برچسب: خودکشی پزشکان

به گزارش  اقتصادران، جریان خودکشی در بین اعضای جامعه پزشکی، این روزها بیشتر به یک اپیدمی شبیه است و متأسفانه دست‌کم به فاصله هر چند ماه، خبر تلخ خودکشی یکی از اعضای کادر درمان را می‌شنویم. پدیده «خودکشی پزشکان» از حدود پنج سال پیش با عناوین مختلفی همچون «فوت ناگهانی» فلان پزشک جریان پیدا کرد و در سال ۱۳۹۸ پررنگ‌تر شد. از آن تاریخ تا به امروز، جامعه پزشکی دو موج مختلف خودکشی را پشت‌سر گذاشت که موج دوم آن در سه سالِ گذشته اتفاق افتاد و طی آن ۱۳ رزیدنت خودکشی کردند. این تجربه دردناک، دی ماه سال ۱۴۰۲ نیز با خودکشی سه رزیدنت دیگر در طول یک هفته تکرار شد.

متأسفانه در آغاز سال جاری نیز زنجیره خودکشی کادر درمان، با مرگ پزشک جوانی به نام پرستو بخشی، متخصص قلب و عروق در بیمارستان دلفان از سر گرفته شد. یک ماه بعد از این اتفاق، جامعه پزشکی با دو خودکشی دیگر نیز مواجه شد؛ که اولی درگذشت خانم دکتر سمیرا آل‌سعیدی، دانشیار روماتولوژی و عضو مرکز تحقیقات روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در اوایل اردیبهشت‌ماه بود و مورد دوم که یک هفته بعد اتفاق افتاد، خودکشی خانم دکتر زهرا ملکی، پزشک طرحی در جاسک، بود.

خودکشی در جامعه پزشکی، یک دومینوی بی‌انتها

طبق بررسی‌های انجام‌شده، آمار خودکشی در جامعه پزشکی ۳.۱ تا ۵ برابر افزایش پیدا کرده است. هادی یزدانی، پزشک و دکترای حرفه‌ای پزشکی، خودکشی در جامعه پزشکی را به یک دومینو تشبیه می‌کند و معتقد است دو موردِ اخیر نیز متأثر از ماجرای خودکشی پرستو بخشی هستند. او در آخرین گفت‌وگوی خود با خبرآنلاین، گفته بود: «هرچند در دو خودکشی اخیر می‌توان احساس بی‌پناهی، ناامیدی و یأس مطلقِ متأثر از این ماجرا را به وضوح دید، اما شواهد نشان می‌دهد مرگِ پرستو بخشی آغازگر یک زنجیره است و می‌تواند سرمنشأ خودکشی‌های دیگر باشد. پدیده «خودکشی پزشکان» از موردِ دکتر بخشی شروع نشده و ما در گذشته بارها شاهد این اتفاق تلخ بوده‌ایم، اما در این موردِ استثنائی، مسئله نقص سیستماتیک در وزارت بهداشت و قوانین موجود در آن، مانند قانون طرح، نحوه توزیع نیروها، کمیسیون موارد خاص، دخالت نیروهای محلی در کار پزشک طرحی و … به‌قدری برجسته است که بیشتر موردتوجه قرار می‌گیرد.»

مشکلات بی‌شماری که پزشکان را به خودکشی سوق می‌دهند

ساعات کاری طاقت‌فرسا، شرایط تحقیرآمیز، عدم حمایت و روابط پادگانی بین اساتید و رزیدنت‌ها از مشکلات قابل توجه این حوزه است که به اشکال گوناگون منجر به خودکشی‌های زنجیره‌ای می‌شود و ماهیت این ماجرا برای جامعه پزشکی خطرناک است.

محمدرضا صبری، فوق تخصص قلب کودکان و استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، چندی پیش در گفت‌وگو با خبرآنلاین اظهار داشت: «برخی رشته‌های پزشکی اغلب تا ۱۵ شب در ماه کشیک دارند، از همین رو چندین بار از سوی وزارتخانه ابلاغ شد که حداکثر تعداد کشیک رزیدنت‌ها در طول ماه، از ۱۲ شب بیشتر نباشد. اما عموماً در برخی موارد از دستیاران کار بیشتری می‌کشند و حتی روز بعد نیز آنها را مرخص نمی‌کنند». که همین مورد، بار روانی مضاعفی را به فرد تحمیل می‌کند و با سلب آسایش و امنیت روانی، ممکن است سبب کاهش بهره‌وری و حتی بروز خطاهای پزشکی شود.

نازنین رحیم‌نژاد، متخصص چشم‌پزشکی، طی گفت‌وگو با خبرآنلاین به دیگر مشکلات اعضای جامعه پزشکی اشاره داشت: «مطابق قوانین جدید، یک دستیار پزشک یا یک متخصص طرحی، اجازه ندارد خارج از محلی که برای او مشخص شده، به فعالیت بپردازد. درواقع در این مرحله، او یک «دانشجو» تلقی می‌شود، اما وظایف سنگینی بر عهده دارد و حقوق آنچنانی هم به او تعلق نمی‌گیرد. در هیچ‌کجای جهان چنین قانونی پذیرفته نیست؛ که شخص نه می‌تواند در جای دیگری مشغول به کار شود، نه در جای فعلی «شاغل» تلقی می‌شود؛ با حجم سرسام‌آور فشار کاری و مسئولیت‌های فراوانی هم که دارد، صرفاً عنوان «دانشجو» را یدک می‌کشد.»

