برچسب: بریکس

به گزارش اقتصادران، روزنامه هم میهن به نقل از نشریه نشنال اینترست نوشت: زمانی که ایران در ژانویه گذشته به بریکس پیوست، دولت آن را سندی بر موفقیت جمهوری اسلامی در عبور از یکی از طولانی‌ترین کارزارهای انزوای جهانی دانست.  برای تهران، بریکس بیش از آنکه راه نجات باشد، ابزاری برای کسب اعتبار است.

ایران به طور فزاینده‌ای بریکس را به عنوان یک پروژه «دلارزدایی» تبلیغ می‌کند تا وابستگی خود را بازتعریف کند، اما در واقعیت، این یک موسیقی متنِ سیاسی است، نه مالی. تهران مدام پروژه‌های جدید بریکس را تبلیغ می‌کند؛ یک منطقه آزاد تجاری در اینجا، یک اتصال حمل‌ونقلی در آنجا. اما همه می‌دانند چه چیزی مانع آن‌هاست: تحریم‌های ایالات متحده. نهادهای بریکس، از جمله نهادهای چینی، همچنان پول را از طریق بیمه‌گران و اتاق‌های پایاپای مبتنی بر دلار جابه‌جا می‌کنند.

تحریم‌ها همچنان سناریو را می‌نویسند. هر شریک خارجی بزرگی ریسک از دست دادن سیستم پایاپای دلاری یا بیمه را در صورت زیاده‌روی می‌پذیرد. پالایشگاه‌های چینی و هندی این را می‌دانند؛ آن‌ها ممکن است روی کاغذ با واشنگتن مخالفت کنند، اما نفتکش‌ها، بیمه‌گران و کارگزاران آن‌ها همچنان در دنیای دلاری فعالیت می‌کنند. بریکس می‌تواند تا ابد درباره «دلارزدایی» بحث کند، اما سیم‌کشی تجارت جهانی تغییر نکرده است.  وابستگی، با خود پیش‌بینی‌پذیری می‌آورد.

ایران با گره زدن صادرات خود به چند خریدار شرقی، تقاضای ثابتی را تضمین می‌کند، اما این درآمدها تنها می‌تواند هزینه واردات را تأمین کند و نه نوسازی اقتصاد را. برای اقتصادی در بندِ تحریم، حتی این هم مانند اکسیژن است. اما ثبات به معنای همبستگی نیست. در نشست امسال ریودوژانیرو، بریکس «حملات یک‌جانبه» به ایران در حملات هوایی ژوئن به تأسیسات هسته‌ای را محکوم کرد، اما از نام بردن از اسرائیل خودداری کرد.

این حرکت صرفاً همدلی بود، نه تأمین امنیت؛ سندی بر اینکه اتحاد سیاسی این بلوک جایی به پایان می‌رسد که منافع اعضا با غرب آغاز می‌شود. در داخل ایران، استقلال به «مقاومت» و «تاب‌آوری» تغییر شکل داده است. رسانه‌ها بریکس را «محرک اصلی اراده جمعی بین‌المللی برای ساختن جهانی عادلانه‌تر» به تصویر می‌کشند. همان زبان اخلاقی که زمانی برای غیرمتعهدها به کار می‌رفت، اکنون برای توجیه شراکت با همتایان اقتدارگرا استفاده می‌شود.

ایران دیگر رهبر «جنوب جهانی» نیست؛ بلکه صرفاً در میان آن‌ها نشسته است. در نهایت، بریکس بیش از آنکه یک نقطه عطف باشد، مانند یک آینه عمل می‌کند؛ آینه‌ای که نشان‌دهنده کشوری است که خود را با محدودیت‌ها تطبیق می‌دهد، نه اینکه بر آن‌ها غلبه کند.  ایران به دلیل تحریم‌ها و حکمرانی داخلی خود، از این قافله عقب مانده است.

استقلال ایدئولوژیک به وابستگی استراتژیک تبدیل شده است. بریکس به تهران «دیده شدن» می‌دهد اما قدرت کنترلِ ناچیزی به او می‌سپارد؛ صندلی در میز مذاکره، بدون حق انتخاب منوی غذا. تبدیل این صندلی به یک اهرم فشار، نیازمند شفافیت، دیپلماسی معتبر و چشم‌انداز اقتصادی روشن‌تری است.

به گزارش اقتصادران، محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی در گفت‌وگوی ویژه خبری امشب ۱۹ آبان ماه، به تشریح برنامه بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز و اصلاح نظام بانکی پرداخت و با اشاره به انتخاب ترامپ به عنوان رئیس جمهوری ایالات متحده آمریکا و اثر آن بر اقتصاد ایران گفت: انتخاب ترامپ در آمریکا تاثیر بزرگی بر روی بازارهای جهانی می‌گذارد و می‌توان آثار آن را از دو جنبه بررسی کرد. در مورد اول باید آثار آن بر اقتصاد ایران را در نظر گرفت که اقتصاد ایران نه تجارتی با ایالات متحده دارد و نه وابستگی آنچنانی به اقتصاد این کشور دارد؛ علاوه بر این ما در ایران تعاملات مالی و بازرگانی با آمریکا نداریم.

