آلایندگی بالاتر از استانداردهای جهانی
طبق گزارش خبرگزاری تسنیم، صنعت خودروی ایران سالهاست با مشکلات مزمن و ساختاری روبروست. فرسودگی فناوری، عدم نوسازی پلتفرمها، ضعف موتورهای احتراقی و مصرف بالای سوخت از جمله عواملی است که سبب شده خودروهای داخلی در مقایسه با استانداردهای بینالمللی عملکرد ضعیفی داشته باشند. تازهترین دادههای شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران (ISQI) نیز نشان میدهد نهتنها این چالشها برطرف نشده، بلکه در بسیاری موارد تثبیت شده است.
براساس دادههای ISQI، میانگین آلایندگی خودروهای داخلی بین ۱۸۹ تا ۲۰۵ گرم CO₂ بر کیلومتر است؛ در حالی که استانداردهای روز اروپا رقمی بین ۹۵ تا ۱۲۰ گرم را تعیین کردهاند. این بدان معناست که خودروهای داخلی بهطور میانگین نزدیک به دو برابر بیشتر از استانداردهای جهانی آلایندگی تولید میکنند.
جزییات شرکتها نیز گویای این فاصله هستند: ایرانخودرو، سایپا و مدیرانخودرو با میانگین ۱۸۷ تا ۱۹۷ g/km، تفاوت محسوسی در کاهش آلایندگی ایجاد نکردهاند و تنوع محصولات آنها نیز تأثیری در بهبود شرایط نداشته است. بهمن موتور با ۱۹۹ g/km و زامیاد با ۲۰۵ g/km آلایندگی بالاتری دارند؛ بهویژه در بخش خودروهای تجاری سبک که فاصله بسیار زیادی با استانداردهای جهانی دارند.
دلایل اصلی آلایندگی بالا مواردی چون: استفاده از موتورهای نسل قدیمی با راندمان پایین، پلتفرمهای سنگین و غیر بهینه، نبود فناوریهای جدید همچون سیستم تزریق مستقیم سوخت (GDI)، توربوشارژهای کممصرف و گیربکسهای پیشرفته عنوان شده است.
ابعاد ساختاری مشکل
این آمارها تنها اعداد خشک نیستند؛ بلکه بازتابدهنده ریشههای عمیق مشکلات صنعت خودرو هستند: « نبود رقابت واقعی به دلیل ساختار انحصاری بازار، ضعف تحقیق و توسعه و فقدان نوآوری، تداوم تولید بر پایه پلتفرمهای قدیمی و بازنشست، نبود استراتژی ملی برای ارتقای بهرهوری انرژی و اعمال مشوق یا تنبیه برای خودروسازان.» دادههای ISQI تأکید میکند که خودروهای داخلی هم پرمصرفاند و هم آلاینده؛ موضوعی که اصلاحات اساسی در صنعت خودرو را اجتنابناپذیر میکند. این اصلاحات نهتنها برای کاهش هزینههای اقتصادی، بلکه برای حفظ سلامت مردم و کاهش آسیبهای زیستمحیطی ضروری است.
مقصران اصلی آلودگی هوا کداماند؟
اما یک روایت دیگر از مقصران آلودگی وجود دارد؛ در حالی که بخش بزرگی از افکار عمومی و برخی رسانهها، خودروهای سواری را عامل اصلی آلودگی هوای کلانشهرها معرفی میکنند، بررسیهای رسمی و اظهارات دبیر انجمن سازندگان قطعه نشان میدهد سهم این خودروها کمتر از ۲۰ درصد است؛ یعنی تمرکز فعلی بر خودروهای شخصی، تنها بخشی کوچک از مساله را نشانه رفته است.
طبق گزارشهای نهادهای مسوول و شرکت کنترل کیفیت هوا، ۴۰ درصد آلودگی ناشی از نیروگاههاست؛ بسیاری از آنها از مازوت یا سوخت بیکیفیت استفاده میکنند. بیش از ۲۰ درصد مربوط به کامیونها و اتوبوسهای دیزلی با گازوئیل کمکیفیت است. حدود ۲۰ درصد به صنایع سنگین و کارخانهها بازمیگردد و کمتر از ۲۰ درصد سهم خودروهای سواری است.
بیگلو با اشاره به روزهایی که تهران تعطیل بود یا تردد تقریباً به صفر رسیده بود، تأکید میکند: «حتی وقتی شهر خالی از خودروهای سواری میشود، آلودگی کاهش پیدا نمیکند؛ چون ۸۰ درصد آلودگی از منابع دیگری میآید.» به گفته او، آلودگی اصلی از ذرات بزرگتر از ۲.۵ میکرون ایجاد میشود؛ ذراتی که نه از موتورهای بنزینی، بلکه از نیروگاههای مازوتسوز، صنایع سنگین و ناوگان دیزلی فرسوده منتشر میشوند.
فرسودگی ناوگان و آشفتگی قوانین اسقاط
اگرچه از سال ۱۳۹۷ اکثر خودروهای داخلی موتور یورو۵ دارند، اما سوخت توزیعی در کشور یورو۴ یا پایینتر است. همین مساله باعث: « افزایش ۵ تا ۲۵ درصدی مصرف بنزین، ناکارآمدی فیلترها و تشدید آلودگی ذرات معلق میشود. بیگلو میگوید: «کیفیت موتورهای داخلی بهتر از کیفیت سوختی است که در آنها استفاده میشود.»
بر اساس آمار رسمی، تعداد خودروهای فرسوده بسیار بالاست. قرار بود سالانه ۳۰۰ هزار خودرو فرسوده از رده خارج و ۵۰۰ هزار خودرو جدید جایگزین شود، اما بیثباتی در قوانین-از تغییر نرخ اسقاط تا لغو و بازگشت اجباری بودن آن-این طرح را عملاً فلج کرده است.
بر خلاف روایت غالب، خودروهای سواری تنها بخش کوچکی از بحران آلودگی هوا هستند. مشکل اصلی در جای دیگری است: «سوخت بیکیفیت، مازوتسوزی، نیروگاهها، صنایع، و ناوگان دیزلی فرسوده.» تا زمانی که این ۸۰ درصد نادیده گرفته میشود، حتی با توقف کامل تردد خودروهای سواری نیز آلودگی هوا کاهش قابل توجهی نخواهد داشت.
استاندارد خودروهای آلاینده بازنگری شد
در همین حال، رییس سازمان استاندارد نیز روز گذشته در ایین نوزدهمین دوره جایزه ملی کیفیت در اظهاراتی عنوان کرده که باید همه نهادها با عزم ملی در راستای حل مشکل آلودگی هوا قدم بردارند، شانه خالی کردن قابل پذیرش نیست در همین راستا سازمان استاندارد تمام تلاش خود را انجام میدهد تا به وظایفی که دولت و قانون هوای پاک محول کرده است را انجام دهد.
فرزانه انصاری با بیان اینکه در حوزه کیفیت و کاهش آلایندگیها، مهمترین بخش استانداردسازی است گفته است: در این راستا استانداردهای خوبی تهیه شده، استاندارد خودروهایی که آلایندگی شدیدی دارند، تجدید نظر شده و آماده بهرهبرداری است.
