می‌دهد که در طول ۴۰ روزی که ایران با جنگ دست و پنجه نرم می‌کرد، خللی در زنجیره تولید و تامین و توزیع دارو و تجهیزات پزشکی ایجاد نشد ولی نکته مهم این است که به‌ طور معمول، در ایام جنگ علاوه بر داروهایی که مصرف معمول گروه‌های متفاوت بیماران هستند، برخی داروها و تجهیزات پزشکی به دلیل افزایش شمار مجروحان جنگی و بستری‌های تروما، پرمصرف‌تر می‌شود. سرم‌های شست و شو و قندی و نمکی، مسکن‌ها، داروهای ضد عفونت، داروهای بیهوشی، انواع ویتامین‌ها، اقلام موردنیاز جراحی‌ها، اقلام موردنیاز در ترمیم شکستگی‌ها و سوختگی‌ها، در ایام جنگ بیشترین مصرف را دارند. مسوولان سازمان غذا و دارو همواره این اطمینان را داده‌اند که ذخایر دارویی به مدت ۶ ماه تامین شده که این ذخیره ۶ ماهه، شامل تمام اقلام و ازجمله پرکاربردترین‌های در ایام جنگ هم می‌شود ولی نکته مهم این است که بودجه و اعتباراتی که برای روند تولید و تامین دارو و تجهیزات پزشکی در لایحه بودجه ۱۴۰۵ پیش‌بینی شد، پیش از شروع جنگ به مجلس ارایه شده بود و شنیده‌های «اعتماد» حاکی از آن است که اعتبار تخصیص یافته به سازمان غذا و دارو برای تامین ذخایر استراتژیک، رقمی معادل تامین ذخایر برای مدت ۳ ماه است. البته رییس سازمان غذا و دارو، هفته قبل در گفت‌وگو با «اعتماد» خبر داد که از روز یکشنبه ۱۶ فروردین، اولین بخش از اعتبارات ارزی و بودجه مورد نیاز تولید و تامین دارو توسط بانک مرکزی تخصیص داده شده و طبق قرار مقرر در سال ۱۴۰۴، ارز اختصاص یافته به دارو، مثل پارسال ارز ترجیحی ۲۸ هزار تومانی خواهد بود.

هاشمی هم در گفت‌وگو با «اعتماد» درباره وضعیت تولید و تامین دارو در طول جنگ و نحوه مدیریت این وضع باتوجه به تجربه برگرفته از ایام جنگ ۱۲ روزه می‌گوید: «تامین دارو به ‌صورت لحظه‌ای و تحت نظارت مستقیم سازمان غذا و دارو رصد می‌شود و معاونان غذا و داروی دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور نیز به ‌طور مستمر این فرآیند را پیگیری می‌کنند. تاکنون هیچ‌گونه گزارش مبنی بر کمبود شیرخشک، دارو یا تجهیزات پزشکی ثبت نشده است. در روزهای ابتدایی جنگ ۱۲ روزه، جمعیت مواج در شهرهای مهمانپذیر، چالش‌های موقتی در زنجیره تامین دارو، شیرخشک و تجهیزات پزشکی ایجاد کرد ولی با تدابیر اتخاذ شده، وضعیت به سرعت به حالت عادی بازگشت. در این دور از جنگ هم با بهره‌گیری از تجربیات جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، مدیریت هوشمندانه‌ای در تامین اقلام ضروری صورت گرفت و از بروز چالش‌های مشابه جلوگیری شد. تنها مساله قابل اشاره در روز نخست، مربوط به مباحث لجستیکی و ایاب ‌و ذهاب بود که با هماهنگی شرکت‌های پخش، مرتفع شد. در مجموع، تاکنون هیچ گزارش منفی در خصوص تامین دارو، شیرخشک و تجهیزات پزشکی واصل نشده است.»