حلقه‌های وابستگی اقتصادی ایران به آمریکا و اروپا محدود است

وی ادامه داد: در مجموع حلقه‌های وابستگی اقتصاد ایران به آمریکا و حتی اروپا محدود است و روابط اقتصادی بالایی با آنها نداریم. بنابراین انتخابات آمریکا و ریاست جمهوری ترامپ به صورت مستقیم اثر زیادی بر اقتصاد ایران ندارد و همانطور که پس از انتخاب ترامپ شاهد بودیم نوسانات بازار ارز کمتر از یک درصد بود. با این حال، از نظر اثرات غیر مستقیم، اقتصاد آمریکا اقتصاد بزرگی است و بر اقتصاد تمام جهان اثرگذار است.

رئیس کل بانک مرکزی گفت: پس از انتخاب ترامپ برخی از رمزارزها و ارزهای دیجیتال تا ۲۰ درصد نیز افزایش قیمت تجربه کردند و ارزش یورو کاهش نسبتا زیادی داشت و این در حالی بود که ارز ما کمتر از یک درصد کاهش ارزش را تجربه کرد که یکی از کم‌ترین واکنش‌ها را نسبت به ارزهای سایر کشورهای جهان را نشان می‌دهد.

فرزین خاطرنشان کرد: همزمان با انتخاب ترامپ بازارهایی مانند فلزات، رمزارزها و سایر بازارهای مالی جهان متلاطم شد و ترامپ اگر مطابق روش گذشته خود عمل کند و روابط خود با کشورهای خارجی را کاهش دهد، این مسئله می‌تواند فرصت‌ها و تهدیدهایی را برای کشورهای دنیا به همراه داشته باشد. به طوری که ‌بخشی از هراس‌های به وجود آمده به این دلیل است که ترامپ در دوره ریاست جمهوری قبلی خود در چارچوب سیاست مرکانتیلیستی عمل کرد و از سیاست‌های جهانی‌سازی دور شد.

اقتصاد ایران، اقتصاد ۸ سال پیش نیست

رئیس کل بانک مرکزی بیان داشت: اقتصاد ما در همان روز اول نشان داد که در برابر این اتفاق (روی کار آمدن ترامپ) تاب‌آوری بالایی دارد. اقتصاد ایران، اقتصاد ۸ سال پیش نیست که انتخاب ترامپ اثر زیادی بر آن داشته باشد. در حال حاضر تعامل اقتصادی ما با کشورهای منطقه و کشورهای عضو گروه بریکس افزایش یافته و با عضویت ایران در بریکس سیستم‌های مدیریت تحریم تقویت و از قدرت لازم برای مقابله با شوک‌های خارجی برخوردار است.

وی با اشاره به مزیت‌ها و فرصت‌های حضور ترامپ برای کشورهای عضو بریکس گفت: حضور ترامپ و رویکرد او می‌تواند باعث شود که همکاری‌ها در بریکس افزایش یافته و کشورهای عضو سعی می‌کنند که از فرصت تعامل با هم برای جلوگیری از اثرات سیاست‌های ترامپ استفاده کنند.

سیاست‌های بانک مرکزی و نظریه بازی‌ها

رئیس کل بانک مرکزی به اثر مستقیم ترامپ بر سیاست های بانک مرکزی ایران اشاره کرد و بیان داشت: باید ببینیم سیاست‌های ترامپ  چگونه است و بر رفتار کشورهای منطقه و اعضای بریکس چه تاثیری می‌گذارد. ایران با وجود تحریم‌ها، هنوز کشوری با اقتصاد باز است و ما امروز با بسیاری از کشورها تعامل داریم که بسیار کمک کننده است. این مسئله را در یک مدل نظریه بازی‌ها می‌توان تحلیل کرد.

فرزین ادامه داد: من برای روزهای اول در رابطه با نتیجه انتخابات آمریکا نگرانی داشتم، اما روز چهارشنبه که ترامپ انتخاب شد، نوسانات بازار ارز محدود بود و تاب‌آوری را در بازارها شاهد بودیم و به نظر می‌رسد که اقتصاد ایران، اثرپذیری بالایی از نتایج انتخابات آمریکا نداشت.

وی با اشاره به سیاست ارزی بانک مرکزی اظهار کرد: بانک مرکزی در دو سال گذشته در رابطه با مسئله ارز سیاست تثبیت را اتخاد کرده و در چهارچوب این سیاست در پی آن هستیم که نوسانات نرخ ارز در بازارهای مختلف را به حداقل رسانده تا در یک نظام رسمی نیازهای تجاری و غیرتجاری کشور، تامین شود. با این حال اگر چه در دو سال گذشته این سیاست به کندی پیش رفت اما پیشرفت بسیار خوبی داشت و ما همچنان به این سیاست ادامه می‌دهیم.

رئیس کل بانک مرکزی در رابطه با سیاست توسعه مرکز مبادله خاطر نشان کرد: در طول یک هفته گذشته با برگزاری و تداوم حراج‌های سکه طلا، قیمت سکه حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان کاهش یافته است. بنابراین از مرکز مبادله همچنان به عنوان تنظیم گر بازار طلا و ارز استفاده می‌کنیم و از ابزارهای مختلف نیز استفاده خواهیم کرد. ما در حال حاضر عرضه و حراج شمش و سکه طلا را در مرکز مبادله داریم و همچنین در تلاش هستیم تا در آینده با همکاری بورس کالا، یک قاعده‌مندی در خصوص بازارهای ثانویه طلا نیز ایجاد شود.

