به گزارش اقتصادران، کمتر از سهدهه قبل فرش دستباف ایرانی یکی از ستونهای صادرات غیرنفتی کشور بود؛ صنعتی که بر طبق برآوردها سالانه بیشاز ۲میلیارددلار ارزآوری داشت؛ ارزآوری که با یکسقوط آزاد تمامعیار بهنزدیک ۴۰میلیوندلار یعنی ۲درصد ظرفیت سابق خود رسیده است.
تحریمهای بینالمللی بهعنوان مهمترین عامل در اینروند بهشمار میروند اما فعالان اینحوزه نقش سیاستگذاری در شدتبخشیدن بهاثر تحریمهای خارجی را نیز در رسیدن بهاین وضعیت مهم میدانند و از موانع حوزه فرش بهعنوان تحریم داخلی یاد میکنند. در سال۱۴۰۴-۱۴۰۳ صادرات فرش و گبه دستباف ایران حدود ۴۰تا۴۲میلیوندلار بوده؛ رقمی که درمقایسه با اوج تاریخی دهه۷۰ کاهش بیشاز ۹۰تا۹۸درصدی را تجربه کرده است. اینافت شدید نهتنها بازارهای قدیمی را از دست داده بلکه سهم ایران در تجارت جهانی فرش را بهیک بخش بسیار کوچک تقلیل داده است.
ضربات بیامان انزوای بینالمللی بر صادرات فرش ایرانی
براساس اخرین آمارهای گمرک کشور و طبق گفته رییس کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران، میزان صادرات در هفتماهه امسال ۲۳میلیوندلار بوده و پیشبینی میشود که تا پایان سال بهبیشاز ۳۵میلیوندلار نرسد.
سیدمرتضی حاجیآقامیری دراینباره به«جهانصنعت» گفت: شرایط کنونی سیاست اقتصادی داخلی، مقرراتگذاری و قانونگذاری داخلی، وضعیت ارتباطات خارجی، انزوای بینالمللی و تحریمهای خارجی مخصوصا در موضوع فرش دستباف ما را بهنقطه نگرانکنندهای رسانده است. فرش دستباف برای سومین بار پس از انقلاب در سال۱۳۹۷ با فرمان۱۳۴۶ دونالد ترامپ آنهم بهشکلی بسیار سختگیرانه تحریم شد. ایندر حالی است که نزدیک به۴۵درصد بازار جهانی فرش دستباف در اختیار ایالات متحده آمریکاست. طبیعی است که با ازدستدادن چنین بازاری عملا چیزی از بازار جهانی برای ما باقی نمیماند و رتبه همیشگی اول خود را از دست میدهیم.
وی افزود: البته نبود ایران در بازار بینالمللی کاملا جبران نشده و هنوز ظرفیت خالی وجود دارد چراکه هیچ فرشی نمیتواند جای فرش ایرانی را بگیرد اما اگر اینروند ادامه پیدا کند آرامآرام در سایه انزوای بینالمللی همهچیز را از دست خواهیم داد.
هدفهای دورازدسترس و پوچ
حاجیآقامیری گفت: بهعنوان فعالان اینبخش بارها گفتیم که در چنین شرایطی نمیتوان زندگی کرد و توسعه یافت. میتوان اعداد عجیبوغریب در برنامههای توسعه و اسناد بالادستی قید کرد اما اگر ایناعداد برمبنای منطق و واقعیت میدان نباشد صرفا آمالوآرزوست. اینکه بگوییم سالی ۲۳درصد رشد صادرات غیرنفتی یا ۸درصد رشد اقتصادی خواهیم داشت با چه ارتباطات، اقتصاد و زیرساختی محقق میشود؟
وی ادامه داد: در شرایطی که زیرساختها در ناترازی از بین میروند و تولید ما رو بهنابودی بوده چنین اهدافی عملی نیست. وضعیت تجارت خارجی ما نیز گویای همین مساله است. کشوری مانند بنگلادش سالانه ۶۰میلیارددلار صادرات پوشاک دارد در حالی که کل صادرات ما بهاین رقم نمیرسد.
سنگاندازیهای عجیب ازسوی بانک مرکزی
رییس کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران افزود: تحریمهای داخلی، مقررات عجیبوغریب و رفتارهای بانک مرکزی ازجمله مهمترین موانع هستند. در سالهای گذشته هر زمان با تلاش فراوان توانستیم بخشی از دولت را مجاب کنیم که برخی تعهدات ارزی در حوزه فرش دستباف بهشدت آسیبزا و نابودکننده اینصنعت بوده اجرای تصمیمات برای حل چالشها با مشکل مواجه شد.