سوال «اعتماد» از این کارشناس حوزه سلامت این بود که در این نوبت از جنگ، وضعیت تولید و تامین داروهای استراتژیک شامل اعصاب و روان، انسولین، شیرخشک، داروهای بیماران سرطانی و ام‌اس و قلبی چگونه مدیریت شد آن هم باتوجه به اینکه پیش از آغاز جنگ، گزارش برخی دست‌اندرکاران حوزه سلامت، حاکی از کمبود حدود ۳۰۰ قلم دارو به دلیل مشکلات ناشی از انتقال ارز بود که هاشمی در جواب این سوال می‌گوید: «تعریف سازمان غذا و دارو از مفهوم کمبود دارو مبتنی بر شاخص‌های فنی و آماری دقیق است. در هر کشوری، حتی در شرایط بهینه، امکان بروز کمبودهای مقطعی در برخی اقلام دارویی وجود دارد؛ گاه حتی اصلاح یا به‌روزرسانی خطوط تولید می‌تواند موجب وقفه‌های کوتاه‌مدت در عرضه شود که امری متعارف در نظام‌های دارویی جهانی است. سازمان غذا و دارو به عنوان مرجع رسمی و با دسترسی به آمار مستند، تنها نهاد برای ارایه گزارش دقیق در این حوزه است. گاهی تقاضای بیماران یا پزشکان برای برندهای خارجی داروهایی که نمونه داخلی آنها با کیفیت مطلوب در بازار موجود است، ازسوی برخی به عنوان کمبود تلقی می‌شود درحالی که از منظر فنی و حاکمیتی، کمبودی در عرضه وجود ندارد. انسولین نمونه‌ای از این دسته داروهاست که تولید داخلی آن تامین است، اما ترجیح برخی بیماران برای مصرف برند خارجی، ممکن است چالش‌هایی در دسترسی ایجاد کند. مطابق مقررات جاری، در صورت وجود تولید داخلی با کیفیت مناسب، تجویز نمونه خارجی مشابه نمونه داخلی، ممنوع است.

در این راستا، لزوم اطلاع‌رسانی شفاف و فرهنگ‌سازی برای همسوسازی انتظارات بیماران و پزشکان با واقعیت‌های نظام تامین دارو، بیش‌ از پیش احساس می‌شود. علاوه بر این، مفهوم کمبود دارو همواره ناظر بر یک قلم خاص نیست؛ بلکه بیانگر میانگین وضعیت اقلام مختلف در بازه‌های زمانی متفاوت است. به عنوان مثال، اعلام کمبود در ۷۰ قلم دارویی به این معناست که به ‌طور میانگین، این تعداد از اقلام ممکن است در مقاطعی با چالش عرضه مواجه شوند؛ درحالی که امروز داروی «الف» تامین می‌شود و فردا داروی «ب» ممکن است به دلیل فرآیندهای گمرکی یا توزیع، با تاخیر موقت همراه باشد. این نوسانات، بخشی از طبیعت پویای زنجیره تامین دارو است.»

هاشمی می‌افزاید: «پیش از شرایط اخیر، دغدغه‌هایی درخصوص تامین و انتقال ارز دارو مطرح بود که طبیعتا می‌توانست بر روند واردات تاثیرگذار باشد؛ با این ‌حال، در این ایام، با فعال‌سازی کامل ظرفیت‌های تولید داخلی و مدیریت زنجیره تامین، فرآیند توزیع دارو بدون اختلال اساسی ادامه یافت و حتی باتوجه به آسیب‌های وارده به برخی واحدهای تولیدی، خوشبختانه تامین داروهای بیماران خاص (قلبی، سرطانی،‌ ام‌اس و اعصاب و روان) با چالش جدی مواجه نشده، چراکه واحدهای تولیدکننده این داروها که تحت‌تاثیر قرار گرفتند یا ظرفیت تولید محدودی داشتند یا آسیب‌های وارده در حد جزیی بوده و خللی در خطوط اصلی تولید ایجاد نکرده و ظرفیت‌های جایگزین و ذخایر استراتژیک، پایداری عرضه این داروها را تضمین کرده است.»

نکته دیگری که مسوولان سازمان غذا و دارو باید برای افکار عمومی توضیح داده و نگرانی‌های مرتبط را کاهش دهند، وضعیت واردات مواد اولیه و موثره موردنیاز در خطوط تولید دارو است، چون در ایام جنگ باتوجه به انسداد گذرگاه مرزی و محدودیت واردات انواع کالاها، تامین مواد مورد نیاز کارخانه‌های داروسازی به یک سوال مهم برای مردم تبدیل شده بود و هاشمی در جواب به «اعتماد» می‌گوید: «به ‌لطف سیاستگذاری هوشمندانه در زمینه ذخایر استراتژیک، هیچ‌گونه اختلالی در تامین مواد اولیه و موثره دارویی رخ نداد. این ذخایر، تمامی اقلام ضروری ازجمله مواد اولیه و موثره را پوشش می‌دهد. در حال حاضر، فرآیند تولید دارو از حیث دسترسی به مواد اولیه با چالش مواجه نیست، چراکه حتی در شرایط ویژه، مسیرهای جایگزین و تمهیدات لازم برای تامین پایدار مواد اولیه پیش‌بینی و اجرا شده است.»