۱۰ میلیارد دلار ارز کالاهای اساسی تامین شده است

فرزین با اشاره به تخصیص ارز و تامین ارز مورد نیاز کالاهای اساسی و بازرگانی عنوان کرد: در حال حاضر نرخ ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به کالاهای اساسی اختصاص داده می‌شود و از ابتدای سال جاری تا امروز نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار ارز ترجیحی برای دارو و کالاهای اساسی تخصیص یافته که بیشتر نیازهای کالایی وزارت جهاد کشاورزی است و علاوه بر آن شامل دارو و تجهیزات پزشکی است و بخش دیگر تامین ارز نیز با ارز نیما و نرخ حدود ۵۰ هزارتومانی تامین می‌شود که شامل ۵۰ درصد نیاز ارزی کشور است.

بازار ارز توافقی با هدف کشف نرخ واقعی

وی ادامه داد: یک بازر دیگر ارز به نام بازار ارز توافقی وجود دارد که نزدیک به یک و سال و نیم است در حال کار بر روی آن و سامانه‌های آن هستیم و اخیرا شروع به کار کرده و در حال انجام مبادله است. نیما، بازار نیست. یک سامانه است، چراکه نرخ آن در حراج شکل نمی‌گیرد و سیستم مچینگ ندارد. اما نرخ ارز توافقی یک بازار است و ما در تلاش هستیم که به سمتی برویم که کل عرضه و تقاضا در آن ایجاد شود و کشف نرخ صورت بگیرد و نرخ آن به نرخ حاکم در بازار ایران تبدیل شده و علاومت دهد.

رئیس کل بانک مرکزی افزود: در حال حاضر نرخی که در حال علامت دهی در بازار و اقتصاد کشور است، نرخ ارز غیر رسمی و به اصطلاحی ارز بازار آزاد است. البته علامت دهی آن به گونه‌ای نیست که در برخی از تحلیل‌ها بزرگ نمایی می‌شود. بیشتر علامت دهی ارز بازار آزاد در بازار دارایی‌ها است. اما در بازار کالا، بیشتر نرخ سامانه نیما است که علامت دهی می‌کند.  تلاش ما این است که با شکل گیری بازار ارز توافقی، نرخی که در این بازار شکل می‌گیرد و هر روز اعلام خواهد شد به نرخ اصلی اقتصاد کشور بدل شود.

نرخ بازار آزاد تحت تاثیر مبادلات قاچاق

فرزین گفت: نرخ بازار آزاد بیشتر تحت تاثیر مبادلات قاچاق است. از آنجایی که هم وردات قاچاق داریم و هم صادرات قاچاق داریم و هم فرار سرمایه شکل می‌گیرد و بیشتر ارز هرات، دوبی یا سلیمانیه است، بیشتر مبادلات کالاهای قاچاق در کشور و فرار سرمایه در این بازارها شکل می‌گیرد و تحت تاثیر این بازارها است. اما بازار ارز توافقی تحت تاثیر تجارت داخلی کشور است و بانک مرکزی نیز به عنوان عرضه کننده، مدام در این بازار، ارز عرضه می‌کند و پیش بینی ما در بانک مرکزی این است که با راه اندازی بازار ارز توافقی علامت دهی به بازار ارز غیر رسمی صورت می‌گرد و نرخ ارز بازار غیر رسمی را نیز کاهش می‌دهد.

بازار ارز توافقی متاثر از متغیرهای درونی اقتصاد کشور

وی با اشاره به رابطه بازار ارز توافقی با تجارت خارجی به میزان و حجم تجارت خارجی کشور اشاره کرد و گفت: در بازار ارز توافقی شاهد حجم گسترده‌ای از مبادلات خواهیم بود. ما در سال گذشته حدود ۷۰ میلیارد دلار تجارت داشتیم و امسال در هفت ماهه امسال طبق اعلام گمرک، شاهد رشد ۱۵ درصدی در صادرات غیر نفتی، در قیاس با سال گذشته هستیم و حتی صادرات نفتی ما نیز افزایش داشته است.

رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: بنابراین بازار ارز توافقی، بازاری برزگ‌تر نسبت به بازار آزار خواهد بود. با این حال، یک رابطه متقابل بین این دو بازار وجود خواهد داشت و ما به دنیال این هستیم که نرخ بازار ارز تجاری ما، متاثر از متغیرهای بنیادین اقتصادی ما شکل بگیرد و تحت تاثیر انتظارات، هراس‌ها و دلهره‌ها، فرار سرمایه و قاچاق نباشد و متاثر از متغیرهای درونی اقتصاد کشور باشد.

فرزین افزود: اقدام دیگری که در حوزه ارزی در حال انجام آن هستیم، تامین مالی است. ما امسال برای ۱۵ میلیارد دلار تامین مالی خارجی، خود را آماده کرده‌ایم که دو میلیارد دلار را به صورت اوراق و فروش اوراق ارزی سکوک در بازار به فروش رسانده تا بتوانیم تامین مالی شرکت‌های تولیدی را انجام دهیم. براین اساس در روزهای آینده یک تفاهم نامه دو میلیارد دلاری با صندوق توسعه ملی منعقد می‌شود.

وی بر گسترش بستر معاملاتی مرکز مبادله تاکید و بیان کرد: یکی دیگر از کارهایی که به دنبال آن هستیم، موضوع تامین مالی از بستر مرکز مبادله است تا آن را گسترش دهیم و امسال نیز این کار را ادامه می‌دهیم. شرکت‌های بسیاری آمده‌اند و تقاضای تامین مالی ارزی کرده‌اند و ما اوراق آنها را در این بازار به فروش می‌رسانیم.