حاجیآقامیری گفت: برای مثال در سال۱۴۰۲ مجلس در قانون بودجه مقرر کرد که در حوزه صنایعدستی تعهد ارزی حذف نشود اما بهمیزان ارزش مواد اولیه کاهش یابد. با اینحال بانک مرکزی اینمصوبه را تا بهمنماه اجرا نکرد درحالی که باید از ابتدای فروردین اجرا میشد. استدلال مشخصی نیز ارائه نمیکرد. واقعیت ایناست که بانک مرکزی معمولا استدلالی ارائه نمیدهد و تصمیمش را اعمال میکند. این فعال بخش خصوصی ادامه داد: در سال۱۴۰۳ نیز تلاش کردیم همان بند در قانون بودجه تکرار شود اما سازمان برنامه و بودجه مانع شد. در روزهای پایانی دولت سیزدهم هیات دولت آئیننامهای را اصلاح کرد که طبق آن تعهد ارزی صنایعدستی بهمیزان ارزش مواد اولیه کاهش مییافت اما باز هم بانک مرکزی اجرا نکرد تا اسفند۱۴۰۱ که با پیگیریهای فراوان عملی شد. با اینحال از حدود دوماه پیش بانک مرکزی اعلام کرده مصوبه هیات وزیران را اجرا نمیکند چون بخش حقوقی بانک مرکزی آن را خلاف قانون تشخیص داده در حالی که بانک مرکزی چنین صلاحیتی ندارد و مرجع تشخیص معاونت حقوقی ریاستجمهوری یا هیات تطبیق قوانین مجلس است.
اختیارات فراوان و بدون مبنای منطقی
رییس کمیسیون فرش، هنر و صنایعدستی اتاق ایران گفت: عملا بانک مرکزی خود اجتهاد کرده و هرطور که بخواهد عمل میکند و نظارت موثری هم بر آن نیست. وقتی سیاستگذاری تجاری را بهدستگاه سیاستگذار پولی و ارزی میسپاریم که رویکردش عمدتا بستن است نتیجه همین میشود. ایننوع نگاه سیاستگذاری از زمان دولت آقای روحانی شکل گرفته، در دولت آقای رییسی نیز ادامه یافت و امروز دوباره همان رویکرد حاکم است. بانک مرکزی بارها اعلام کرده که دستگاه دولتی نیست که در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی پاسخگو باشد و حتی خود را دربرابر بخش خصوصی نیز پاسخگو نمیداند. دستگاهی که پاسخگو نبوده و ارتباط با آن بهسادگی ممکن نیست طبیعی است که توافقاتش با اتاق بازرگانی و بخش خصوصی نیز پایدار نماند.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی صادرات ما نهتنها بهاهداف تعیینشده نمیرسد بلکه بهتدریج ظرفیتهای خود را در بازارهای بینالمللی از دست میدهد. بازارهای جهانی منتظر ما نمیمانند و اگر ما با سیاستگذاریهای نادرست داخلی و اصرار بر سیاستهایی که انزوای بینالمللی را تشدید کرده حضور خود را تضعیف کنیم دیگران جای ما را خواهند گرفت. کرهجنوبی توانسته صادرات صنایع خلاق خود را ظرف حدود ۱۵سال ۲۰برابر کند چراکه برنامه دیپلماسی فرهنگی دارد. ما تاکنون کجا دیپلماسی فرهنگی داشتیم؟ اساسا کجا بهدو موضوع مهم فرهنگ و اقتصاد که دومزیت عمده همه کشورها در بازارهای بینالمللی هستند توجه کردیم؟
جای خالی اقتصاد و فرهنگ در میان اولویتها!
وی در خاتمه سخنانش گفت: براساس آماری که در هفتماههنخست سال مشاهده کردم حدود ۲۳میلیوندلار صادرات فرش داشتیم. باتوجه بهشرایط فعلی، اعتراضات، اتفاقات کشور و سایه جنگی که وجود دارد بعید میدانم تا پایان سال رقم بسیار بیشتری محقق شود. تصور میکنم نهایتا ۳تا۵میلیوندلار دیگر بهاین رقم افزوده شود. بعید میدانم در سال جاری رقم نهایی از حدود ۳۴تا۳۵میلیوندلار فراتر برود؛ آماری که نسبت بهسال گذشته هم کاهش محسوسی را نشان میدهد.
