به گزارش اقتصادران، در روزهای گذشته محمد محمدیبخش، رییس سازمان هواپیمایی کشوری، از «آزاد شدن» خرید و فروش هواپیماهای شخصی خبر داد. به سرعت مشخص شد آنچه او اعلام کرده، اتفاق تازهای نیست. ۲۱ سال پیش، وزارت راه و ترابری دولت خاتمی سال ۱۳۸۲ طی آییننامهای مالکیت و بهرهبرداری از هواپیماهای شخصی را آزاد کرده است.
جعفر یازرلو، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری میگوید: بسیاری از شرکتها و صاحبان برخی مشاغل مانند معدنداران برای انتقال مهندسان و هیاتمدیره تمایل برای خرید هواپیما دارند، چون جابهجایی این افرد با اتومبیل مخاطرات بسیاری داشته و زمان زیادی هم از دست میرود. در چنین مواردی خرید و استفاده از جتهای خصوصی میتواند مفید باشد؛ هم بهرهوری کار بالا ببرد و هم نشان از امنیت فضای کشور باشد.
یازرلو میگوید: ما روزانه بیش از ۱۵۰۰ پرواز عبوری از کشور داریم و هرچه تعداد پرواز جتهای خصوصی بالاتر برود و این هواپیماهای خصوصی بیشتر در مسیرهای بینالمللی تردد کنند، یعنی فضای آسمان این کشور امن است و این برای کشور اعتبار میآورد.
سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری اضافه میکند: «زمانی که وزارت راه و ترابری این آییننامه را تصویب کرد به دنبال ترغیب بخش خصوصی برای واردات هواپیما با همین هدف بود.» بنابراین آنچه در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته این است که چه کسانی میتوانند هواپیمای شخصی بخرند؟ آیا مالکان هواپیمای شخصی در ایران میتوانند هر وقت اراده کنند سوار هواپیمایشان شوند و به هر نقطهای از کشور یا جهان سفر کنند؟ چرا همه میلیاردرهای ایران که یکی در میان نامشان در پروندههای فساد مالی شنیده میشود، هواپیما ندارند؟
آنقدرها هم جت شخصی نداریم
امیررضا رستی خلبان میگوید: جت شخصی آنطور که تصور عموم است، شبیه آن چه رونالدو و مسی دارند، اصلاً در ایران وجود ندارد. چیزی که در ایران داریم، هواپیمای شخصی سبک و فوقسبک است که غالبا برای آموزش مورد استفاده قرار میگیرد.
علیپور، مدیرمسئول فرودگاه ایوانکی، هم میگوید در کشور بالغ بر ۲۰۰ نفر هستند که هواپیمای شخصی دارند، اما فقط با ظرفیت ۲ نفر میتوانند پرواز کنند و حتی اگر هواپیما ۴ نفره باشد، باز هم قانون همان محدودیت ظرفیت را قائل است.
حدودا این تعداد هواپیماهای شخصی داخل کشور را تایید کرده است. او گفته تقریبا ۲۵۰ فروند هواپیمای فوقسبک در کشور داریم که کاربرد آموزشی و تفریحی دارند.
یازرلو تاکید کرده «جت شخصی» در کشور نداریم، اما در تایپهای هواپیمای سبک و فوقسبک مالکیت شخصی داریم که از سالها پیش خریداری شده و ذیل مقرارت سازمان هواپیمایی است.
منظور سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری از این جمله، تفاوت بین جت و هواپیماست. در واقع همه جتها هواپیما هستند، اما همه هواپیماها جت نیستند. جتها در نوع موتور متمایزند؛ بنابراین به گفته سخنگوی سازمان، در ایران هیچ هواپیمای شخصی با موتور توربوجت وجود ندارد.
آیا محدودیتی برای واردات هواپیماهای شخصی وجود دارد؟
گزارشهای رسمی و غیررسمی نشان میدهد تنها ۲۵۰ فروند هواپیمای غیرتجاری شخصی در کشور وجود دارد. این تعداد نسبت به جمعیت و وسعت ایران بسیار کم است.
یکی دلایل آن ظاهرا محدودیت تعداد سرنشین است. رستی میگوید در ایران محدودیت امنیتی بالایی برای پرواز هواپیماهای شخصی وجود دارد. برای مثال بیشتر از دو نفر نمیتوانند سوار یک هواپیمای سبک شوند. یعنی اگر ۵ تا دانشجو بخواهند پرواز کنند، حتی اگر هواپیمای آمورشی چهار نفر ظرفیت داشته باشد، باز هم در هر بار پرواز فقط دو نفر میتوانند سوار هواپیما شوند؛ یکی خلبان و یک کمک خلبان.
داود اخوان کاظمی، مدیر و مؤسس هنرستان هوانوردی فراصوت، که یک مدرسه آموزش خلبانی است به گفته خرید هواپیما ساده نیست. به گفته اخوان، خیلیها درخواست خرید هواپیما داشتند، ولی موفق نشدند.
آرمان بیات، کارشناس صنعت هوانوردی و عضو سابق کمیته توسعه هوانوردی عمومی سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاهها، معتقد است ثروتمندان در ایران نمیدانند که میتوانند هواپیما بخرند!
او گفته ۴.۵درصد جمعیت کشور مرفهاند و اگر کمتر از یک درصد این جمعیت اقدام به خرید هواپیمای شخصی کرده بود حداقل هزار فروند هواپیما به ناوگان هوایی کشور اضافه میشد.
بیات میگوید دولت، زیرساختی که ما درست کردیم را ادامه نداده است. ما در سازمان هواپیمایی کشوری برای این کار دستورالعمل نوشتیم، اما دستورالعمل مربوط به تصدی حمل و نقل هوایی کوچک اجرایی نشده است.