تنوع بخشی به ذخایر طلا و ارز

رئیس کل بانک مرکزی گفت: از آنجایی که ما تحریم هستیم، باید نوع ذخایر خود را افزایش دهیم. ما در دو سال گذشته ذخایر طلای خود را افزایش داده و دارایی‌های ارزی خود را به طلا تبدیل کرده‌ایم و بیشتر به دنبال این هستیم تا منابع مطمئن ارزی را داشته تا هر زمان که بخواهیم از پول ملی استفاده کنیم، بتوانیم از منابع و ذخایر لازم، برخوردار باشیم و در نهایت امروز در حوزه ذخایر از اطمینان لازم برخوردار هستیم.

فرزین ادامه داد: ما منابع ارزی در سایر کشورها داریم که در برخی از این کشورها این منابع بلوکه و مسدود شده بود و قابل استفاده نبود که خوشبختانه توانستیم بخش زیادی از آن را آزاد کنیم و در حال حاضر نیز از آنها استفاده می‌کنیم.

وی افزود: در سال گذشته در بانک مرکزی ۶۵ میلیارد دلار به فروش رسید و در حال حاضر پیش بینی ما این است که برای امسال بالای ۷۰ میلیارد دلار باشد. این منابع، ذخایر ارزی است که در کشور وجود دارد و همچنین بخشی از آن ارز حاصل از صادراتی است که صادرکنندگان ما کسب کرده و ما می‌توانیم آنها را به واردات اختصاص دهیم. به همین دلیل در حوزه تجاری و ارزهای خدماتی از منابع لازم برخوردار بوده و با توسعه‌ای که در تجارت کشور در حال انجام است، این منابع نیز بیشتر خواهد بود.

سهم ۵.۵ میلیارد دلاری ایران در صندوق بین المللی پول

رئیس کل بانک مرکزی بیان داشت: ایران در حال حاضر عضو صندوق بین‌المللی پول بوده و رئیس یک گروه متشکل از شش کشور است که مجموع سهام این گروه در صندوق ۲.۵ درصد است و سهم کشور ماه ۰.۷۵ درصد که شامل ۵.۵ میلیارد دلار سرمایه کشور می‌شود. در سال گذشته صندوق بین المللی پول در اجلاس خود تصویب کرد که تمامی کشورها باید ۵۰ درصد سرمایه خود را افزایش دهند که ۷۵ درصد آن از طریق ارز محلی و ۲۵ درصد آن با دیگر ارزها مانند دلار یا یورو تامین می‌شود. همچنین، انتقال منابع ارزی کشور از سایر کشورها به صندوق بین المللی پول منجر به افزایش سرمایه ایران در این صندوق تا هفت میلیارد دلار می‌شود.

میزان تورم در شش سال اخیر افزایش یافت

فرزین با اینکه از سال ۱۳۵۲ به بعد عموما شاهد یک تورم دو رقمی در کشور بودیم گفت: میزان تورم از سال ۱۳۹۷ به بعد افزایش یافته، به طوری که حتی به کانال ۴۰ تا ۵۰ درصد نیز رسیده بود؛ براین اساس ما در بانک مرکزی، سیاست تثبیت را اتخاذ کردیم تا سطح تورم را کاهش دهیم و از اردیبهشت سال گذشته تا امروز هر ماه میزان تورم در اقتصاد کشور کاهش یافته است.

وی افزود: به عنوان مثال، در مهر ماه امسال، تورم نقطه به نقطه به ۳۴.۵ درصد کاهش یافت که این عدد در دوره‌ای به بالای ۵۷ درصد نیز رسیده بود. تورم سالانه نیز به ۳۸ درصد رسیده، به این علت که تورم نقطه به نقطه کمتر است، تورم سالیانه نیز کاهش پیدا می‌کند و امیدواریم تا پایان سال تورم نقطه به نقطه به ۳۰ درصد نیز کاهش یابد.

کاهش تورم تولیدکننده و سیاست تثبیت

رئیس کل بانک مرکزی به ارائه آماری از تورم تولید کننده و مصرف کننده و رابطه این دو با یکدیگر گفت: تورم تولیدکننده در مهرماه به ۲۴.۵ درصد کاهش یافت. زمانی که تورم تولیدکننده کمتر از مصرف کننده باشد، احتمال کاهش تورم مصرف کننده نیز وجود دارد و یکی از دلایل کاهش تورم تولیدکننده، تثبیت نرخ ارز است؛ البته باید گفت که تثبیت به معنای میخکوب کردن نرخ ارز نیست.

فرزین ادامه داد: سیاست تثبیت، به معنای آن است که ارز در یک نرخ قابل پیش بینی تامین شود و این موضوع به کاهش نرخ تورم کمک شایانی کرده است. همچنین در سمت نقدینگی، سال گذشته توانستیم نرخ آن را به ۲۴.۳ درصد برسانیم که هدف‌گذاری ما حدود ۲۵ درصد بود. امسال نیز در کانال ۲۵ درصد هدف‌گذاری شده اما در ماه‌های اخیر به علت تنگناهای ناشی از نقدینگی به ۲۸.۵ درصد رسیده و مجبور شدیم اقداماتی انجام دهیم که به برخی از بخش‌ها، نقدینگی بیشتری ارائه شود که باعث شده نرخ رشد نقدینگی تا حدودی افزایش داشته باشد.

تولیدکنندگان در تنگنای نقدینگی

وی افزود: امروز با روش کنترل ترازنامه، رشد نقدینگی را کنترل می‌کنیم. به عبارتی با کنترل ترازنامه بانک‌ها از ارائه تسهیلات بیشتر از یک محدوده معین جلوگیری می‌شود؛ چراکه یکی از متغیرهای عمده اثرگذار بر رشد نقدینگی به میزان تسهیلات بانک‌ها باز می‌گردد.