شرایط اجتماعی نامطلوب، یکی دیگر از اهرم‌های فشار بر اعضای کادر درمان است. افزون بر فشارهای مالی و نداشتن آرامش روانی تحت شرایطِ سخت کاری و شیفت‌های طولانی، روابط و شرایط اجتماعی هم در برخی موارد منجر به پرخاشگری و واکنش‌های هیجانی جبران‌ناپذیر می‌شود. همانطور که پرستو بخشی، قربانی این مورد شد؛ طبق اظهارات هادی یزدانی، «پرستو بخشی نمادی از قربانیان این ظلم و تحقیر سیستماتیک است. هرچند او با ترومای مرگ والدین در زندگی‌ مواجه بوده، اما می‌شد او را از این سیاهی نجات داد و حفظ کرد، می‌شد کاری کرد که امید به زندگی او به صفر نرسد. با استفاده از ظرفیت‌ها و بسترهای قانونی موجود، مانند کمیسیون موارد خاص در دوره طرح، می‌شد با او مهربانانه‌تر برخورد کرد».

مهاجرت؛ سودای جاری و ساری در جامعه پزشکی

حجم بالای کار، مسئولیت‌های فراوان، عدم دریافت حقوق مکفی و نداشتن امنیت شغلی مجموعه عواملی است که ممکن است انگیزه اعضای کادر درمان را برای ادامه فعالیت سلب کند. طبیعی است که در این شرایط افراد به فکر مهاجرت باشند. طبق آمار مصوب رصدخانه مهاجرت، ۷۴ درصد از پزشکان و پرستاران تا تابستان ۱۴۰۱ تمایل به مهاجرت از کشور داشته‌اند. همانطور که ۴ هزار پزشک طی سال گذشته از ایران مهاجرت کردند. این میزان به‌قدری قابل توجه است که در آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت اشاره شده که ایران با وجود ۸ هزار پزشک جراح ایرانی در امریکا، هفتمین رتبه را در خصوص پزشکانی با ملیت متفاوت از مبدأ دارد.

امروزه با جمعیت عظیم پزشکانی مواجه هستیم که شغلشان را تغییر می‌دهند و طبابت نمی‌کنند. از طرف دیگر پزشکانی هستند که مهاجرت را ترجیح می‌دهند؛ این مهاجرتِ اجباری هم نوعی مرگ خودخواسته است.

به گزارش اقتصادران، «رضا لاری‌پور» سخنگوی سازمان نظام پزشکی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره علل خودکشی در جامعه پزشکی گفت: دلایل خودکشی چند بعدی و چند وجهی است و نمی‌توان فقط به یک مورد بسند کرد. حجم کاری که به یک رزیدنت داده می‌شود، حجم بسیار بالایی است و عدم تناسب دریافتی این افراد نسبت به فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند، بسیار زیاد است، به صورتی که یک رزیدنت قادر نیست به تنهایی در شهر تهران خانه‌ای را اجاره کند و همچنین در کنار هزینه‌ی اجاره، دیگر هزینه‌های زندگی از جمله مایحتاج روزمره‌ی خود را تهیه کند.

وی خاطرنشان کرد: ناامیدی که رزیدنت ها نسبت به آینده‌ی شغلی که برای خودشان در حال حاضر می‌بییند، بر خلاف تصوراتشان پیش از ورود به حوزه پزشکی بوده است که از جمله دلایل ایجاد نگرانی در آن‌ها است و این خود عاملی است برای شروع استرس و اضطراب که به افسردگی منجر می‌شود و پس از گذر از این مراحل و عدم انگیزه و ناتوان حس کردن خودشان، ممکن است دست به مرگ خود خواسته بزنند.

رزیدنت ها از هیچ گونه تسهیلاتی برخوردار نیستند

سخنگوی سازمان نظام پزشکی در ادامه گفت: دستیاران از هیچ گونه بیمه‌ای برخوردار نیستند، حتی عدد پرداختی با میزان ساعت کار قانونی یکسان نیست. این مسئله مهمی است که یک رزیدنت، در سن ۳۰ سالگی در حالی که مشغول به کار هست و با توجه به اینکه دکتر محسوب می‌شود، با تحصیلات بالا و سختی کار فراوان که متحمل می‌شود باز هم کماکان از پدر و مادر برای گذران زندگی پول دریافت می‌کند، لذا چنین فردی ادامه‌ی کار را برای خودش سخت می‌بیند. به طور کلی باید ذکر کرد که هیچ رزیدنتی از هیچ گونه تسهیلاتی برخوردار نیست، اعم از تسهیلات بانکی و مسکن و… در نظر بگیرید اگر رزیدنتی متاهل باشد با توجه به گفته‌های پیشین و با در نظر گرفتن آن سختی کار و نبود تسهیلات و دریافتی‌های بسیار پایین، زندگی برای او چقدر سخت و طاقت فرسا خواهد بود.