بیات توضیح میدهد ما دستورالعملی به نام شیوهنامه بهرهبرداری از وسایل پرنده کوچک، ذیل برنامه توسعه حمل و نقل هوایی کوچک نوشتیم که به هر پرنده زیر ۱۵ صندلی گفته میشود. اگر در مورد این دستورالعمل درست اطلاعرسانی میشد و فرآیندش به آگاهی عمومی میرسید، از ظرفیتهای استفاده بیشتری میکردند.
او گفته البته مشکل بهرهبرداری هم وجود دارد. چند مشکل از جمله مشکل سوخت حل نشده است. در مورد امنیت پرواز هم برای این هواپیماها، پرواز در ارتفاع پایین امکانپذیر است. موضوع تخصیص ارز هم حل نشد.
آرمان بیات درمورد هزینههای گمرکی واردات هواپیما هم گفته این هزینهها بسته به وزن هواپیما بین ۱۴ تا ۲۵ درصد است.
علیپور از مدیران فرودگاه ایوانکی هم این ممنوعیت را تایید کرده و گفته: هواپیمایهای شخصی به همه فرودگاههای کشور به جز ۵ فرودگاه مشهد، مهرآباد، شیراز، فرودگاه امام و اصفهان میتوانند تردد کنند. البته برای این فرودگاههای ممنوعه هم جایگزینهایی وجود دارد.
به گفته علیپور قیمت این هواپیماها طبق بخشنامه با یک ماشین سه چهار میلیاردی برابر میکند. او گفته هواپیماهای سبک و فوقسبک از چهار میلیارد تا حدود ۳۰ میلیارد تومان قیمت دارند، اما به دلیل تحریم، هواپیما به ندرت وارد کشور میشود و این هواپیماهایی که در ایران تحت عنوان شخصی هست بین افراد دست به دست میشود.
علیپور درباره نحوه استفاده شخصی از هواپیما هم توضیح داده و میگوید: برای این منظور باید مثل هواپیماهای مسافری طرح نقشه پرواز از ۷۲ ساعت تا ۱ ساعت قبل از پرواز به فرودگاه مقصد داده شود و باید هواپیما کشش مسافت را داشته باشد.
او در مورد پرواز خارجی این هواپیماهای شخصی هم گفنه: برای این منظور هم قبلا سازمان دستورالعملی را ارائه داده است. برای مثال اگر کسی بخواهد ترکیه برود باید اول در ارومیه بنشیند، پاسپورتش مهر بخورد و بعد به سمت ترکیه برود، اما هنوز هیچ شخصی در ایران این کار را نکرده است.
یک درصدیهای ایران بخوانند | چطور هواپیمای شخصی بخرید؟
براساس بند «ب» و «ج» ماده ۱۱ قانون هواپیمایی کشوری مصوب ۱۳۸۲، مالکیت وسایل پرنده برای ثبت و تابعیت در ایران میتواند شخص یا شرکت باشد. درصورتیکه متعلق به شرکت باشد، اکثریت سهام آن باید متعلق به اتباع ایرانی و اقامتگاه قانونی آن در ایران باشد.
سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری میگوید: سرمایهگذار شخصی براساس توان مالی و نیاز خود، میتواند هواپیمایی برای مسافرتهای شخصی خود تهیه کند و با رعایت الزامات فنی و عملیاتی سازمان هواپیمایی کشوری پرواز کند. در این نوع حمل و نقل تمام هزینههای پرواز اعم از هزینههای عملیاتی و فنی و سوخت برعهده سرمایهگذار است.
یازرلو درباره نحوه خرید هواپیمای شخصی هم توضیح داده و گفته: فرد ایرانی میتواند هواپیما را طبق قوانین سامانه جامع تجارت، سازمان هواپیمایی، گمرک و … بخرد و وارد کشور کند. برای هواپیماهای فوق سبک زیر ۶۰۰ کیلوگرم باید یک آشیانهای معرفی شود. مالک هواپیما قبل از هر پرواز باید اعلام کند که خودش یا بههمراه یک خلبان میخواهند با هواپیما پرواز کند.
یازرلو تفاوت مالکیت هواپیمای سبک و فوق سبک را در نحوه نگهداری هواپیما عنوان میکند و اضافه میکند: مالکیت در هواپیماهای سبک میتواند به نام فرد باشد، ولی نگهداری و ناوبری آن با یک ایرلاین است. اما در مورد فوق سبک، معمولا آموزشگاهها مسئولیتهای آن را بعهده دارند.
به گفته سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری تمام هواپیماهای خصوصی با هر کاربری توسط موسسات و شرکتهای هوانوردی مدیریت میشوند. «شما میتوانید هواپیما بخرید، ولی نمیتوانید در حیاط خانهتان پارک کنید. موسسه و شرکتهای هوانوردی باید به شما خدمات هوانوردی، ناوبری، آشیانه، تعمیر و نگهداری … بدهند.»
آیا کسی در ایران هواپیمای شخصی بالای دو نفره دارد؟
به گفته یک منبع آگاه، تنها یک فروند هواپییمای «آر جی ۸۵» VIP، با وزن ۴۰ تن برای ظرفیت بالای ۲۰ صندلی در ایران وجود دارد که استفاده آن غیرتجاری و شخصی است. این هواپیما در اختیار علی انصاری، مالک ایران مال و بانک آینده است.
گزارشهایی از تلاشهای اکبر رحیمی، مالک چای دبش، برای خرید هواپیمای شخصی وجود دارد که به گفته یک منبع آگاه، این اتفاق در نهایت رخ نداده است.
اکبر رحیمی مدیرعامل گروه کشت و صنعت دبش در پرونده فساد چای دبش بازداشت شده و در زندان است.