رئیس کل بانک مرکزی خاطرنشان کرد: از طرف دیگر در هفت ماهه گذشته حدود یک هزار و ۲۰۰ همت نقدینگی خلق شده که بخش بزرگی از آن برای اوراق دولتی هزینه شده و بخش دیگری از آن برای نیازهای مصرفی مانند وام ازدواج و موارد دیگر هزینه شده است. به عبارتی سهم تولیدکننده کمی کاهش یافته است و حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد از این نقدینگی به سمت تولید رفته است. به همین دلیل امروز ما شاهد تنگنای نقدینگی و تولید در میان تولیدگنندگان هستیم.

سیاست‌های تامین مالی بانک مرکزی

فرزین با اشاره به ابزارها و روش‌های تامین مالی از سوی بانک مرکزی گفت: ما امروز دو راه داریم. یا باید نقدینگی را افزایش دهیم که باعث افزایش تورم می‌شود یا باید با برخی از سیاست‌ها، تامین مالی را بدون افزایش نقدینگی انجام دهیم.

وی گفت: یک سیاست مربوط به اوراق گام است که بر نقدینگی اثر زیادی ندارد و بنگاه‌ها می‌توانند از آن استفاده کنند. سال گذشته اوراق گام دچار مشکل شد و کارایی بالایی نداشت. امسال مشکلات مربوط بین این اوراق با بورس برطرف شده و می‌توانیم نزدیک به ۱۰۰ همت، اوراق گام به بنگاه‌ها بدهیم.

رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: با برخی بنگاه‌ها مانند بخش‌های خودرو، دارو، پتروشیمی و فولاد این زنجیره را تکمیل کرده‌ایم و اگر بنگاه‌های اقتصادی، زنجیره‌های خود را تکمیل کنند، می‌توانند از این اوراق گام استفاده کنند.

فرزین اظهار کرد: یک سیاست دیگر برای رفع تنگناهای نقدینگی، افزایش LC داخلی (اعتبار اسنادی داخلی) است. ما امسال برنامه ریزی کردیم که بانک‌ها تا ۸۰۰ همت در تامین مالی بنگاه‌ها از LC داخلی استفاده کنند. همچنین، بانک مرکزی ابزار دیگری تحت عنوان فکتورینگ یا مطالبات قراردادی را طراحی کرده و آیین نامه آن را به بانک‌ها ابلاغ کرده‌ایم که بیشتر مناسب پیمانکاران است.

وی ادامه داد: کار دیگری که سال گذشته انجام دادیم اما از آنجایی که مقداری نرخ آن بالا بود و اعتراضاتی به همراه داشت، تحت عنوان گواهی سپرده خاص بود که سال گذشته نرخ آن ۳۰ درصد بود اما امسال قول می‌دهیم تا ۲۵ درصد برسد.

رئیس کل بانک مرکزی بیان داشت: یک طرح جدید دیگر هم که در حال کار بر روی آن هستیم این است که از ماده ۲۱ قانون رفع موانع تولید استفاده کردیم تا بتوانیم سرمایه در گردش واحدهای تولیدی را تامین مالی کنیم؛ یعنی به بنگاه‌ها یک حد اعتباری بدهیم. این کار را با همکاری وزارت صمت، وزارت جهاد، وزارت بهداشت انجام می‌دهیم که با دستگاه‌های تولیدی بیشتر در ارتباط هستند و از طریق بانک‌های توسعه‌ای انجام می‌شود. در حال حاضر بخش زیادی از تامین مالی بانک‌ها به سراغ سرمایه در گردش حرکت کرده و طرح‌های ایجادی به سختی تامین مالی می‌شوند و امیدواریم با این کار به عنوان بانک مرکزی در تامین مالی بنگاه‌ها موفق باشیم.

ابزارهای دلار زدایی

فرزین با اشاره به سیاست های بانک مرکزی برای کاهش نقش دلار در اقتصاد ایران گفت: در حوزه بریکس و بین الملل با تمام کشورهایی که طرف تجاری ما هستند، الگوی توسعه مراودات بانکی و پولی را با توجه به اینکه در شرایط تحریم هستیم، طراحی کردیم. اولین محور این است که تحت عنوان دلار زدایی بتوانیم با ارزهای محلی‌ معامله کنیم و به همین جهت از چند ابزار استفاده می‌کنیم و اولین ابزار ما پیمان پولی است. دومین ابزار ما اتصال کارت‌های بانکی طرفین است و سومین ابزار ما حذف سوئیفت است که با پیام رسان‌های مشترک پولی در حال تحقق آن هستیم.

وی افزود: ما دیگر از طریق سوئیفت با کشورهای طرف معامله خود تجارت نمی‌کنیم و پیام رسان را به سپام که برای ایران است منتقل کرده‌ایم. در حال حاضر به طرفین تجاری خود می‌گوییم که پیام رسان‌های خود را به یکدیگر متصل کنیم و دیگر از سوئیفت استفاده نکنیم. برای مثال با روسیه پیام رسان‌های سپام و اس پی اف اس را به هم متصل کردیم و با دیگر کشورها نیز با همین روش اقدام می‌کنیم. همچنین با استفاده از ارزهای دیجیتال بانک های مرکزی طرفین در حال حذف سوئیف هستیم.