وی با تاکید بر اینکه هیچ رشته‌ای به اندازه رشته‌ی پزشکی با جان انسان روبرو نیست، گفت: این مورد هم به خودی خود استرس‌هایی را به قشر پزشکان وارد می‌کند. در کنار کار سنگین و طافت فرسا، درس‌ها و کتاب‌های سخت و با حجم سنگینی که پزشک باید در طی تحصیل خود آن‌ها را مطالعه کند. تمامی این موارد است که احساس می‌شود رشته‌ی پزشکی، یک رشته‌ی معنادار است.از طرفی در دیگر رشته‌ها همچون فیزیک، حقوق، شیمی و…متخصصان نیاز نیست همانند پزشکان در مناطق محروم طرح بگذرانند.

وزارت بهداشت هیچ کار خاصی در زمینه پیشگیری از خودکشی در جامعه پزشکی انجام نداده است

لاری‌پور درباره عملکرد سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت در شرایطی که اکنون جامعه پزشکی به آن دچار شده است، گفت: آنچه از شرایط عیان است، وزارت بهداشت عملا هیچ کار خاصی در این مورد انجام نداده است. در دانشگاه‌های علوم پزشکی، مراکز مشاوره وجود دارد و فردی که نیاز به درمان دارد به این مراکز مراجعه می‌کند، اما در اینجا باید نکته‌ای لحاظ شود؛ پزشکانی که نیاز به درمان دارند زمانی که به این دست مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، نام آن‌ها نوشته می‌شود و همچنین پرونده‌ای برای آن‌ها باز خواهد شد، این دست اتفاق‌ها باعث می‌شود که پزشکان احساس امنیت نکرده و به مراکز درمانی مراجعه نکنند. بنابراین در قدم ابتدایی و مهم باید این مراکز امن باشد.

وی ادامه داد: همینطور افراد ضمن اجرای کار در کنار خود همکار، مدیر و استاد دارند و به صورت معمول همدیگر را در محل کار می‌بینند و می‌توان مشاهده کرد که فرد بیمار است و از شرایط خوبی برخوراد نیست. پس آگاهی نسبت به همدیگر وجود دارد و انتظار می‌رود که این افراد به کسانی که در کنار خودشان هستند و در شرایط بحرانی روحی و روانی هستند توجه بیشتری کرده که خود یک عامل مهم در پیشگیری از خودکشی است.

لاری‌پور درباره راهکارهایی که برای جلوگیری از خودکشی در بین جامعه پزشکی می‌تواند صورت بگیرد که دیگر شاهد این دست اتفاق‌ها نباشیم، گفت: اگر فکر کنیم که دیگر شاهد این دست اتفاق‌ها نخواهیم بود، به هیچ وجه این‌گونه نخواهد بود. در دنیا آمار و ارقامی از مرگ خود خواسته وجود داد که متاسفانه در جامعه تحصیلکرده، فرهیخته و دانشمند بیشتر است، چرا که فهم و درکی که از جوامع دارند و انتظاری که از جامعه ی خود دارند بیشتر است.

شاهد مهاجرت برخی پزشکان به کشورهای حاشیه‌ خلیج فارس هستیم

وی تصریح کرد: بهبود شرایط و امکانات، در نظر گرفتن تسهیلات برای دستیاران، پزشکان طرحی یا پزشکان متخصص از جمله تسهیلات بانکی، حق مسکن و…به طور کلی تغیییر شرایط معیشت، بهبود وضعیت شغلی آن‌ها را سبب می شود.در نهایت تناسب پرداختی دستیاران با فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند، باید در دستور کار قرار گیرد.

وی افزود: ضمن اینکه تفاوت‌هایی در بین رشته‌ها برای فعالیت‌ در دوره رزیدنتی وجود دارد، به طور مثال رشته‌ی بیهوشی اطفال، جزو رشته‌های سخت دوره رزیدنتی است چه از لحاظ درس و چه از لحاظ شیفت‌های طولانی که انجام می‌دهند به نسبت رشته‌های همچون پوست و گوش و حلق و بینی شرایط سخت تری دارند. به همین جهت باید تناسب در پرداختی‌ها با توجه به فعالیت و سطح سختی کار در نظر گرفته شود.ود:

وی افزود: در حال حاضر، شاهد مهاجرت برخی پزشکان به کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس هستیم، آن هم به دلیل عددهای جذابی که اعلام می‌کنند. البته پزشکان می توانند با اعداد کمتر از این هم در داخل کشور خود به فعالیت ادامه دهد. در واقع اگر پزشکان در کشور خود احساس امنیت مالی داشته باشند و از اعتبار و جایگاه اجتماعی برخوردار باشند، طبیعتا هرگز حاضر نیستند جلای وطن کنند.