ارسال کمک‌های اهدایی دارویی، پزشکی و امدادی در ایام جنگ از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۷ فروردین ۱۴۰۵:

سازمان پزشکان بدون مرز، کشورهای ازبکستان، تاجیکستان، داغستان، ارمنستان، ترکمنستان، روسیه، عراق، چین، هند و ترکیه برای هموطنان ایران محموله‌های بشردوستانه فرستادند.

جمهوری آذربایجان: سه محموله اهدایی با ۱۸ تریلی شامل مواد غذایی، دارو، تجهیزات پزشکی، آرد، برنج، آب آشامیدنی، روغن و چای

عراق: دو محموله در قالب بیش از ۳۰ تریلی با فتوای آیت‌الله سیستانی و ارسالی از طرف مردم عراق و حرم حسینی شامل آمبولانس، خودروهای امدادی، تجهیزات پزشکی، تجهیزات آواربرداری، اقلام زیستی

چین: دو محموله از طرف اتاق بازرگانی جنوب چین و ایرانیان مقیم در جنوب این کشور شامل خودروهای سنگین و تجهیزات امدادی

داغستان: ۱۴۰ تن مواد غذایی

سازمان پزشکان بدون مرز: اقلام دارویی

روسیه: دو محموله با وزن بیش از ۳۳۰ تن شامل دارو، تجهیزات پزشکی اضطراری از جمله کیت‌های کمک‌های اولیه

هند: دو محموله شامل دارو و تجهیزات پزشکی

ترکمنستان: دارو و تجهیزات پزشکی موردنیاز مجروحان در بیمارستان‌ها

ترکیه: سه محموله تجهیزات پزشکی

به گزارش اقتصادران، محمد عبده‌زاده رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران با بیان اینکه خطوط تولید دارو به‌صورت مستمر فعال نگه داشته شده است، گفت: هر زمان که وزارت بهداشت، کمبود یک داروی خاص را اعلام کند، تولیدکنندگان، تولید این دارو را در اولویت قرار می‎دهند تا کمبودی ایجاد نشود.

به گزارش اقتصادران، سیاست حذف ارز ترجیحی اگرچه با هدف شفاف‌سازی و جلوگیری از رانت اتخاذ شد، اما پیامدهای آن به‌طور مستقیم در صنعت دارو و زندگی بیماران در حال نمایان شدن است. هزینه واردات دارو و مواد اولیه افزایش قابل توجهی پیدا کرده و فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان، داروخانه‌ها و مصرف‌کنندگان نهایی تحمیل کرده است.
در حالی‌ که مسئولان حوزه سلامت و بودجه تأکید دارند ارز ترجیحی دارو به‌صورت رسمی حذف نشده و در صورت هرگونه تغییر، قرار است هزینه‌ها از مسیر بیمه‌ها جبران شود، شواهد بازار دارو و گزارش‌های میدانی روایت متفاوتی را نشان می‌دهد. فعالان این حوزه از افزایش محسوس قیمت بسیاری از اقلام دارویی و بروز کمبود در ده‌ها قلم داروی پرمصرف خبر می‌دهند؛ موضوعی که بیماران را ناچار به جست‌وجوی مکرر دارو در داروخانه‌های مختلف کرده است.

 گروه اقتصاد و مدیریت دارو در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز از احتمال افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت دارو و کالاهای پزشکی خبر داده و می‌نویسد: از جمله پیامدهای مهم این سیاست، افزایش قیمت مصرف‌کننده تا ۳۰۰ درصد در برخی گروه‌های دارویی و تجهیزات پزشکی مصرفی و افزایش بار مالی بر بیماران و خانواده‌ها است. همچنین، رشد چندبرابری قیمت تجهیزات سرمایه‌ای و تأخیر در پرداخت سهم ارز و بیمه، مشکلات تأمین مالی مراکز ارائه‌دهنده خدمات سلامت از جمله داروخانه‌های سرپایی و بستری، بخش‌های رادیولوژی، آزمایشگاه‌ها و بیمارستان‌ها را تشدید کرده است.