این سیاست گذار پولی، خاطرنشان کرد: در بلوک بریکس طی یک سال گذشته، همه طرح‌های خود را مطرح کریم و بسیاری از آنها از سوی کشورهای عضو بریکس پذیرفته شده است. بریکس کلیر و بریکس پی که اخیرا مطرح شده، موضوعاتی است که ایران در آنها مشارکت داشته و تمام تلاش ما این است که در این قالب نیز بتوانیم با کشورهای منطقه و اعضای بریکس تعاملات خود را توسعه دهیم.

صندوق‌های قرض الحسنه شبکه مویرگی تامین مالی جامعه است

فرزین با اشاره به موضع بانک مرکزی در قبال صندوق‌های قرض الحسنه گفت: در رابطه با صندوق‌های قرض الحسنه، به دلیل مشکلاتی که در این صندوق‌ها وجود داشت،  ما در سال گذشته به بحث صندوق‌های قرض الحسنه ورود کردیم و امروز تقریبا تمام صندوق‌های قرض الحسنه موجود در کشور را شناسایی کرده‌ایم.

وی ادامه داد: مطابق اطلاعاتی که موجود است، سه هزار و ۵۰۰ صندوق قرض الحسنه وجود دارد که اطلاعات یک هزار و ۸۶۰ صندوق در سیستم بانکی موجود است. ۹۰۰ صندوق قرض الحسنه غیر فعال است و ۷۵۰ صندوق نیز حساب آنها به نام اعضای هیأت امنا مانند مساجد و خانواده‌ها تعلق دارد و آنها را به صندوق‌های کوچک، متوسط و بزرگ دسته بندی کرده‌ایم. برای مثال سطح تبادلات صندوق‌های قرض الحسنه کوچک در سال کمتر از چهار میلیارد تومان است و تبادلات بالای ۶۰ میلیارد تومان را به عنوان صندوق‌های قرض الحسنه بزرگ دسته بندی کرده‌ایم.

رئیس کل بانک مرکزی گفت: از آنجایی که ممکن است اطلاع رسانی ما درست نبوده باشد، بسیاری از نمایندگان با ما تماس گرفته و نگرانی خود را در این رابطه ابراز کرده‌اند. اما قصد ما این است که صندوق‌های قرض الحسنه در کشور را توسعه دهیم و توسعه آنها را تسهیل کنیم و به دنبال ایجاد محدودیت در صندوق‌های قرض الحسنه نیستیم.

فرزین ادامه داد: ما نظارت بر این صندوق‌ها را برون سپاری می‌کنیم و به غیر از چند صندوق بزرگ که در شبکه بانکی هم هستند، بقیه را برون سپاری خواهیم کرد؛ چراکه صندوق‌های قرض الحسنه شبکه مویرگی تامین مالی طبقات مختلف عامه مردم است و این شبکه مویرگی یک فرصت است که به صورت قرض الحسنه و ارزان جامعه را تامین مالی می‌کند.

در حال اصلاح ناترازی هشت بانک هستیم

وی در پایان با اشاره به برنامه بانک مرکزی برای اصلاح ناترازی بانک‌ها گفت: در رابطه با اصلاح نظام بانکی در دو سال گذشته اقداماتی صورت گرفته اما هنوز راضی نیستیم. به دلایلی مسائل و مشکلات و ناترازی زیادی وجود دارد. در حال حاضر برای اصلاح هشت بانک ورود کرده‌ایم و اصلاح ناترازی آنها را پیگیری می‌کنیم.

به گزارش اقتصادران، مریم رحیمی نوشت:

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور جدید ایران در شهر کازان روسیه در اجلاس گروه بریکس، با رهبران این گروه دیدار کرد.

به گزارش هم میهن، با این همه، تا زمانی که اصل را نداشته باشیم، اضافه کردن فرع دردی از ایران دوا نمی‌کند؛ مانند یک ماشین که با توانایی موتور و سوخت محرکه بنزین به حرکت درمی‌آید ایران هم باید تحریم‌ها را کنار زده و اف‌ای‌تی‌اف را بپذیرد تا بتواند مشکلات اقتصادی را حل کند. تا زمانی هم که یک ماشین موتور نداشته باشد، اضافه کردن پیمان‌های مختلف به مثابه اکسسوری‌های زیبا اما نه‌چندان کاربردی در ماشین به حساب می‌آیند. متاسفانه در کشور یک موج خوش‌بینی زیادی نسبت به بریکس وجود دارد.

موضوع سوم، چالش‌ها یا حتی فقدان اطمینان میان اعضاست. در این خصوص، می‌توان به اختلافات چین و روسیه، چین و هند و دیگر موضوعات اشاره کرد که همین امر انسجام بریکس را نیز تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. در کنار این‌ها، به نظر می‌رسد قدرت‌های عضو از جمله چین همچنان خواهان پیشبرد روابط با دیگر کشورها بر مبنای چارچوبی دوجانبه هستند تا اینکه خود را در قید و بند چارچوب نهادی و سازمانی کنند.

جایگزینی دلار؟

همچنین، در چند هفته گذشته که مسئله بریکس دوباره تبدیل به مسئله روز شده بود، برخی از احتمال به وجود آمدن پول جایگزین میان این کشورها سخن گفتند و امیدوار بودند که این کشورها به کمک هم بتوانند دلار را حذف کنند؛ این در حالی است که با توجه به وضعیت دلار در تجارت جهانی، نقش و نفوذ آمریکا در سیاست و اقتصاد جهان و همچنین روابط گسترده اقتصادی و تجاری برخی اعضای بریکس با واشنگتن در حال حاضر چشم‌اندازی برای حرکت به این سمت وجود ندارد. بنابراین، این موضوع به این معناست که تصمیم‌گیران کشور در تنظیم سیاست خارجی باید بر مبنای واقعیات موجود و حتی نگاه تاریخی عمل کنند.

