به گزارش اقتصادران، در زمستانی که به ظاهر با بارشهای نسبی آغاز شد، ایران اکنون در آستانه یک بحران آبی جدی قرار گرفته است؛ بحرانی که پیامدهای آن نه تنها تابستان پیش رو، بلکه سالهای آینده را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
آمار رسمی وزارت نیرو نشان میدهد که در روز دوم اسفندماه ۱۴۰۴، حجم ذخایر آبی سدهای کشور به ۳۲ میلیارد و ۳۹۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ یعنی تنها ۴۱ درصد ظرفیت مخازن پر و ۵۹ درصد آن خالی است. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل، که ۲۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب بود، تنها یک رشد نسبی اندک دارد، اما اگر روند افت پوشش برف را در نظر بگیریم، چشمانداز چندان امیدوارکننده نیست.
پایشهای ماهوارهای نشان میدهد مساحت پوشش برف کشور در هفته منتهی به ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته ۲۳ درصد و در مقایسه با میانگین ۱۷ ساله حدود ۱۶ درصد کاهش یافته است.
این کاهش شدید، به ویژه در ارتفاعات البرز و زاگرس، زنگ خطری جدی برای تأمین آب تابستانی است؛ زیرا بودجه برفی این مناطق، که سهم اصلی تغذیه سدها و رودخانهها را دارد، با گرمای زودهنگام و کمبارشی پاییز تضعیف شده و خطر ذوب زودهنگام برف و کاهش منابع آبی قابل اتکا در ماههای گرم را افزایش داده است.
تحلیل تصاویر سنجنده MODIS نشان میدهد کانونهای اصلی برف اکنون به ارتفاعات محدود شدهاند و در زاگرس، که منابع حیاتی رودخانههای کارون، کرخه و دز را تغذیه میکند، هم پیوستگی و هم ماندگاری برف نسبت به سالهای پربارش کمتر است. شرق و جنوبشرق کشور نیز عملاً از پوشش برف قابل توجهی برخوردار نیستند و تنها قلل مرتفع این مناطق، لکههایی پراکنده از برف دارند. این شرایط بیانگر آن است که تابستان پیش رو میتواند با کمآبی شدید، تنشهای تأمین آب شرب و کشاورزی، و احتمال محدودیتهای جدی برای صنایع آببر همراه باشد.
اگر این روند ادامه یابد، خطرات چندوجهی در انتظار کشور است. از یک سو، کاهش ذخایر سدها و کمبود آب قابل اتکا میتواند فشار بر مدیریت شهری و کشاورزی را افزایش دهد و منجر به تنشهای محلی و مهاجرتهای داخلی شود. از سوی دیگر، افت پوشش برف و کاهش منابع زیرسطحی، به همراه تغییرات اقلیمی، میتواند ناپایداری تولید برق از سدهای برقآبی و وابستگی به انرژیهای تجدیدناپذیر را تشدید کند. هشدار کارشناسان این است که بدون برنامهریزی فوری برای مدیریت مصرف، ذخیرهسازی آب و توسعه منابع جایگزین، تابستان ۱۴۰۵ ممکن است برای بخشهای پرجمعیت و صنایع حیاتی کشور، بحرانیتر از سالهای اخیر باشد.
این بحران آب، بیشتر از آنکه یک مسئله فنی باشد، یک بحران مدیریتی و تصمیمگیری است. هشدارها از هماکنون داده شدهاند؛ اما بدون تغییرات ساختاری در نحوه مصرف، سرمایهگذاری در زیرساختهای آب و مدیریت بهتر سدها، کشور در مواجهه با تابستان پیش رو، تنها به شانس و بارشهای احتمالی دل خوش خواهد کرد. در این میان، شفافیت در ارائه دادهها، اطلاعرسانی به مردم و برنامهریزی میانمدت، بهویژه برای مناطق شهری و کشاورزی، ضرورت فوری و غیرقابلاجتناب است.
این گزارش نشان میدهد که ایران در آستانه یک تابستان احتمالا با تنش آبی است؛ تابستانی که میتواند آزمونی جدی برای ظرفیت کشور در مدیریت منابع طبیعی و مقابله با تغییرات اقلیمی باشد، و هشدار میدهد که تعلل در اقدامات پیشگیرانه، هزینهای سنگین برای شهروندان و اقتصاد کشور به همراه خواهد داشت.
