به گزارش اقتصادران، با اعلام آتشبس دو هفتهای از سوی دونالد ترامپ، نگاهها به جزئیات توافقی معطوف شده که هنوز روی کاغذ است؛ توافقی که به گفته واشنگتن بر پایه طرح ۱۰ بندی ایران پیش میرود، اما همزمان با روایتهای متناقض از «پیروزی»، هنوز پرسشهایی جدی درباره سرنوشت برنامه هستهای ایران، ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده، رفع تحریمها و حزب الله لبنان همچنان پابرجاست.
پس از هفتهها تهدید به حمله گسترده، ترامپ در پیامی اعلام کرد که با آتشبس دو هفتهای و توقف عملیات نظامی علیه ایران موافقت کرده است. او در توضیح این تصمیم نوشت که «پیرو رایزنیها با شهرباز شریف، نخست وزیر پاکستان و ژنرال عاصم منیر و بنا به درخواست آنها برای توقف عملیات ویرانگری که قرار بود علیه ایران انجام شود، و مشروط به بازگشایی کامل، فوری و امن تنگه هرمز، با تعلیق حملات به مدت دو هفته موافقت میکنم.»
او این آتشبس را «دوجانبه» خواند و مدعی شد که ایالات متحده به تمامی اهداف نظامی خود دست یافته و حتی از آن فراتر رفته است. ترامپ همچنین تأکید کرد که یک پیشنهاد ۱۰ مادهای از سوی ایران دریافت شده که «مبنایی عملی و مناسب برای پیشبرد مذاکرات» است و مدعی شد تقریباً بر سر تمامی اختلافات گذشته توافق حاصل شده و این دو هفته، فرصتی برای نهاییسازی توافق خواهد بود.
۱۰ شرط تهران؛ از رفع تحریم تا خروج نیروها
در مرکز این تحولات، طرح ۱۰ بندی ایران قرار دارد؛ طرحی که بهعنوان چارچوب پایان جنگ مطرح شده و شامل مجموعهای از مطالبات حداکثری است. بر اساس این طرح، آمریکا باید بهطور اصولی عدم تجاوز به ایران را تضمین کند و در عین حال، کنترل ایران بر تنگه هرمز استمرار یابد. در کنار آن، پذیرش غنیسازی هستهای ایران، رفع کامل تحریمهای اولیه و ثانویه و پایان دادن به تمامی قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام نیز از جمله شروط کلیدی مطرح شدهاند.
این طرح همچنین بر پرداخت خسارت به ایران، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه و توقف جنگ در تمامی جبههها از جمله حزب الله لبنان تأکید دارد؛ مجموعهای از خواستهها که در صورت تحقق، معادلات امنیتی منطقه را بهطور اساسی تغییر خواهد داد. با اینحال قرار است درباره جزئیات طرح ۱۰ بندی تهران در خلال مذاکرات که از روز جمعه آغاز خواهد شد، تعیین تکلیف شود.
شکاف اول؛ «توقف جنگ در همه جبههها» یا به استثنای لبنان؟
نخستین نشانههای اختلاف بلافاصله پس از اعلام آتشبس نمایان شد. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد که این آتشبس شامل لبنان نمیشود و عملیات علیه حزبالله ادامه خواهد داشت.
این موضع، عملاً یکی از بندهای کلیدی طرح ایران یعنی توقف جنگ در همه جبههها را زیر سؤال میبرد و نشان میدهد که حتی در صورت توافق تهران و واشنگتن، ممکن است اجماع بر سر پایان جنگ در همه جبههها وجود نداشته باشد.
شکاف دوم؛ حق ادامه غنیسازی یا خروج اورانیوم ۶۰ درصد از خاک ایران؟
در حوزه هستهای نیز اختلافها پابرجاست. اگرچه در طرح ایران بر پذیرش غنیسازی تأکید شده، ترامپ بلافاصله پس از اعلام آتشبس گفت که موضوع ذخایر اورانیوم ایران «کاملاً مورد توجه قرار خواهد گرفت» و بدون آن، اساساً توافقی در کار نخواهد بود.
او در گفتوگویی این آتشبس را «یک پیروزی کامل و تمامعیار» توصیف کرد؛ اظهاراتی که نشان میدهد واشنگتن تلاش دارد توافق را در چارچوب مهار برنامه هستهای ایران ادامه دهد. این درحالیست که دولت ترامپ بارها بر لزوم خروج اورانیوم غنی شده از خاک ایران تاکید کرده و این اواخر حتی بحث ربودن آن در جریان عملیات نیروهای دلتا مطرح بوده است.
تنگه هرمز از کنترل تا درآمدزایی
در حالی که ایران متعهد شده بازگشایی امن و فوری تنگه هرمز را ممکن کند، بحث دریافت عوارض از کشتیهای عبوری برای جبران خسارت جنگ نیز مطرح شده است.
یک مقام منطقهای به آسوشیتدپرس گفته ایران و عمان ممکن است اجازه دریافت هزینه از عبور کشتیها را داشته باشند. این موضوع با اظهارات ترامپ نیز همخوانی دارد؛ او از «خلق پولهای کلان» و امکان آغاز بازسازی نقاط خسارت دیده در ایران سخن گفته و حتی از چشمانداز «عصر طلایی خاورمیانه» حرف زده است.
به این ترتیب، یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلتیک ایران، در حال تبدیل شدن به ابزار اقتصادی در مذاکرات است و به نظر میرسد دست کم در این هفته ایران بتواند عوارض مورد نظر خود را از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز دریافت کند.
روایتهای متضاد؛ از «پیروزی کامل» تا «تسلیم»
طبیعتاً در دو جبهه تاکیدها بر نشان دادن پیروزیها از خلال شروط آتش بس موقتی است که در صورت نتیجه بخش بودن مذاکرات طی این دو هفته دستاوردی مهم تلقی میشود. با اینحال وضعیت در اسرائیل متفاوت است. همزمان که ترامپ از یک دستاورد بزرگ سخن میگوید، برخی رسانههای اسرائیلی روایت متفاوتی ارائه دادهاند. کانال ۱۴ اسرائیل این توافق را «دیوانگی» توصیف کرده و آن را نوعی تسلیم دانسته که در قالب پیروزی عرضه میشود.
آتشبس دو هفتهای بیش از آنکه پایان جنگ باشد، آغاز یک چانهزنی پیچیده است که باید درباره جزئیات طرح ۱۰ بندی ایران بهعنوان چارچوب مطرح شده، بحثها و گفتوگوهای زیادی صورت بگیرد.
تهران بر تحقق کامل مطالبات خود تأکید دارد، واشنگتن روایت «پیروزی» را پیش میبرد و متحدان منطقهای مانند اسرائیل نیز برخی از این شروط را اساساً نمیپذیرند. به همین دلیل، سرنوشت این آتشبس نه در اعلام آن، بلکه در سرنوشت همین جزئیات رقم خواهد خورد.