بریکس و پول مشترک

کشورها برای اینکه بتوانند یک پول مشترک داشته باشند، باید جریان تجارت، نیروی کار و سرمایه مابین آن کشورها حداکثر آزادی را داشته باشد؛ این به معنی آن است که اقتصادهای آن کشورها اقتصادهای شبیه به هم باشد. این در حالی است که کشورهای عضو بریکس هر یک اقتصادی متفاوت از دیگری دارند؛ برخی از مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی و برخی دیگر تولیدکنندگان بزرگ انرژی هستند. بنابراین چنین گروهی نمی‌توانند یک ارز مشترک به وجود آورند. از سوی دیگر، هند به عنوان بزرگترین سرمایه‌پذیر دلاری فعلی و کشوری که مستقیماً از ساختار دلار استفاده می‌کند، راضی نمی‌شود چنین ریسک بزرگی انجام دهد.

اقتصاد بدون اف‌ای‌تی‌اف و با بریکس

شورای آتلانتیک در گزارشی نوشته است: «اقتصاد ایران در شرایط سختی قرار دارد. داده‌های مرتبط با تفاوت نرخ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) در بین کشورهای بریکس از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که نرخ رشد ایران کاهش داشته است.» به ادعای این نشریه «انتظار می‌رود اقتصاد این کشور با نرخ‌های رشد در حدود ۲ درصد و تورم در حدود ۳۴ درصد با مشکلاتی روبه‌رو باشد. طبق گزارش رسانه‌های محلی، قیمت نان در سال گذشته افزایش یافته و سایر نیازهای اساسی مانند آب و مسکن نیز افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند.»

شورای آتلانتیک در ادامه آورده، «تحریم‌ها بخشی از ماجراست. از زمان تحریم‌های اولیه اقتصادی ایران، رشد تولید ناخالص داخلی این کشور از سال ۲۰۱۱ به طور مداوم کاهش یافته است. پیش‌بینی‌های صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که تولید ناخالص داخلی ایران تا سال ۲۰۲۹ همچنان روند نزولی را طی کند. فارغ از تحریم‌ها، بخشی از وضعیت اقتصاد ایران به شرایط نیروگاه‌های گاز و انرژی مربوط است، به ادعای این نشریه تاسیسات و زیرساخت‌های انرژی ایران تنها با ۷۰ درصد ظرفیت را تامین می‌کنند.»

به ادعای آتلانتیک، «شرایط دشوار انرژی نیز صادرات ایران، به‌ویژه تولید فولاد (یکی از بزرگترین صادرات غیرنفتی ایران) را تحت تاثیر قرار داده تا جایی که نرخ صادرات این کالا ماه گذشته ۵۰ درصد کاهش یافت. علاوه بر این، ایران با وجود کمبود مداوم انرژی و کسری ۱۷۰۰۰ مگاواتی برق، در حال صادرات برق نیز است. قیمت‌های داخلی انرژی به‌قدری کنترل می‌شود که حتی شرکت دولتی انرژی، توانیر، مجبور می‌شود برق را با نرخ‌های بالاتر به خارج از کشور بفروشد.»

در این گزارش همچنین توضیح داده شده است که در عرصه بین‌الملل تجارت بین ایران و بزرگترین شرکای تجاری‌اش – چین، امارات متحده عربی، عراق، روسیه، هند و ترکیه – در سال ۲۰۲۳ کاهش یافت. از زمان اعمال مجدد تحریم‌ها علیه ایران در سال ۲۰۱۸، پالایشگاه‌های مستقل چینی خریداران اصلی نفت خام ایران بوده‌اند و از تخفیف‌های کشورهای تحریم‌شده مانند ایران، روسیه و ونزوئلا استفاده می‌کنند. بسیاری از معاملات نفتی با ارز و سیستم‌های پرداخت چین انجام شد و به ایران اجازه داد تا تحریم‌ها را دور بزند.

سال گذشته صادرات نفت به چین حدود ۵ درصد از کل تولید اقتصادی ایران را تشکیل می‌داد. با این حال، تضعیف اقتصاد چین و کاهش تقاضای داخلی برای نفت اکنون اثرات موجی بر فروش تهران گذاشته است. پالایشگاه‌های چینی همچنین گزارش می‌دهند که فروشندگان ایرانی در تلاش برای افزایش قیمت‌ها با ارائه تخفیف‌های کمتر با تشدید تنش‌ها در خاورمیانه هستند.

ایران از اجلاس بریکس به‌عنوان فرصتی برای اجرایی کردن مشارکت‌های تجاری و مالی با متحدانش، به عنوان بخشی از سیاست «نگاه به شرق» استفاده خواهد کرد. هدف پزشکیان جذب سرمایه‌گذاری داخلی و انتقال مطمئن فناوری برای رفع کمبود انرژی در ایران و تقویت تولید در بخش‌های کلیدی مانند فولاد خواهد بود. محمدرضا فرزین، رئیس بانک مرکزی ایران، پیش از این اعلام کرده بود که قصد دارد زمینه را برای عضویت در بانک توسعه نوین تحت رهبری بریکس هموار کند.