بدهکاری و کاهش سقف تعهدات بیمه بیماران را مستاصل کرده است

یکی از بازنشستگان تحت پوشش بیمه خدمات درمانی به جهان صنعت نیوز می‌گوید: تابستان برای انجام ام‌آر‌آی به بیمارستان دولتی مراجعه کردم و ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان پرداخت کردم. الان که در بهمن ماه هستیم هنوز بیمه پول را پرداخت نکرده و جالب اینکه وقتی برای ادامه درمان و انجام ام‌آر‌آی مجدد رفتم، گفتند سقف بیمه‌تان پر شده و دیگر نمی‌توانیم مبلغی پرداخت کنیم. از این به بعد باید هزینه درمان را آزاد پرداخت کنید. این تنها مشکل من نیست و بسیاری از آشنایانم با تاخیرهای چند ماهه موفق شده‌اند مبالغ پرداختی را از بیمه‌هایشان بگیرند.

افزایش چشمگیر قیمت دارو (بین ۷ تا ۱۰ برابر برای برخی اقلام ضروری) و کاهش سقف تعهد بیمه‌ها فشار مالی مضاعفی بر دوش خانواده‌ها وارد کرده و باعث شده است بسیاری از افراد از ادامه روند درمان خودداری کرده و یا به درمان‌های بی‌کیفیت جایگزین مانند طب سنتی روی بیاورند.

پیشتر، دکتر نریمان صدری، فعال صنعت دارو و سلامت با اشاره به ظرفیت‌های این صنعت در ایران و تاثیرگذاری آن بر تولید ناخالص داخلی به جهان صنعت نیوز گفته بود:

۱۰ درصد از کل تولید ناخالص جهان، در حوزه سلامت هزینه می‌شود و ۲۰ درصد کل این هزینه فقط در کشور آمریکا صرف می‌شود. چین و هند نیز به خاطر جمعیت زیاد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند. تولید ناخالص داخلی ایران حدود ۴۰۰ میلیارد دلار است که حدود کمتر از ۷ درصد این عدد در حوزه سلامت خرج می‌شود. به طور کلی از میانگین کل دنیا پایین‌تر و از میانگین کشورهای در حال توسعه بالاتر هستیم. در حال حاضر، دولت ایران بخش بزرگی از بودجه را به بخش سلامت اختصاص داده است. در ایران تلاش شده با ارزان کردن دارو، این صنعت کوچک نگه داشته شود. تقریبا ۴.۵ میلیارد دلار ارزش صنعت دارویی ما است که نصف ارزش صنعت دارو در کشور ترکیه است. به دلیل همین ارزانی، دورریز دارو نیز زیاد است و پزشکان نیز در مقیاس زیاد دارو تجویز می‌کنند.

سالمندی جمعیت و افزایش نیاز به دارو در کمین است

اگر شخصی بخواهد در ایران وارد صنعت پزشکی به خصوص صنعت دارو شود، با صنعتی روبه‌رو است که قیمت‌ها در آن به شدت کنترل می‌شوند. قیمت، تامین و نیاز دارو همگی تحت کنترل دولت است و قیمت دارو توسط دولت در پایین‌ترین حد جهانی نگه داشته شده است. همانطور که می‌دانید، ایران عضو سازمان WTO نیست و به همین دلیل امکان دستکاری در بازار دارو به راحتی وجود دارد. هم‌چنین تولید دارو از روی نمونه‌های ساخته شده نیز ساده‌تر است. ۸۵ درصد کل دارو در ایران تولید می‌شود و ۱۵ درصد باقی‌مانده نیز وارد می‌شود.

تحریم و صنعت دارو

صنعت سلامت ایران فرصت‌های زیادی در اختیار دارد؛ نمایندگان شرکت‌های بزرگ دارویی دنیا در ایران شعبه داشته‌اند اما اکنون به دلیل شرایط تحریمی می‌توان با بنکداران بزرگ بین‌المللی کار کرد و داروی مورد نیاز را تامین کرد. فرصت دیگر، در اختیار گرفتن شرکت‌های کوچک و متوسط در سایر کشورها است که از رده خارج شده‌اند، اما در ایران هم‌چنان کارکرد دارند. در صنعت پلاسما نیز فرصت‌هایی برای ایران وجود دارد زیرا ما جزو معدود کشورهایی هستیم که صنعت پلاسمای خصوصی داریم. به دلیل طبیعت چهار فصل و پوشش گیاهی مناسب ایران، صنعت داروهای گیاهی نیز می‌تواند فرصت‌ها و ظرفیت‌های خوبی ایجاد کند.