به واسطه این عضویت، ایران امیدوار است که اهداف توسعه خود را مستقل از بانک جهانی و سایر مؤسسات مالی غربی پیش ببرد؛ دستور کاری که به گفته فرزین، محور اصلی این اجلاس خواهد بود. در شرایطی که درگیری‌ها در خاورمیانه همچنان سرفصل‌های اصلی خبرهاست، چالش‌های اقتصادی و انرژی ایران نیز مورد توجه قرار گرفته است. واقعیت این است که پزشکیان در نشست سران بریکس به دنبال حمایت اعضای این نهاد نه‌تنها در حوزه نظامی، بلکه برای بهبود وضعیت اقتصادی است.

به گزارش اقتصادران، محمدجواد قهرمانی، پژوهشگر مسائل چین به پرسش‌‌هایی پاسخ داد.

اجلاس اخیر بریکس که اولین حضور مسعود پزشکیان بود، چه دستاوردهایی برای کشورمان داشت؟ درواقع در کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت آیا دستاوردهای ملموسی را شاهد خواهیم بود؟

به طور کلی، متاسفانه در کشور خوش‌بینی زیادی نسبت به بریکس وجود دارد. موضوعی که حتی به دنبال عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای نیز مطرح می‌شد اما با گذشت زمان مشخص شد، امر گمشده در رویکرد کشور، واقع بینی نسبت به دستاوردهای آن است.

در این راستا، به چند دلیل واقع بینی نسبت به دستاوردهای بریکس ضروری است: اول اینکه، اگرچه به این نهاد به عنوان نمادی از حرکت به سمت چندجانبه‌گرایی نگریسته می‌شود اما رویکرد تمام اعضا در حال حاضر به چالش کشیدن نظم کنونی و نهادهای موجود در آن نیست. دوم اینکه، اگرچه سهم جمعی اعضا از تجارت جهانی کم نیست اما بسیاری از اعضا دارای روابط اقتصادی، فناورانه یا حتی امنیتی با آمریکا و غرب هستند، در نتیجه، در سیاست خارجی آنها، سیاست‌های آمریکا همچنان تاثیرگذار خواهد بود. آمریکا نیز از ابزارهای مهمی برای اثرگذاری بر سیاست خارجی اعضا در سطوح مختلف برخوردار است. موضوع سوم، چالش‌ها یا حتی فقدان اطمینان میان اعضاست. در این خصوص، می‌توان به اختلافات چین و روسیه، چین و هند و دیگر موضوعات اشاره کرد که همین امر انسجام بریکس را نیز تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. در کنار اینها، به نظر می‌رسد قدرت‌های عضو از جمله چین همچنان خواهان پیشبرد روابط با دیگر کشورها بر مبنای چارچوبی دوجانبه هستند تا اینکه خود را در قید و بند چارچوب نهادی و سازمانی کنند.

با توجه به اینکه کشورهای مختلفی در بریکس حضور دارند و دامنه اعضا بسیار گسترده است، آیا این مساله می‌تواند به رفع چالش‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ایران کمک کند؟

در این ارتباط باید این موضوع را مدنظر قرار داد که گستردگی اعضا، لزوما به همسویی منجر نمی‌شود، بلکه دامنه خواسته‌ها را متعدد می‌کند و همین امر می‌تواند انسجام این نهاد را تحت‌الشعاع قرار دهد. برخی اعضا دارای چالش‌هایی در روابط دوجانبه‌شان هستند و همین امر می‌تواند کارکرد بریکس را نیز تحت‌الشعاع قرار دهد. در سطح بین‌المللی، اگرچه وجود اشتراکاتی سبب شکل دهی به این نهاد شده، اما وقتی به جزئیات نگاه می‌کنیم، به وضوح اختلافات جدی حتی در رویکرد آنها به نظم بین‌المللی از جمله سرعت تغییرات درآن مشاهده می‌شود.

بریکس و تعمیق همکاری‌های ایران در ابعاد نظامی، امنیتی و راهبردی با روسیه و چین چقدر می‌تواند کمک کند که این ظرفیت نهادی موجب تقویت روابط دوجانبه تهران با مسکو و پکن در این حوزه‌ها شود؟

در روابط جمهوری اسلامی ایران با چین و روسیه باید فاکتورهای مختلفی در نظر گرفته شود. به عنوان مثال، این کشورها روابط با کشورهای رقیب منطقه را نیز مدنظر دارند. یا عامل تحریم‌ها نقش مهمی در محدود شدن روابط ایران و چین داشته و همین تحریم‌ها در افزایش رقابت ایران و روسیه برای بازارهای انرژی در شرق آسیا تاثیر مهمی دارد. همچنین، این موضوع را نیز باید مدنظر داشت که چین و روسیه خود دارای اختلاف رویکرد هستند. به عنوان مثال، اگرچه روسیه نگاه امنیتی به بسیاری از موضوعات و پرونده‌ها دارد اما برای چین موضوعات اقتصادی اهمیت بیشتری دارد.

یکی از مهم‌ترین دستورکارهای بریکس مقابله با سلطه دلار است. در همین چارچوب نیز یکی از سیاست‌های عمده ایالات متحده آمریکا در برابر کشورهای مخالف، استفاده از تحریم‌های ثانویه است. اگر سلطه دلار در جهان دچار اختلال شود، آیا کشورهای عضو بریکس می‌توانند به عنوان رقیب در آینده ورود کنند و تحریم‌ها را دور بزنند. این قابلیت چه زمانی قابل تحقق و وصول است؟